Nếu vua Quang Trung không đột ngột qua đời từ sớm liệu Việt Nam có…

Chào các em học sinh lớp 11 yêu quý. Lại là thầy đây. Trong chương trình Lịch sử, chúng ta thường hay bàn về những bước ngoặt lớn của dân tộc. Một trong những câu hỏi giả định thú vị nhất và cũng nhiều tiếc nuối nhất trong lịch sử Việt Nam chính là: Liệu sự ra đi đột ngột của vua Quang Trung vào năm 1792 có cướp đi cơ hội sánh vai với các cường quốc của nước ta hay không?

Để trả lời câu hỏi này, thầy trò chúng ta không thể dùng cảm tính mà phải đặt nó vào bối cảnh lịch sử thực tế cuối thế kỷ 18. Dưới góc độ khoa học lịch sử, chúng ta hãy cùng nhau phân tích vấn đề này qua các khía cạnh sau đây.

1. Thiên tài quân sự và tầm nhìn chiến lược của vua Quang Trung

Chúng ta đều biết Nguyễn Huệ – Quang Trung là một thiên tài quân sự bách chiến bách thắng. Nhưng ít ai nhớ rằng ông không chỉ giỏi đánh trận mà còn là một nhà cải cách đại tài với tầm nhìn vượt thời đại. Chỉ trong một thời gian ngắn ngủi trị vì, ông đã đưa ra hàng loạt chính sách táo bạo:

• Chính sách “trọng nông, thương” giúp phục hồi kinh tế sau chiến tranh.
• Ban hành chiếu khuyến nông, giải quyết nạn đất hoang hóa và ổn định đời sống nhân dân.
• Đưa chữ Nôm vào giáo dục và thi cử, thể hiện tư tưởng tự chủ văn hóa dân tộc sâu sắc.

2. Kế hoạch chuẩn bị cho một cuộc đối đầu chiến lược

Một chi tiết cực kỳ quan trọng mà các em cần lưu ý trong sách giáo khoa là vua Quang Trung chưa bao giờ xem nhẹ mối đe dọa từ bên ngoài, đặc biệt là nhà Thanh ở phương Bắc. Ông đã ngấm ngầm chuẩn bị lực lượng:

• Tuyển mộ thêm binh lính, rèn đúc vũ khí ngày đêm với quy mô lớn.
• Có ý định đòi lại vùng đất Lưỡng Quảng (Quảng Đông và Quảng Tây) từ tay nhà Thanh khi thời cơ chín muồi.
• Sẵn sàng đối phó với sự can thiệp của phương Tây, vốn bắt đầu dòm ngó khu vực Đông Nam Á lúc bấy giờ.

3. Giả định: Nếu nhà vua sống thêm 20 đến 30 năm nữa…

Nếu lịch sử không cướp đi sinh mạng của vua Quang Trung vào năm 40 tuổi, triều Tây Sơn rất có thể đã đi theo quỹ đạo sau:

• Ổn định và thống nhất tuyệt đối: Nhà Nguyễn Ánh ở phía Nam sẽ bị tiêu diệt hoàn toàn, chấm dứt nội chiến đẫm máu kéo dài.
• Tiến hành công nghiệp hóa sớm: Với tư duy cởi mở, ông hoàn toàn có thể tiếp thu khoa học kỹ thuật hàng hải và quân sự từ phương Tây thông qua các thương nhân nước ngoài, tương tự như cách Nhật Bản đã làm sau này.
• Cải cách toàn diện: Đất nước sẽ có một nền tảng pháp luật vững chắc, giáo dục phát triển và bộ máy nhà nước tinh gọn, hiệu quả.

4. Tại sao nói việc sánh vai với cường quốc vẫn là một thách thức cực lớn?

Tuy nhiên, thầy muốn các em có một cái nhìn khách quan. Dù vua Quang Trung có xuất chúng đến đâu, việc đưa Việt Nam sánh vai với các cường quốc phương Tây (những nước đang bước vào cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ nhất) vẫn gặp những rào cản khổng lồ:

• Hệ tư tưởng phong kiến: Dù tiến bộ, nhà Tây Sơn vẫn dựa trên nền tảng Nông nghiệp phong kiến, rất khó để chuyển đổi nhanh chóng thành xã hội công nghiệp tư bản chủ nghĩa.
• Tương quan lực lượng toàn cầu: Cuối thế kỷ 18 và đầu thế kỷ 19 là giai đoạn chủ nghĩa thực dân phương Tây trỗi dậy mạnh mẽ đi cướp bóc thuộc địa ở châu Á. Đại Việt khi đó chỉ là một quốc gia khu vực, việc đối đầu trực diện với cả các đế quốc công nghiệp hùng mạnh là một bài toán vô cùng nan giải.

Kết luận của bài học

Tóm lại, sự ra đi đột ngột của vua Quang Trung thực sự là một tổn thất không thể đo đếm được, làm thay đổi hoàn toàn cục diện lịch sử Việt Nam, khiến triều Tây Sơn nhanh chóng suy yếu và rơi vào tay nhà Nguyễn. Nếu ông còn sống, chắc chắn nước ta sẽ hùng mạnh hơn, văn minh hơn và đủ sức đứng vững trước sóng gió ngoại bang.

Tuy nhiên, việc có “sánh vai với các cường quốc” hay không còn phụ thuộc vào xu thế của cả thời đại thế giới lúc bấy giờ. Dù sao đi nữa, di sản của vua Quang Trung vẫn mãi là niềm tự hào lớn lao của dân tộc ta. Về nhà, các em hãy đọc thêm tài liệu để chuẩn bị cho tiết thảo luận tuần tới nhé!