Bài 1: Tìm từ láy và nêu tác dụng của việc sử dụng từ láy trong các câu sau

1: Lom khom dưới núi tiều vài chú

Lác đác bên sông chợ mấy nhà

Từ láy: Lom khom, Lác đác

Phân tích tác dụng:

• Lom khom: Từ láy này gợi tả dáng người tiều phu đang khom lưng, còng lưng xuống để làm việc hoặc để bước đi. Nó tạo nên một hình ảnh rất chân thực, vất vả và có phần mệt mỏi của những người lao động nghèo. (Gợi hình ảnh)
• Lác đác: Từ láy này miêu tả sự phân tán, thưa thớt của những ngôi nhà bên sông. Nó nhấn mạnh sự hoang vắng, yên tĩnh của khung cảnh, không có sự đông đúc, nhộn nhịp. (Gợi hình ảnh)

Tác dụng chung: Việc sử dụng hai từ láy này giúp khắc họa rõ nét hơn khung cảnh làng quê yên bình nhưng còn nhiều khó khăn, vất vả. Nó tạo nên một bức tranh thiên nhiên và con người đầy chi tiết và cảm xúc.

2: Khi bờ tre ríu rít tiếng chim kêu

Khi mặt nước chập chờn con cá nhảy

Từ láy: Ríu rít, Chập chờn

Phân tích tác dụng:

• Ríu rít: Từ láy này miêu tả âm thanh trong trẻo, thánh thót, vui tai của tiếng chim hót. Nó gợi lên sự sống động, tươi vui của buổi sớm mai, của thiên nhiên đang thức giấc. (Gợi cảm)
• Chập chờn: Từ láy này diễn tả sự lúc ẩn lúc hiện, lúc ở lúc không của những gợn sóng lăn tăn trên mặt nước khi cá nhảy lên. Nó tạo ra một hình ảnh sinh động, linh hoạt và đầy sức sống cho mặt nước. (Gợi hình ảnh)

Tác dụng chung: Sự kết hợp của “ríu rít” và “chập chờn” tạo nên một bức tranh âm thanh và hình ảnh sống động, vui tươi. Nó làm cho cảnh vật trở nên sinh động, giàu sức sống và mang lại cảm giác thư thái cho người đọc.

3: Ngày hôm sau ồn ào trên bến đỗ

Khắp dân làng tấp nập đón ghe về

Từ láy: Ồn ào, Tấp nập

Phân tích tác dụng:

• Ồn ào: Từ láy này diễn tả âm thanh náo nhiệt, vang vọng của hoạt động trên bến đỗ. Nó cho thấy sự đông vui, nhộn nhịp của một ngày quan trọng, có lẽ là ngày ghe về mang theo hàng hóa hoặc tin tức. (Gợi cảm)
• Tấp nập: Từ láy này miêu tả sự chen chúc, đông đúc, nhộn nhịp của người dân. Nó tạo ra hình ảnh về một không khí rất hân hoan, mong chờ và sự gắn kết cộng đồng. (Gợi hình ảnh, gợi cảm)

Tác dụng chung: Hai từ láy này cùng nhau khắc họa một khung cảnh đông vui, nhộn nhịp, đầy sức sống và sự mong chờ. Nó thể hiện tình cảm gắn bó, sẻ chia và niềm vui chung của cả làng.

4: 5 gian nhà cỏ thấp le te

Ngõ tối đêm sâu đóm lập lòe

Từ láy: Le te, Lập lòe

Phân tích tác dụng:

• Le te: Từ láy này gợi tả hình ảnh những ngôi nhà cỏ thấp bé, xiêu vẹo, có phần cũ kỹ và đơn sơ. Nó tạo nên một nét vẽ rất chân thực về cảnh vật nghèo khó, giản dị. (Gợi hình ảnh)
• Lập lòe: Từ láy này miêu tả ánh sáng nhấp nháy, lúc sáng lúc tối của những chú đom đóm. Nó tạo ra một hình ảnh lung linh, huyền ảo và đầy sức sống trong màn đêm tĩnh mịch. (Gợi hình ảnh)

Tác dụng chung: Sự đối lập giữa hình ảnh “le te” của những ngôi nhà và “lập lòe” của đom đóm tạo nên một bức tranh đêm đầy sức gợi. Nó vừa thể hiện sự nghèo khó, đơn sơ, vừa mang đến vẻ đẹp lung linh, huyền ảo và một chút thi vị cho cảnh vật.

5: Trời thu xanh ngắt mây tầng cao

Cần trúc lơ phơ gió hắt hiu

Từ láy: Xanh ngắt, Lơ phơ, Hắt hiu

Phân tích tác dụng:

• Xanh ngắt: Từ láy này nhấn mạnh màu xanh thẳm, trong vắt, không tì vết của bầu trời mùa thu. Nó gợi lên một cảm giác không gian rộng lớn, cao vợi và sự trong lành, mát mẻ. (Gợi hình ảnh, gợi cảm)
• Lơ phơ: Từ láy này miêu tả dáng vẻ mềm mại, uyển chuyển, rung rinh của những ngọn trúc trước gió. Nó tạo nên hình ảnh rất thơ mộng, nhẹ nhàng và thanh thoát. (Gợi hình ảnh)
• Hắt hiu: Từ láy này diễn tả cơn gió nhẹ, có phần lạnh lẽo, thoảng qua, gợi cảm giác man mác buồn, cô đơn. Nó mang đến một chút tâm trạng buồn man mác, tĩnh lặng của mùa thu. (Gợi cảm)

Tác dụng chung: Ba từ láy này cùng nhau vẽ nên một bức tranh mùa thu đầy chất thơ. Nó vừa gợi lên vẻ đẹp trong trẻo, cao rộng của bầu trời, sự mềm mại, uyển chuyển của thiên nhiên, vừa mang đến một chút cảm xúc buồn man mác, tĩnh lặng đặc trưng của mùa thu.

6: Dốc lên khúc khuỷu, dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Từ láy: Khúc khuỷu, Thăm thẳm, Heo hút

Phân tích tác dụng:

• Khúc khuỷu: Từ láy này miêu tả con dốc gồ ghề, quanh co, không thẳng, có nhiều chỗ gấp khúc. Nó tạo ra hình ảnh về một con đường khó đi, đầy thử thách và hiểm trở. (Gợi hình ảnh)
• Thăm thẳm: Từ láy này diễn tả độ sâu, độ cao, sự hun hút của con dốc. Nó nhấn mạnh sự hiểm trở, dài dằng dặc và có phần đáng sợ của địa hình. (Gợi hình ảnh)
• Heo hút: Từ láy này miêu tả cảnh vật ở một nơi xa xôi, vắng vẻ, cô quạnh, ít người qua lại. Nó tạo ra một cảm giác cô độc, hoang vu và sự tĩnh mịch đến rợn người. (Gợi hình ảnh, gợi cảm)

Tác dụng chung: Các từ láy này cùng nhau xây dựng một hình ảnh về địa hình núi non hiểm trở, hùng vĩ nhưng cũng đầy khắc nghiệt và hoang vắng. Nó gợi lên sự gian nan, thử thách của con đường hành quân, của cuộc chiến đấu và sự cô đơn, vắng vẻ của nơi đóng quân.

Cô tin rằng sau bài học này, các em đã hiểu rõ hơn về vai trò của từ láy trong việc làm phong phú thêm ngôn ngữ, giúp cho câu văn trở nên sinh động, giàu hình ảnh và cảm xúc hơn. Các em hãy cố gắng vận dụng những kiến thức này vào bài viết của mình nhé!