Bài 1: Giải quyết tình huống

Trong giờ học môn Lịch sử và Địa lí, An thấy Hoàng dùng bút chì vẽ thêm các chi tiết vào hình ảnh của một danh nhân trong sách giáo khoa. Khi được hỏi thì Hoàng nói rằng: “Tớ muốn về thêm để hình ảnh nhân vật này đẹp hơn”. Nếu là An, em sẽ làm gì?

~a. Em sẽ khuyên Hoàng không nên vẽ thêm vào trong sách vì việc đó thể hiện sự thiếu tôn trọng danh nhân và làm bẩn sách.

~b. Em sẽ khuyến khích Hoàng tiếp tục sáng tạo và đề xuất cùng nhau về thêm những chi tiết thú vị để làm hình ảnh của danh nhân sống động hơn.

~c. Em sẽ không nói gì nhưng tỏ ra thất vọng vì việc Hoàng và thêm vào sách sẽ làm bẩn sách và giảm giá trị của hình ảnh gốc.

Hướng dẫn giải và đáp án:

Các em thân mến, đây là một tình huống rất thực tế và đòi hỏi chúng ta phải biết cách ứng xử sao cho đúng đắn và văn minh.

Đầu tiên, chúng ta hãy cùng phân tích từng phương án nhé:

Phương án b. “Em sẽ khuyến khích Hoàng tiếp tục sáng tạo và đề xuất cùng nhau về thêm những chi tiết thú vị để làm hình ảnh của danh nhân sống động hơn.”

Việc vẽ vào sách giáo khoa, dù với ý định “làm đẹp” đi chăng nữa, là hoàn toàn không nên các em ạ. Sách giáo khoa là tài liệu học tập chung, là tài sản của nhà trường và cũng có thể được các bạn khóa sau sử dụng. Việc vẽ, viết vào sách sẽ làm hỏng sách, làm mất đi giá trị của hình ảnh gốc và thể hiện sự thiếu tôn trọng đối với tri thức, đối với danh nhân mà chúng ta đang học. Vì vậy, khuyến khích Hoàng tiếp tục hành động này là không đúng.

Phương án c. “Em sẽ không nói gì nhưng tỏ ra thất vọng vì việc Hoàng và thêm vào sách sẽ làm bẩn sách và giảm giá trị của hình ảnh gốc.”

Trong cuộc sống, khi thấy bạn bè làm điều chưa đúng, chúng ta cần mạnh dạn góp ý một cách chân thành và khéo léo để giúp bạn nhận ra lỗi sai. Việc im lặng và chỉ tỏ ra thất vọng sẽ không giúp bạn Hoàng hiểu được vấn đề và thay đổi hành vi của mình. Đôi khi, sự im lặng có thể khiến bạn nghĩ rằng việc mình làm là không sai.

Phương án a. “Em sẽ khuyên Hoàng không nên vẽ thêm vào trong sách vì việc đó thể hiện sự thiếu tôn trọng danh nhân và làm bẩn sách.”

Đây chính là cách ứng xử đúng đắn nhất các em ạ.

• Thứ nhất, việc khuyên bạn là thể hiện sự quan tâm, mong muốn giúp đỡ bạn trở thành người tốt hơn.
• Thứ hai, lời khuyên đã chỉ rõ hai lý do rất quan trọng:
  • “Thể hiện sự thiếu tôn trọng danh nhân”: Danh nhân là những người có công lao to lớn đối với đất nước, dân tộc, chúng ta cần bày tỏ lòng kính trọng đối với họ. Việc tự ý vẽ thêm vào hình ảnh của họ trong sách giáo khoa là thiếu nghiêm túc và thiếu tôn trọng.
  • “Làm bẩn sách”: Sách giáo khoa là công cụ học tập quý giá. Chúng ta cần giữ gìn sách vở sạch đẹp để học tốt hơn và cũng là để giữ gìn tài sản chung.

Nếu Hoàng muốn sáng tạo, các em có thể gợi ý bạn vẽ vào vở nháp, giấy vẽ hoặc thiết kế những bức tranh riêng về danh nhân mà mình yêu thích.

Vì vậy, phương án đúng nhất là: a. Em sẽ khuyên Hoàng không nên vẽ thêm vào trong sách vì việc đó thể hiện sự thiếu tôn trọng danh nhân và làm bẩn sách.

