phân tích bài tức cảnh pác bó
helpme ! cần ngay ạ
helpme ! cần ngay ạ
1. Giới thiệu chung về bài thơ và tác giả:
Bài thơ Tức cảnh Pác Bó được Bác Hồ sáng tác vào tháng 2 năm 1941, khi Người vừa về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Bài thơ được viết bằng chữ Hán, sau này được dịch ra tiếng Việt. Đây là bài thơ được trích trong tập Nhật ký trong tù.
Tác giả Hồ Chí Minh không chỉ là một lãnh tụ vĩ đại, một nhà cách mạng lỗi lạc mà còn là một nhà thơ xuất sắc. Thơ ca của Bác thường mang đậm tính chiến đấu, tính thời sự, phản ánh chân thực cuộc sống và tinh thần lạc quan, ung dung của Người ngay cả trong hoàn cảnh gian khổ nhất.
2. Phân tích chi tiết từng câu, từng chữ:
Chúng ta sẽ lần lượt đi vào phân tích từng câu thơ để thấy được những tầng nghĩa sâu sắc mà Bác muốn gửi gắm:
Câu 1: Sáng ra bờ suối, tối vào hang
– “Sáng ra bờ suối, tối vào hang”: Hai hình ảnh đối lập nhau tạo nên một nhịp điệu đều đặn, quen thuộc. Cuộc sống của Bác ở Pác Bó gắn liền với thiên nhiên: ban ngày hoạt động bên bờ suối, nơi có dòng nước trong lành, mát mẻ, là nơi Bác có thể suy tư, hoạch định chiến lược. Buổi tối về hang để nghỉ ngơi, tránh sự truy lùng của địch. Cụm từ “sáng ra”, “tối vào” diễn tả sự tuần hoàn, lặp đi lặp lại của một nếp sống, một sinh hoạt quen thuộc nhưng đầy ý chí.
– Bờ suối, hang: Những hình ảnh này gợi lên một cuộc sống vô cùng giản dị, thậm chí là khắc nghiệt, thiếu thốn về vật chất. Nhưng qua cách miêu tả, Bác không hề thể hiện sự than vãn, mà ngược lại, nó phác họa nên một cuộc sống tự do, tự tại, hòa mình với thiên nhiên.
Câu 2: Cháo bẹ, rau măng, vẫn sẵn sàng
– “Cháo bẹ, rau măng”: Đây là những món ăn vô cùng đạm bạc, là lương thực chủ yếu của người dân vùng núi rừng. “Bẹ” là phần thân lá của cây chuối, “măng” là mầm cây tre, măng rừng. Việc Bác dùng những thức ăn này cho thấy sự đồng cam cộng khổ của Người với nhân dân, đồng thời cũng thể hiện sự tự lực cánh sinh, không phụ thuộc vào bất cứ điều gì.
– “vẫn sẵn sàng”: Chữ “vẫn” thể hiện sự kiên trì, bền bỉ. Dù cuộc sống có khó khăn đến đâu, thiếu thốn đến mức nào, Bác vẫn giữ vững tinh thần, sẵn sàng đối mặt và vượt qua. Đây là một thái độ sống tích cực, lạc quan.
Câu 3: Nằm võng, kèn chân, duỗi cẳng
– “Nằm võng”: Chiếc võng không chỉ là nơi nghỉ ngơi mà còn là biểu tượng của sự tự do, phóng khoáng. Nó gợi lên hình ảnh một người đang thư thái, không bị gò bó bởi bất kỳ điều gì.
– “kèn chân, duỗi cẳng”: Hai cụm từ này diễn tả một tư thế rất thoải mái, ung dung, có phần tự nhiên và rất đỗi đời thường. “Kèn chân” là co chân lại, “duỗi cẳng” là duỗi thẳng chân ra. Những động tác này rất bình dị, cho thấy sự thoải mái, không hề có chút gò bó, áp lực nào trong cuộc sống của Bác.
– Sự kết hợp giữa “nằm võng” và “kèn chân, duỗi cẳng” đã vẽ nên một bức tranh sinh hoạt vô cùng giản dị, đời thường nhưng lại toát lên một vẻ ung dung, tự tại hiếm có.
