Chào các em học sinh lớp 8 thân mến!

Hôm nay, cô/thầy sẽ cùng các em giải bài tập đọc hiểu về đoạn trích lịch sử rất hay này nhé. Đoạn trích “Trên sông truyền hịch” của Hà Ân đã tái hiện lại một khung cảnh hào hùng, đầy khí thế của dân tộc ta thời nhà Trần. Nào, chúng ta cùng đi vào chi tiết từng câu hỏi!

C1: Đoạn trích trên viết về sự kiện gì?

Đoạn trích này viết về một sự kiện vô cùng quan trọng và thiêng liêng trong lịch sử dân tộc ta: Đó là cảnh Trần Quốc Tuấn (Hưng Đạo Vương) cùng đoàn quân xuất trận, ra đi đánh giặc để bảo vệ đất nước. Cụ thể hơn, đây là khung cảnh tiễn đưa vị Quốc công tiết chế cùng binh sĩ của mình từ kinh thành Thăng Long lên đường chiến đấu, với sự có mặt của vua Trần Nhân Tông và các tướng lĩnh khác.

C2: Kể tên hai nhân vật lịch sử tiêu biểu xuất hiện trong đoạn trích.

Trong đoạn trích này, có rất nhiều nhân vật lịch sử nổi tiếng, nhưng tiêu biểu nhất chúng ta có thể kể đến là:

• Trần Quốc Tuấn (Hưng Đạo Vương): Vị Quốc công tiết chế, tổng chỉ huy cuộc kháng chiến.
• Trần Quang Khải (Chiêu Minh Vương): Vị tướng tài, em trai của Trần Quốc Tuấn, người đã tiễn đưa và trao tặng tập thơ.
• (Các em cũng có thể kể thêm vua Trần Nhân Tông, hai gia nô trung thành là Dã Tượng và Yết Kiêu,…)

C3: Chỉ ra một yếu tố thuộc đặc điểm của truyện lịch sử trong đoạn trích.

Một yếu tố tiêu biểu thể hiện đây là một truyện lịch sử là:

• Các nhân vật và sự kiện chính đều có thật trong lịch sử. Đoạn trích xoay quanh các nhân vật lịch sử nổi tiếng như Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải, vua Trần Nhân Tông và sự kiện ra quân đánh giặc của nhà Trần. Mặc dù có thể có những chi tiết hư cấu thêm thắt để tăng tính hấp dẫn, nhưng cốt lõi vẫn dựa trên nền tảng lịch sử có thật.
• (Ngoài ra, các em cũng có thể thấy bối cảnh diễn ra câu chuyện là kinh thành Thăng Long thời nhà Trần, hay không khí hào hùng chuẩn bị cho cuộc kháng chiến vệ quốc,…)

C4: Xác định một chi tiết thể hiện không khí ra quân hào hùng.

Có rất nhiều chi tiết thể hiện không khí ra quân hào hùng, sôi nổi và đầy khí thế trong đoạn trích này, ví dụ như:

• “Mặt sông la liệt buồm và cờ.” (Cho thấy quy mô đoàn quân lớn, trang nghiêm, đầy sức mạnh.)
• “Đội trống đánh nhịp xuất quân. Tiếng trống thì thùng thì thùng rạo rực.” (Âm thanh mạnh mẽ, dồn dập, tiếp thêm khí thế chiến đấu.)
• “Quân chèo thuyền cất cao giọng: “Dô hò… này khoan ới hò khoan. Dô hò… này lời hẹn thệ sư Cùng ỳ… nhau ý a…”. Tiếng hò náo nức lòng người xiết bao.” (Tiếng hò vang dội, thể hiện sự đồng lòng, quyết tâm cao độ của toàn quân.)

Các em có thể chọn bất kỳ chi tiết nào trong số này để phân tích nhé!

C5: Phép đảo ngữ “chan hòa ánh nắng” trong câu “Sông bao la chan hòa ánh nắng” thuộc hình thức đảo ngữ nào? Nêu tác dụng.

• Hình thức đảo ngữ: Đây là phép đảo vị ngữ (cụ thể là đảo động từ/tính từ lên trước bổ ngữ của nó). Trật tự thông thường sẽ là “Sông bao la ánh nắng chan hòa” hoặc “Ánh nắng chan hòa trên sông bao la”. Việc đưa “chan hòa ánh nắng” lên trước đã tạo ra sự đảo trật tự.
• Tác dụng:
  + Nhấn mạnh: Việc đảo ngữ giúp nhấn mạnh hình ảnh “chan hòa ánh nắng”, làm nổi bật sự rộng lớn, tươi sáng, rực rỡ của dòng sông trong buổi xuất quân.
  + Tăng tính gợi hình, gợi cảm: Câu văn trở nên sống động, giàu hình ảnh và cảm xúc hơn, giúp người đọc dễ hình dung được vẻ đẹp khoáng đạt của không gian.
  + Tạo nhịp điệu, biểu cảm: Góp phần tạo nên nhịp điệu câu văn, khiến câu văn có sức biểu cảm mạnh mẽ, phù hợp với không khí trang trọng và hào hùng của cảnh tiễn đưa.

C6: Tác giả bộc lộ thái độ, tình cảm như thế nào đối với câu chuyện và nhân vật được kể?

Qua đoạn trích, tác giả Hà Ân đã bộc lộ một thái độ và tình cảm vô cùng trân trọng, ngưỡng mộ, tự hào và đầy kính phục đối với câu chuyện lịch sử hào hùng này cũng như các nhân vật được kể:

• Sự trân trọng và ngưỡng mộ: Tác giả đã dành những lời lẽ trang trọng để miêu tả cảnh tiễn đưa, từ hành động của vua Nhân Tông, sự gắn bó của hai anh em Trần Quốc Tuấn – Trần Quang Khải, cho đến lòng trung thành của Dã Tượng, Yết Kiêu. Cách xây dựng hình ảnh các nhân vật đều rất uy nghi, cao cả.
• Sự tự hào về tinh thần dân tộc: Tác giả nhấn mạnh không khí ra quân đầy khí thế, sự đồng lòng của toàn quân, tiếng trống, tiếng hò vang dội, tất cả đều toát lên niềm tự hào sâu sắc về một dân tộc kiên cường, sẵn sàng hy sinh vì độc lập.
• Sự đồng cảm và thấu hiểu: Tác giả còn lồng ghép những chi tiết tinh tế, thể hiện sự đồng cảm với cảm xúc của các nhân vật, như ánh mắt “đăm đắm” của Dã Tượng và Yết Kiêu, hay “lời thề khải hoàn với kinh thành yêu dấu” trong tâm hồn vị tướng già Trần Quốc Tuấn. Điều này cho thấy tác giả không chỉ kể lại sự kiện mà còn cảm nhận sâu sắc tâm tư của những người trong cuộc.

Nhìn chung, tác giả đã viết với tất cả tấm lòng kính yêu, ca ngợi những anh hùng dân tộc và một thời kỳ lịch sử oanh liệt của đất nước.