Các em hãy cùng cô xem xét từng câu một để tìm ra “ngôi sao” tu từ chủ đạo trong đó nhé!

1. “Trẻ em như búp trên cành.”

— Trong câu này, chúng ta dễ dàng nhận thấy sự so sánh giữa “trẻ em” và “búp trên cành” qua từ “như”. “Búp trên cành” gợi lên vẻ non nớt, tinh khôi, cần được chăm sóc, bảo vệ. Đây chính là biện pháp So sánh.

2. “Gậy tre, chông tre chống lại sắt thép của quân thù. Tre xung phong vào xe tăng, đại bác.”

— Các em có thấy không, “tre” vốn là một loại cây vô tri, thế mà ở đây lại “chống lại”, “xung phong” như những người lính dũng cảm. Việc gán cho sự vật (tre) những hành động, tính chất của con người chính là biện pháp Nhân hóa.

3. “Đầu súng trăng treo.”

— Câu thơ này vẽ nên một hình ảnh rất độc đáo: vầng trăng dường như đang “treo” lơ lửng trên đầu nòng súng. Ở đây, tác giả không nói thẳng “mặt trăng tròn như cái gì” hay “đầu súng giống cái gì”, mà lại dùng hình ảnh “trăng treo” để gợi lên vẻ đẹp thanh bình, lãng mạn hòa quyện với hiện thực chiến tranh khốc liệt. Đây là biện pháp Ẩn dụ (Ẩn dụ cách thức).

4. “Áo chàm đưa buổi phân ly / Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.”

— “Áo chàm” là trang phục đặc trưng của một số dân tộc thiểu số vùng núi phía Bắc. Khi nhắc đến “áo chàm”, chúng ta hiểu ngay đó là những người dân miền núi, những người lính đã từng khoác áo chàm. Dùng dấu hiệu của sự vật (áo chàm) để gọi tên sự vật (người dân, người lính) chính là biện pháp Hoán dụ.

5. “Bàn tay ta làm nên tất cả / Có sức người sỏi đá cũng thành cơm.”

— “Sỏi đá cũng thành cơm” là một điều không thể xảy ra trong thực tế, nhưng câu thơ lại nói như vậy để nhấn mạnh rằng sức lao động của con người là vô cùng phi thường, có thể vượt qua mọi khó khăn, biến những điều không thể thành có thể. Việc phóng đại mức độ, tính chất của sự vật, hiện tượng để gây ấn tượng mạnh chính là biện pháp Nói quá.

Chúng ta sẽ cùng phân tích tác dụng của biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau:

“Cày đồng đang buổi ban trưa
Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày.”

— Chỉ ra biện pháp tu từ:
Trong hai câu thơ trên, tác giả dân gian đã sử dụng biện pháp so sánh.

— Giải thích rõ đối tượng so sánh:
Hình ảnh “mồ hôi” của người nông dân đang lao động được so sánh với “mưa” trên ruộng cày. Từ “như” là cầu nối trực tiếp cho sự so sánh này.

— Tác dụng:

1. Về mặt nội dung:

— Biện pháp so sánh này có tác dụng nhấn mạnh mức độ vất vả, cực nhọc tột cùng của người nông dân khi lao động dưới cái nắng gay gắt của buổi ban trưa. Mồ hôi không chỉ đổ ra nhiều mà còn “thánh thót”, giọt nối giọt, nhiều đến mức như một cơn mưa đang tưới xuống ruộng. Điều này cho thấy sự hao tổn sức lực ghê gớm của họ để tạo ra hạt gạo nuôi sống con người.

2. Về mặt nghệ thuật:

— Phép so sánh đã tạo nên một hình ảnh rất sinh động, cụ thể và gợi cảm, giúp người đọc dễ dàng hình dung được cảnh tượng người nông dân đổ mồ hôi trên đồng ruộng. Đồng thời, nó còn làm cho câu thơ có tính biểu cảm cao, gợi lên sự đồng cảm, xót xa và lòng biết ơn của người đọc đối với những người lao động chân lấm tay bùn. Nhờ vậy, giá trị của hạt gạo, của công sức lao động cũng được đề cao hơn.

Hãy cùng cô sáng tạo với các biện pháp tu từ nhé!

1. Chuyển đổi: Viết lại câu “Trời nắng rất to” bằng biện pháp Nói quá.

— Các em có thể viết như sau: “Trời nắng đến nỗi chim cũng phải bay vào hang đá để trú.” hoặc “Trời nắng đến nỗi sỏi đá cũng phải bốc khói.” (Cô chọn câu thứ hai để nhấn mạnh sự gay gắt của nắng).

2. Nhân hóa: Đặt một câu về chiếc “đồng hồ báo thức” có sử dụng phép Nhân hóa.

— Một ví dụ nè: “Chiếc đồng hồ báo thức của em kiên nhẫn hót vang mỗi buổi sáng để gọi em dậy đi học.” (Từ “kiên nhẫn hót vang” đã gán hành động và tính cách của con người cho chiếc đồng hồ).

3. Câu hỏi tu từ: Viết một câu hỏi tu từ để thể hiện sự hối hận về một lỗi lầm.

— Các em có thể viết: “Tại sao lúc đó mình không suy nghĩ kỹ hơn chứ?” (Câu hỏi này không cần một câu trả lời cụ thể mà chỉ thể hiện sự tiếc nuối, day dứt của người nói về hành động đã qua của mình).

Cô mong rằng qua bài học này, các em đã hiểu rõ hơn về các biện pháp tu từ và biết cách vận dụng chúng vào việc đọc hiểu cũng như sáng tạo văn bản của mình. Các em hãy tiếp tục tìm tòi và khám phá thế giới ngôn ngữ phong phú này nhé!