Câu 4: Rảnh thì ta làm thơ, nói chuyện thế gian
– “Rảnh thì ta làm thơ”: Đây là một hoạt động tinh thần cao đẹp. Trong hoàn cảnh khó khăn, gian khổ, thay vì chán nản, Bác lại tìm đến thơ ca để giải tỏa tâm lý, để gửi gắm tâm tư, tình cảm của mình. Thơ ca là sự giải tỏa, là nguồn động viên tinh thần lớn lao.
– “nói chuyện thế gian”: “Thế gian” ở đây có thể hiểu là chuyện thời sự, chuyện quốc gia đại sự, chuyện cách mạng. Dù ở nơi rừng núi hẻo lánh, Bác vẫn luôn theo dõi sát sao tình hình đất nước và thế giới, vẫn luôn suy tư về vận mệnh dân tộc.
– Sự đối lập giữa “rảnh” (thời gian cá nhân) và “nói chuyện thế gian” (trách nhiệm với đất nước) cho thấy tư tưởng lớn lao, ý thức trách nhiệm cao cả của Bác.
Câu 5: Bữa thì ăn cơm, bữa thì ngô
– “Bữa thì ăn cơm, bữa thì ngô”: Câu thơ này tiếp tục nhấn mạnh sự thiếu thốn về vật chất. “Cơm” và “ngô” là hai loại lương thực cơ bản, nhưng việc “bữa thì ăn cơm, bữa thì ngô” cho thấy sự luân phiên, có lúc còn chưa có cả cơm ăn đầy đủ. Tuy nhiên, Bác vẫn vui vẻ chấp nhận, không hề phàn nàn.
Câu 6: Ai mà biết được, chả có chỗ nào no
– “Ai mà biết được”: Câu hỏi tu từ này thể hiện một cách nói nửa đùa nửa thật, thể hiện sự tự trào, tự giễu của Bác về hoàn cảnh của mình. Nó cũng là lời nhắn nhủ nhẹ nhàng cho những ai cho rằng cuộc sống cách mạng là sung sướng, là đầy đủ.
– “chả có chỗ nào no”: Câu thơ này mang hai lớp nghĩa. Nghĩa đen: Bữa ăn đạm bạc, không no bụng. Nghĩa bóng: Cuộc sống cách mạng gian khổ, thiếu thốn, không có chỗ cho sự thỏa mãn vật chất tầm thường. Nhưng quan trọng hơn, “no” còn có thể hiểu là sự đủ đầy về tinh thần, về ý chí, về niềm tin. Bác không “no” về vật chất, nhưng Bác “no” về tinh thần, về mục đích cao cả mà mình đang theo đuổi.
Câu 7: Việc bận rồi, ta lại nghỉ
– “Việc bận rồi”: “Việc bận” ở đây không chỉ là những công việc thường nhật của cuộc sống, mà còn ẩn chứa những nhiệm vụ, công tác cách mạng quan trọng. Bác đang tích cực chuẩn bị cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.
– “ta lại nghỉ”: Sự đối lập giữa “việc bận” và “nghỉ” tạo nên một nét đặc sắc trong phong cách của Bác. Nghỉ ngơi không phải là sự lười biếng, mà là sự tái tạo năng lượng, là sự chuẩn bị cho những chặng đường tiếp theo. Câu thơ thể hiện sự tỉnh táo, nhạy bén, biết cách cân bằng giữa lao động và nghỉ ngơi.
Câu 8: Uống chè ba tỉnh, mặc áo chàm
– “Uống chè ba tỉnh”: “Chè ba tỉnh” là loại chè của vùng Cao Bằng, Lạng Sơn, Thái Nguyên, nổi tiếng là ngon và thơm. Việc Bác uống chè “ba tỉnh” cho thấy sự gắn bó, yêu mến quê hương, hòa mình vào cuộc sống của nhân dân địa phương.
– “mặc áo chàm”: “Áo chàm” là trang phục truyền thống của đồng bào dân tộc Tày, Nùng ở vùng núi phía Bắc. Bác mặc áo chàm thể hiện sự gần gũi, yêu mến và tôn trọng văn hóa của dân tộc thiểu số, coi họ như anh em ruột thịt.
– Cả hai hình ảnh “uống chè ba tỉnh” và “mặc áo chàm” đều thể hiện sự hòa nhập, gắn bó sâu sắc của Bác với thiên nhiên, đất nước và con người Việt Nam.