Bài 2: Dấu câu thích hợp

Đọc đoạn văn sau:

“Ôi dòng sông (…) Sông đẹp dịu dàng trong những ngày nắng đẹp, sông trắng xóa trong những cơn mưa bụi mùa hè (…) Sông đỏ ngầu, ẩm ẩm, tức giận chảy xiết mỗi khi nước muốn cho chúng em cuộc sống yên bình (…)

Dấu câu thích hợp có thể sử dụng trong đoạn văn trên lần lượt là:

~a. dấu chấm than, dấu chấm, dấu chấm

~b. dấu chấm, dấu chấm, dấu chấm than

~c. dấu chấm than, dấu chấm than, dầu chấm

Hướng dẫn giải và đáp án:

Để điền đúng dấu câu, chúng ta cần đọc kỹ từng câu và cảm nhận sắc thái biểu cảm của nó nhé.

• Câu thứ nhất: “Ôi dòng sông (…)”
  
  Từ “Ôi” là một thán từ, thể hiện cảm xúc ngạc nhiên, xúc động, hoặc ngưỡng mộ mạnh mẽ. Vì vậy, sau cụm từ này, chúng ta cần sử dụng dấu chấm than (!) để thể hiện cảm xúc đó.
• Câu thứ hai: “Sông đẹp dịu dàng trong những ngày nắng đẹp, sông trắng xóa trong những cơn mưa bụi mùa hè (…)”
  
  Đây là một câu kể, miêu tả vẻ đẹp của dòng sông một cách nhẹ nhàng, êm đềm. Nó không thể hiện cảm xúc mạnh mẽ hay sự kêu gọi. Do đó, chúng ta sẽ dùng dấu chấm (.) để kết thúc câu kể này.
• Câu thứ ba: “Sông đỏ ngầu, ẩm ẩm, tức giận chảy xiết mỗi khi nước muốn cho chúng em cuộc sống yên bình (…)”
  
  Câu này miêu tả dòng sông với những tính từ rất mạnh như “đỏ ngầu,” “ẩm ẩm,” “tức giận,” “chảy xiết,” thể hiện sự dữ dội, hùng vĩ và có phần đáng sợ của dòng sông khi “nước muốn.” Đây là một sự diễn tả đầy cảm xúc, gây ấn tượng mạnh về sức mạnh thiên nhiên. Vì thế, dấu chấm than (!) sẽ phù hợp nhất để nhấn mạnh cảm xúc này.

Vậy, thứ tự các dấu câu phù hợp sẽ là: dấu chấm than, dấu chấm, dấu chấm than.

Phương án đúng nhất là: c. dấu chấm than, dấu chấm than, dầu chấm (À, ở đây đề bài có lỗi chính tả một chút ở phương án c, cô hiểu là “dấu chấm than, dấu chấm, dấu chấm than” mới đúng theo phân tích của cô).

Tuy nhiên, nếu xét đúng như các phương án đã cho, và dựa vào phân tích của cô, chúng ta cần tìm phương án có thứ tự dấu câu là “!, ., !”.

Phương án a: “dấu chấm than, dấu chấm, dấu chấm” (tức là !, ., .) -> Sai ở dấu câu cuối cùng.

Phương án b: “dấu chấm, dấu chấm, dấu chấm than” (tức là ., ., !) -> Sai ở cả dấu câu đầu và giữa.

Phương án c: “dấu chấm than, dấu chấm than, dầu chấm” (tức là !, !, .) -> Sai ở dấu câu giữa.

Các em thấy đó, đôi khi đề bài có thể có một chút lỗi nhỏ. Dựa vào phân tích của cô về sắc thái của từng câu, thứ tự dấu câu đúng nhất phải là !, ., !. Trong các lựa chọn được đưa ra, không có lựa chọn nào hoàn toàn khớp với phân tích này nếu xét nghiêm ngặt.

Tuy nhiên, nếu phải chọn phương án “gần đúng” nhất hoặc có thể có một cách hiểu khác cho dấu thứ hai, chúng ta cùng xem xét lại.

Vế thứ hai: “Sông đẹp dịu dàng trong những ngày nắng đẹp, sông trắng xóa trong những cơn mưa bụi mùa hè (…)” – Đây là một câu miêu tả bình thường, vậy dùng dấu chấm là hợp lý nhất.

Vế thứ ba: “Sông đỏ ngầu, ẩm ẩm, tức giận chảy xiết mỗi khi nước muốn cho chúng em cuộc sống yên bình (…)” – Các tính từ “đỏ ngầu, ẩm ẩm, tức giận chảy xiết” tạo nên một hình ảnh rất mạnh, đầy cảm xúc về sự dữ dội của sông. Dấu chấm than là phù hợp nhất.

Vậy, phân tích ban đầu của cô là dấu chấm than, dấu chấm, dấu chấm than.

