Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau phân tích một đoạn trích rất cảm động, chất chứa nhiều ý nghĩa về tình phụ tử và sự hi sinh. Để làm nổi bật những điều ấy, tác giả đã khéo léo sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật đặc sắc. Sau đây, cô sẽ gợi ý cho các em 3 nghệ thuật nổi bật nhất để chúng ta cùng khai thác nhé!

1. Nghệ thuật tương phản (đối lập)

• Khái niệm: Tương phản là biện pháp nghệ thuật đặt các sự vật, hiện tượng, tính cách đối lập nhau cạnh nhau để làm nổi bật ý nghĩa, cảm xúc, tạo ấn tượng mạnh mẽ cho người đọc.
• Phân tích trong đoạn trích:
  • Tác giả tạo ra sự đối lập giữa không khí “quán phở ồn ã” và “Bốn con người ngồi lặng một góc”. Giữa sự ồn ào, tấp nập của phố thị, hình ảnh gia đình người nông dân ngồi im lặng càng làm nổi bật sự lạc lõng, những lo toan, gánh nặng mà họ đang mang.
  • Sự đối lập giữa bữa ăn của hai người con (“Phở bò nhé? Tái hay chín?”, “Thêm cả quả trứng cho chắc bụng nhé?”) và sự nhường nhịn, hi sinh của hai người cha (chỉ gọi “hai bát phở cho bốn người”, rồi “kéo xích cái ghế ra ngoài một chút, thì thầm nói chuyện” về những chuyện đời thường vất vả). Điều này nhấn mạnh tình yêu thương vô bờ bến và sự hi sinh thầm lặng của người cha dành cho con cái.
  • Hình ảnh “những đồng tiền hai nghìn, năm nghìn, mười nghìn” của người cha đối lập với cái “nợ” vô hình, lớn lao mà các con “nợ những người cha hơn thế nhiều” trong cuộc đời. Từ số tiền nhỏ bé để mua bữa phở, tác giả mở rộng thành món nợ ân tình sâu nặng, làm tăng giá trị biểu đạt và gợi suy ngẫm cho người đọc.

2. Nghệ thuật chọn lọc và miêu tả chi tiết tiêu biểu

• Khái niệm: Chi tiết tiêu biểu là những chi tiết nhỏ nhưng có giá trị khái quát cao, mang ý nghĩa sâu sắc, giúp người đọc hình dung rõ nét về nhân vật, hoàn cảnh hoặc chủ đề của câu chuyện.
• Phân tích trong đoạn trích:
  • Chi tiết “Hai phở bò chín. Hai trứng” cho bốn người: Đây là chi tiết đắt giá nhất đoạn trích, không cần lời nói, người đọc cũng cảm nhận được ngay sự nhường nhịn, hi sinh của hai người cha dành cho con, mong con có đủ sức lực cho kỳ thi quan trọng.
  • Chi tiết “cái ví bằng vải bông chần mầu lam, cất trong ngực áo” và hành động “đếm một lúc cho những tờ hai nghìn, năm nghìn, mười nghìn”: Chi tiết này không chỉ khắc họa rõ nét hoàn cảnh sống tằn tiện, chắt bóp của những người nông dân mà còn thể hiện sự nâng niu, quý trọng từng đồng tiền mồ hôi nước mắt mà họ kiếm được.
  • Chi tiết “Bộ quần áo không còn rõ mẫu sắc ban đầu của vải nữa. Nhưng dưới quê, chỉ có lễ trọng họ mới mặc mà thôi”: Chi tiết này vừa nói lên sự nghèo khó, lam lũ vừa cho thấy sự trân trọng, thiêng liêng mà những người cha dành cho chuyến đi thi đại học của con, coi đây là một “lễ trọng” của đời người.

3. Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật

• Khái niệm: Miêu tả tâm lí là biện pháp nghệ thuật đi sâu vào khắc họa thế giới nội tâm của nhân vật, thể hiện qua hành động, lời nói, cử chỉ, suy nghĩ, giúp người đọc thấu hiểu cảm xúc và động cơ hành động của họ.
• Phân tích trong đoạn trích:
  • Tâm lí lo toan, tần ngần của hai người cha: Điều này được thể hiện qua hành động “tần ngần nhìn tới nhìn lui cái biển ghi trên cửa quán”, qua lời “thì thầm nói chuyện với nhau” về “mùa màng, bò đẻ, vải thiều sụt giá” hay “phòng trọ trên này sao đắt chỉ mà đắt”. Những chi tiết ấy khắc họa rõ nét nỗi lo lắng thường trực về gánh nặng mưu sinh, về sự túng thiếu, và cả nỗi bỡ ngỡ khi phải đối mặt với cuộc sống đắt đỏ nơi thành phố.
  • Tâm lí thấu hiểu, mặc cảm của hai cậu con trai: Các em không nói gì, “không cả dám khen một câu đại loại: “phở ở đây ngon quá”” dù phở rất ngon. Đặc biệt, chi tiết “Chúng nhìn những đồng tiền đi ra khỏi ví của cha. Trên gương mặt chúng hiển hiện rõ ràng nỗi âu lo, mỏi mệt.” cho thấy các em không chỉ lo lắng cho kì thi mà còn thấu hiểu hoàn cảnh khó khăn và sự hi sinh của cha, cảm thấy gánh nặng trên vai mình.
  • Tâm lí đồng cảm, xót xa của nhân vật “tôi” (người kể chuyện): “Và tôi, không kìm nén được mình, cứ hướng sang phía bốn con người ấy.” Câu văn bộc lộ trực tiếp cảm xúc rung động, sự sẻ chia của người kể chuyện trước hoàn cảnh của gia đình nông dân, giúp câu chuyện trở nên chân thực và lay động hơn.