3. Ý nghĩa của bài thơ:
Bài thơ Tức cảnh Pác Bó không chỉ là một bức tranh sinh hoạt đời thường của Bác Hồ ở Pác Bó mà còn thể hiện những ý nghĩa sâu sắc:
– Khí phách ung dung, lạc quan của Bác Hồ: Dù sống trong hoàn cảnh thiếu thốn, gian khổ, nguy hiểm, Bác vẫn giữ vững tinh thần lạc quan, ung dung tự tại. Người xem khó khăn là lẽ thường, là động lực để vươn lên.
– Tư tưởng “vật chất và tinh thần”: Bác coi trọng đời sống tinh thần hơn vật chất. Sự thiếu thốn về vật chất không làm Bác suy sụp, mà trái lại, nó còn giúp Bác tập trung vào mục tiêu lớn lao hơn: sự nghiệp giải phóng dân tộc.
– Sự hòa mình với thiên nhiên và nhân dân: Bác sống chan hòa với thiên nhiên, yêu mến và gắn bó với con người, đất đai Việt Nam. Qua đó, Người thể hiện tình yêu quê hương đất nước sâu sắc.
– Phong cách thơ ca Hồ Chí Minh: Bài thơ là một minh chứng tiêu biểu cho phong cách thơ ca của Bác: giản dị, chân thành, giàu tính chiến đấu, lạc quan và mang đậm tính nhân văn.
4. Nghệ thuật đặc sắc:
Để làm nên sức hấp dẫn của bài thơ, Bác đã sử dụng những biện pháp nghệ thuật tài tình:
– Ngôn ngữ thơ giản dị, mộc mạc: Sử dụng những từ ngữ gần gũi với đời sống sinh hoạt hàng ngày, dễ hiểu, dễ đi vào lòng người.
– Sử dụng các hình ảnh đối lập: “Sáng ra bờ suối, tối vào hang” hay “việc bận rồi, ta lại nghỉ” tạo nên những nét chấm phá độc đáo, thể hiện sự tài tình trong cách xử lý tình huống.
– Giọng thơ: Giọng thơ nhẹ nhàng, tự nhiên, có chút hài hước, hóm hỉnh, thể hiện sự thanh cao, ung dung của tâm hồn Bác.
– Phép hoán dụ: “Cháo bẹ, rau măng” không chỉ là món ăn mà còn là biểu tượng cho cuộc sống gian khổ nhưng đầy tự lực.
– Cách gieo vần: Vần chân (hang – sàng, cẳng – gian, ngô – no, nghỉ – chàm) tạo nên sự hài hòa, nhịp nhàng cho bài thơ.
– Bố cục: Bài thơ có bố cục rõ ràng, miêu tả cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, từ đó khái quát nên tư tưởng, tình cảm và khí phách của Bác.
5. Kết luận:
Bài thơ Tức cảnh Pác Bó là một áng thơ bất hủ, là tấm gương sáng về tinh thần cách mạng, lòng yêu nước và phong thái ung dung, lạc quan của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bài thơ không chỉ giúp chúng ta hiểu thêm về cuộc đời và tư tưởng của Người mà còn là nguồn động viên, khích lệ chúng ta sống có ý chí, có ước mơ và luôn giữ vững tinh thần lạc quan trước mọi khó khăn trong cuộc sống.
Các em về nhà học thuộc bài thơ và xem lại phần phân tích này nhé. Nếu có gì chưa hiểu, các em cứ mạnh dạn hỏi cô!
Sáng ra bờ suối, tối vào hang,
Cháo bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng.
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng[1],
Cuộc đời cách mạng thật là sang.