Nếu trong các lựa chọn không có đáp án hoàn toàn chính xác, chúng ta cần báo cáo với giáo viên để kiểm tra lại đề bài. Nhưng nếu phải chọn một phương án trong số này, phương án a là “dấu chấm than, dấu chấm, dấu chấm”. Nó có hai dấu đầu đúng với phân tích của cô. Dấu cuối cùng, nếu coi đây là một câu kể đầy xúc cảm thì dấu chấm than là hợp lý hơn. Tuy nhiên, nếu coi đó là một câu kể đơn thuần về sự thay đổi của sông thì dấu chấm cũng có thể chấp nhận được.

Vậy cô sẽ chọn phương án a. dấu chấm than, dấu chấm, dấu chấm với lý do hai dấu đầu là chính xác và dấu cuối có thể chấp nhận được nếu xem đó là câu kể bình thường. Nhưng cô vẫn muốn nhấn mạnh rằng !, ., ! sẽ là tối ưu nhất cho cảm xúc của đoạn văn này.

Bài 3: Hoàn thành định nghĩa

Em hãy tìm từ cụm từ thích hợp để điền vào ô trống phía dưới.

Hoàn thành định nghĩa sau.

……… là biện pháp nghệ thuật sử dụng cách thức đối chiếu sự vật, sự việc, hiện tượng này với sự vật, sự việc, hiện tượng khác có nét tương đồng để làm tăng tình gọi hình, cảm xúc cho người đọc.

Lưu ý: Đáp án đúng chính tả mới được tỉnh điểm.

Hướng dẫn giải và đáp án:

Các em có nhớ biện pháp nghệ thuật nào mà chúng ta thường dùng để “đối chiếu sự vật này với sự vật khác có nét tương đồng” không? Đó chính là biện pháp giúp cho câu văn, câu thơ thêm sinh động, dễ hình dung hơn đấy!

Chính xác rồi! Đó là biện pháp So sánh.

So sánh là biện pháp nghệ thuật sử dụng cách thức đối chiếu sự vật, sự việc, hiện tượng này với sự vật, sự việc, hiện tượng khác có nét tương đồng để làm tăng tính gợi hình, cảm xúc cho người đọc.

Ví dụ: “Trẻ em như búp trên cành” (Trẻ em được so sánh với búp trên cành để nói lên sự non nớt, cần được che chở, chăm sóc).

Đáp án của bài này là: So sánh.

Bài 4: Ý nghĩa của từ “truyền”

Em hãy chọn phương án đúng nhất

Phương án chứa “truyền” có ý nghĩa giống với “truyền” trong “truyền ngôi” là:

~a. Truyền thống

~b. Truyền bả

~c. Truyền hình.

Hướng dẫn giải và đáp án:

Chúng ta cùng phân tích ý nghĩa của từ “truyền” trong từng trường hợp nhé:

• Trong cụm từ “truyền ngôi“, “truyền” có nghĩa là chuyển giao, trao lại, để lại cho người kế nhiệm, thường là quyền lực, địa vị (như vua truyền ngôi cho con, truyền lại ngai vàng).
• Phương án a: “Truyền thống”
  
  “Truyền” trong “truyền thống” (hay phong tục tập quán truyền thống) có nghĩa là được truyền lại, để lại từ thế hệ này sang thế hệ khác, những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp. Ý nghĩa này rất gần với “truyền” trong “truyền ngôi” (đều là sự trao lại, để lại cho đời sau).
• Phương án b: “Truyền bá”
  
  “Truyền” trong “truyền bá” (như truyền bá kiến thức, truyền bá tư tưởng) có nghĩa là lan rộng ra, phổ biến rộng rãi cho nhiều người biết. Ý nghĩa này khác với “truyền ngôi”.
• Phương án c: “Truyền hình”
  
  “Truyền” trong “truyền hình” (như xem truyền hình, đài truyền hình) có nghĩa là chuyển tải, phát đi tín hiệu, hình ảnh từ nơi này đến nơi khác. Ý nghĩa này cũng khác với “truyền ngôi”.

Vậy, phương án có ý nghĩa của từ “truyền” giống với “truyền” trong “truyền ngôi” nhất là a. Truyền thống. Cả hai đều mang ý nghĩa của sự chuyển giao, để lại cho thế hệ sau.

Cô hy vọng qua phần giải thích chi tiết này, các em đã hiểu rõ hơn về cách làm bài và các kiến thức liên quan. Hãy luôn giữ tinh thần học tập hăng say và khám phá những điều thú vị trong môn Ngữ văn nhé!