Chào các em học sinh yêu quý của cô!

Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau “giải mã” một biện pháp tu từ rất quen thuộc và thú vị trong môn Ngữ văn của mình, đó chính là biện pháp so sánh. Đây là một công cụ giúp lời văn, câu chữ của chúng ta trở nên sinh động, hấp dẫn và giàu cảm xúc hơn rất nhiều đó các em.

Chúng ta hãy cùng nhìn lại câu hỏi nhé:

Biện pháp nghệ thuật so sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét ……. để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

Vậy, chúng ta hãy cùng điền vào chỗ trống và tìm hiểu thật kĩ về biện pháp tu từ thú vị này nhé!

Chỗ trống cần điền là:
Biện pháp nghệ thuật so sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

1. Giải thích chi tiết: “Nét tương đồng” là gì?

“Tương đồng” có nghĩa là giống nhau, có điểm chung, có sự tương tự. Khi chúng ta so sánh, chúng ta sẽ tìm ra một điểm giống nhau nào đó giữa hai sự vật, sự việc tưởng chừng như không liên quan để làm nổi bật đặc điểm mà mình muốn nói đến.

Ví dụ: Khi nói “Mặt trăng tròn như cái đĩa”, điểm tương đồng ở đây là gì? Đó chính là hình dáng tròn và dẹt của cả mặt trăng và cái đĩa.

2. Khái niệm đầy đủ về biện pháp so sánh

Vậy, chúng ta có thể hiểu đầy đủ về so sánh như sau:

Biện pháp nghệ thuật so sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác có nét tương đồng (giống nhau) về một đặc điểm nào đó, để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

Khi sử dụng so sánh, câu văn sẽ không còn khô khan mà trở nên sinh động, hấp dẫn hơn rất nhiều.

• Gợi hình: là làm cho người đọc, người nghe dễ dàng hình dung, tưởng tượng ra hình ảnh của sự vật, sự việc được nói đến một cách rõ nét, cụ thể hơn, như thể chúng ta đang nhìn thấy vậy.

• Gợi cảm: là làm cho người đọc, người nghe cảm nhận được cảm xúc, tình cảm mà người viết, người nói muốn truyền tải. Đó có thể là sự yêu mến, ngạc nhiên, buồn bã, hay sự trân trọng…

3. Cấu tạo của một phép so sánh

Để hiểu rõ hơn, chúng ta hãy cùng tìm hiểu cấu tạo của một phép so sánh nhé:

Một phép so sánh thường có 4 thành phần chính (dù không phải lúc nào cũng xuất hiện đầy đủ cả 4):

1. Vế A: Là sự vật, sự việc được đem ra để so sánh (cái được so sánh).

2. Vế B: Là sự vật, sự việc được dùng để so sánh (cái dùng để so sánh).

3. Từ so sánh: Là những từ ngữ dùng để tạo mối liên hệ so sánh như: như, là, tựa, giống như, bao nhiêu… bấy nhiêu, không bằng, hơn, kém… (Đôi khi từ so sánh có thể bị ẩn đi).

4. Nét tương đồng (điểm chung): Là đặc điểm giống nhau giữa sự vật ở vế A và sự vật ở vế B. Đây chính là yếu tố quan trọng nhất để phép so sánh có ý nghĩa.

4. Ví dụ minh họa và phân tích

Để hiểu rõ hơn, chúng ta cùng xem một vài ví dụ cụ thể nhé:

Ví dụ 1: “Mắt bé long lanh như những vì sao đêm.”

• + Vế A (Sự vật được so sánh): “mắt bé”

• + Vế B (Sự vật dùng để so sánh): “những vì sao đêm”

• + Từ so sánh: “như”

• + Nét tương đồng: Cả “mắt bé” và “vì sao đêm” đều có điểm chung là long lanh, lấp lánh, trong sáng, đẹp đẽ.

• + Tác dụng: Câu văn giúp người đọc hình dung đôi mắt bé rất đẹp, rất sáng (gợi hình), đồng thời thể hiện tình cảm yêu mến, trân trọng của người nói (gợi cảm).

Ví dụ 2: “Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.”

• + Ở câu thứ nhất:

  • – Vế A: “công cha”

  • – Vế B: “núi Thái Sơn”

  • – Từ so sánh: “như”

  • – Nét tương đồng: Cả “công cha” và “núi Thái Sơn” đều có điểm chung là cao cả, to lớn, vĩ đại, vững chắc.

• + Ở câu thứ hai:

  • – Vế A: “nghĩa mẹ”

  • – Vế B: “nước trong nguồn chảy ra”

  • – Từ so sánh: “như”

  • – Nét tương đồng: Cả “nghĩa mẹ” và “nước trong nguồn chảy ra” đều có điểm chung là dạt dào, vô tận, không bao giờ cạn, nuôi dưỡng.

• + Tác dụng chung: Hai phép so sánh này giúp chúng ta hình dung một cách cụ thể, đầy ấn tượng về sự vĩ đại, to lớn, bao la của công ơn cha mẹ (gợi hình), đồng thời bộc lộ sâu sắc lòng biết ơn, kính trọng của con cái (gợi cảm).

Ví dụ 3: “Tiếng suối trong như tiếng hát xa.” (Hồ Chí Minh)

• + Vế A: “tiếng suối”

• + Vế B: “tiếng hát xa”

• + Từ so sánh: “như”

• + Nét tương đồng: Cả hai đều có điểm chung là trong trẻo, ngân nga, êm ái, gợi cảm giác thanh bình, dễ chịu.

• + Tác dụng: Phép so sánh giúp người đọc cảm nhận được âm thanh của suối không chỉ trong vắt mà còn du dương, trữ tình như tiếng hát của con người (gợi hình), mang lại cảm giác dễ chịu, gần gũi (gợi cảm).

5. Tác dụng của biện pháp so sánh

Vậy, tại sao các tác giả lại thích dùng biện pháp so sánh đến vậy? Bởi vì:

• Nó làm cho lời văn, lời nói thêm sinh động, cụ thể, dễ hiểu hơn.

• Nó giúp người đọc, người nghe dễ dàng hình dung, tưởng tượng ra sự vật, sự việc được miêu tả.

• Nó tăng thêm sức gợi cảm, thể hiện được tình cảm, thái độ của người nói, người viết đối với sự vật, sự việc.

• Nó làm cho câu văn, câu thơ thêm giàu hình ảnh, giàu sức biểu cảm, không còn khô khan, đơn điệu.

Cô mong rằng qua bài học hôm nay, các em đã hiểu rõ hơn về biện pháp so sánh, biết cách nhận diện và cả cách sử dụng nó để câu văn, lời nói của mình thêm hay, thêm đẹp nhé!

Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi cô nhé!

Chúc các em học tốt!