Chào các em học sinh yêu quý của lớp 7 Văn! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích một câu văn rất hay trong truyện “Kiến và Ve Sầu” nhé. Câu văn đó là: “Nó nghĩ thương Ve Sầu, ngày nắng đêm sương, nên tha thiết mời ve sầu về ở cùng”.

Các em hãy cùng nhìn kỹ vào câu này và cho cô biết, trong câu này có những biện pháp tu từ nào đã được sử dụng?

Phân tích biện pháp tu từ trong câu: “Nó nghĩ thương Ve Sầu, ngày nắng đêm sương, nên tha thiết mời ve sầu về ở cùng”.

Trước hết, chúng ta cần xác định rõ chủ thể hành động trong câu này. Ai đang “nghĩ thương”? Ai đang “mời”? Dựa vào truyện, chúng ta biết “nó” ở đây chính là Kiến.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào từng phần của câu:

1. “Nó nghĩ thương Ve Sầu”

Ở vế câu này, chúng ta thấy xuất hiện một biện pháp tu từ rất quen thuộc: nhân hóa.

Nhân hóa là gì? Nhân hóa là gọi hoặc tả con vật, đồ vật, cây cối bằng những từ ngữ vốn dùng để gọi hoặc tả con người, làm cho chúng trở nên sống động, có tính cách, suy nghĩ, tình cảm như con người.

Trong câu này, Kiến được miêu tả có suy nghĩ (“nghĩ thương”). Hành động “nghĩ thương” là một hành động, một trạng thái tình cảm chỉ có ở con người. Ve Sầu cũng vậy, nó được đặt vào vị trí để Kiến có thể “thương”. Việc Kiến có thể suy nghĩ và có tình cảm thương xót cho Ve Sầu chính là sử dụng biện pháp nhân hóa để làm cho hình ảnh Kiến trở nên gần gũi, đáng yêu và giàu lòng trắc ẩn hơn.

2. “ngày nắng đêm sương”

Đây là một cụm từ ngắn gọn nhưng chứa đựng nhiều ý nghĩa và thể hiện một biện pháp tu từ hiệu quả.

Chúng ta có thể thấy ở đây là sự đối lập giữa “ngày nắng” và “đêm sương”. “Ngày nắng” gợi lên sự vất vả, mệt nhọc dưới cái nóng oi ả, còn “đêm sương” lại gợi lên sự lạnh lẽo, gian truân trong đêm tối. Hai hình ảnh này đối lập nhau, nhưng lại cùng miêu tả một trạng thái sống vô cùng khổ cực, thiếu thốn của Ve Sầu.

Vì vậy, biện pháp tu từ được sử dụng ở đây là ẩn dụ.

Ẩn dụ là gì? Ẩn dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên của sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

Trong trường hợp này, “ngày nắng đêm sương” không chỉ đơn thuần miêu tả thời tiết mà nó đã được ẩn dụ để chỉ toàn bộ cuộc sống khó khăn, vất vả, lam lũ, không có nơi nương tựa, không có sự chuẩn bị cho tương lai của Ve Sầu. Nó là hình ảnh khái quát cho sự thiếu thốn mọi bề.

Một số em có thể nhầm lẫn với phép đối hoặc hoán dụ. Tuy nhiên, ở đây, “ngày nắng đêm sương” không chỉ đơn thuần là hai từ ngữ đối lập mà nó còn mang ý nghĩa biểu trưng sâu sắc hơn về sự cơ cực. Nếu là hoán dụ thì nó sẽ thay thế một bộ phận để chỉ toàn thể hoặc ngược lại, điều đó không đúng với trường hợp này.

3. “nên tha thiết mời ve sầu về ở cùng”

Ở vế câu này, “tha thiết” là một trạng từ chỉ mức độ, cảm xúc. “Tha thiết” thể hiện sự chân thành, sâu sắc, nồng nhiệt trong lời mời. Đây là một từ ngữ chỉ trạng thái tâm lý và hành động của con người.

Nếu xét riêng vế này, chúng ta vẫn thấy được dấu ấn của biện pháp nhân hóa khi Kiến có thể biểu lộ tình cảm “tha thiết” và thực hiện hành động “mời” một cách chân thành.

Tổng kết lại:

Trong câu văn “Nó nghĩ thương Ve Sầu, ngày nắng đêm sương, nên tha thiết mời ve sầu về ở cùng”, có các biện pháp tu từ sau:

• Nhân hóa: Được thể hiện qua hành động “nghĩ thương” và “tha thiết mời” của Kiến, biến Kiến thành một nhân vật có suy nghĩ, tình cảm và hành động giống con người.
• Ẩn dụ: Cụm từ “ngày nắng đêm sương” là ẩn dụ cho cuộc sống cơ cực, vất vả, thiếu thốn, không có nơi nương tựa của Ve Sầu.

Việc sử dụng khéo léo các biện pháp tu từ này đã giúp câu văn trở nên sinh động, giàu hình ảnh và truyền tải được trọn vẹn tấm lòng nhân ái, bao dung của Kiến đối với Ve Sầu trong hoàn cảnh khó khăn của nó. Nó cũng làm nổi bật sự tương phản giữa hai lối sống, hai thái độ sống của hai nhân vật.

Các em có câu hỏi nào nữa không? Nếu không có, chúng ta sẽ chuyển sang phần tiếp theo nhé!