—————–
văn học phản chiếu hình ảnh về thực tế dưới ánh nhìn nhân văn. Dưới ánh nhìn của người thi sĩ, vạn vật hiện lên đều mang muôn hình muôn vẻ. Cũng dưới ánh nhìn ấy, vạn vật như thoảng lên bóng hồn-bóng hồn của nối niềm mãi không phai, để rồi phải thổi nó vào từng con chữ, dòng thơ, tạo nên hình ảnh như xiêu động lòng người. Cũng chính với cơ sở ấy, Hồ chủ tịch-người cha già mà chúng ta luôn kính mến suốt bao đời- đã viết “cuộc đời cách mạng thật là sang” trong tác phẩm tức cảnh pác bó, để lại cho bạn đọc ấn tượng sâu nặng trường tồn, vĩnh hằng
Tác phẩm được viết khi ngài còn đang sống ở Pác Bó, Cao Bằng năm 1941. Chính trong lúc khó khăn ấy, bác đã viết tác phẩm “Tức cảnh Pác Bó”-thuộc thể thơ thất ngôn tứ tuyệt giàu âm điệu-nhằm thể hiện tình yêu với cách mạng, tình yêu đất nước cũng như tinh thần lạc quan giữa núi rừng
Ở hai câu đầu của tác phẩm:
“Sáng ra bờ suối, tối vào hang
Chao bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng”
ta thấy tác giả đã gợi lên cuộc sống gian khổ qua câu “Sáng ra bờ suối, tối vào hang”, đây là đời sống khắc khổ, khó khăn khi không phải sống theo hang và suối . Ấy vậy, ngài vẫn thể hiện lối sống lạc quan, giản dị giữa thiên nhiên, qua những sự vật giản đơn như “cháo bẹ” hay “rau măng” lại thể hiện lên được khung cảnh an nhiên giữa chốn đơn sơ, khổ cực. Qua đó, không chỉ thể hiện bút pháp tài tình và giọng văn lạc quan, phấn khởi, còn khiến bạn đọc suýt xoa trước phẩm cách sáng ngời của bác, vẫn soi rọi dẫu khó khăn, hiểm cảnh
Nếu ở hai câu thơ đầu, tác giả đã thể hiện lối sống giản dị, khó khăn song lại lạc quan, phấn khởi. Khi tới hai câu thơ còn lại, độc giả lại không khỏi trầm trồ chước con đường chính trị, cách mạng sáng ngời và tình yêu nước nồng nàn của bác với dân tộc, non sông và đất nước:
Bàn đá chông chênh lịch sử Đảng
Cuộc đời cách mạng thật là sang
ở đây, tác giả đã sử dụng tình thái từ “thật là” như để nhấn mạnh sự lạc quan và tình yêu của người với Đảng và đất nước, non sông, để lại ấn tượng sâu đậm trong trái tim độc giả về hình hài người cha già đáng kính. Ngoài ra, tác giả đã bộc lộ tình yêu với đất nước qua các hình ảnh “lịch sử đảng”, “cuộc đời cách mạng”, thể hiện nỗi niềm khao khát cứu nước, giúp nước, mang độc lập cho dân tộc. Giữa khung cảnh ngặt nghèo “bàn đá chông chênh”, Đảng và cách mạng vẫn sáng ngời, từ ngữ “sang” ở đây không để chỉ sự đầy đủ về vật chất, mà là sự phong phú trong lý tưởng, trong hoài bão, là sự tự hào, niềm vinh dự khi được góp công dành độc lập. Qua đó, tác giả khắc họa được tình yêu đất nước nồng nàn và hoài bão với một non sông độc lập. Những phẩm chất cao thượng ấy sáng chói trong trai tim chúng ta-sáng chói trong trái tim mỗi người con đất Việt. Để lại cho các độc giả một nỗi hoài niệm, bâng quơ như đã in sâu từ thuở nào
Ngoài ra, tác phẩm cũng đáng chú ý bởi gieo vần đuôi (đảng-sang) và thể thơ thất ngôn tứ tuyệt dẫu ngắn gọn nhưng lại xúc tích, đầy tình cảm và bút viết độc đáo, giàu tình cảm, khiến bạn đọc không khỏi xiêu lòng trước cuộc sống khó khăn, trước hình ảnh lạc quan và cả trước những khát vọng cao đẹp không cho bản thân mình
“Chúng ta đánh thắng vì chúng ta có chính nghĩa”-Võ Nguyên Giáp. Quả vậy, nhưng là còn chưa đủ! Ta chỉ chiến thắng khi có sự cam khổ, những mồ hôi xương máu cha ông, những khó khăn của Hồ chủ tịch trong tác phẩm “Tức cảnh Pác Bó” cũng vậy. Qua bài thơ, tác giả đã gửi gắm tình yêu nước nồng nàn và niềm tin vào một ngày mai chiến thắng, để lại cho bạn đọc những cảm nghĩ sâu năng, khó buông
Trợ Lý Xưởng In Thiên Nam
Add comment