Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong các câu thơ sau: a)…
a) “Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi / Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng” (Nguyễn Khoa Điềm)
b) “Người Cha mái tóc bạc / Đốt lửa cho anh nằm / Rồi Bác đi dém chăn / Từng người từng người một” (Minh Huệ)
c) “Mía múa gươm / Kiến hành quân đầy đường / Ngọn mồng tơi nhảy múa / Đàn bưởi đung đưa bế lũ con đầu tròn trọc lốc” (Trần Đăng Khoa)
d) “Cây dừa xanh tỏa nhiều tàu / Giơ tay đón gió, gật đầu gọi trăng” (Trần Đăng Khoa)
( LƯU Ý : NÊU TÁC DỤNG BPTT GỒM : VỀ GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT, VỀ GIÁ TRỊ NỘI DUNG, VỀ TÌNH CẢM CỦA TÁC GIẢ )
Chào các em học sinh lớp 8 yêu quý! Hôm nay, thầy/cô sẽ cùng các em đi sâu tìm hiểu và phân tích các biện pháp tu từ đặc sắc trong những câu thơ quen thuộc. Đây là một nội dung rất quan trọng trong chương trình Ngữ văn 8, giúp các em cảm nhận sâu sắc hơn vẻ đẹp của ngôn từ và tình cảm của nhà thơ. Chúng ta cùng bắt đầu nhé!
1. Phân tích câu a: “Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi / Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng” (Nguyễn Khoa Điềm)
- Biện pháp tu từ: Ẩn dụ (hình ảnh “mặt trời” ở câu thứ hai chỉ em bé).
- Về giá trị nghệ thuật: Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đã sử dụng sáng tạo phép ẩn dụ chuyển nghĩa gốc sang nghĩa chuyển rất tinh tế, tạo nên hình ảnh thơ giàu tính tạo hình, gợi cảm và mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào miền núi.
- Về giá trị nội dung: Hình ảnh “mặt trời” tự nhiên đem lại ánh sáng, sự sống cho vũ trụ được nhà thơ ví với em bé – nguồn sáng, niềm vui, lẽ sống và tương lai của người mẹ. Qua đó, câu thơ ca ngợi tình yêu thương sâu sắc của người mẹ Tà-ôi đối với con gắn liền với tình yêu cách mạng, yêu đất nước.
- Về tình cảm của tác giả: Thể hiện niềm tự hào, sự đồng cảm sâu sắc và sự trân trọng của nhà thơ đối với những người mẹ chiến sĩ khu 5 trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước gian khổ.
2. Phân tích câu b: “Người Cha mái tóc bạc / Đốt lửa cho anh nằm / Rồi Bác đi dém chăn / Từng người từng người một” (Minh Huệ)
- Biện pháp tu từ: Ẩn dụ (hình ảnh “Người Cha” chỉ Chủ tịch Hồ Chí Minh).
- Về giá trị nghệ thuật: Sử dụng từ ngữ bình dị, gần gũi kết hợp với hình ảnh ẩn dụ giàu sức gợi hình và nhịp thơ chậm rãi, ấm áp.
- Về giá trị nội dung: Nhấn mạnh sự tôn kính, lòng biết ơn vô hạn của nhà thơ cũng như của nhân dân ta đối với Bác Hồ. Bác không chỉ là vị lãnh tụ vĩ đại mà còn hiện lên như một người cha thân yêu, chăm sóc từng giấc ngủ cho các chiến sĩ một cách tỉ mỉ, chu đáo (“từng người từng người một”).
- Về tình cảm của tác giả: Bộc lộ tình cảm yêu mến, kính trọng thiết tha, sự biết ơn sâu nặng của nhà thơ Minh Huệ dành cho vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc.
3. Phân tích câu c: “Mía múa gươm / Kiến hành quân đầy đường / Ngọn mồng tơi nhảy múa / Đàn bưởi đung đưa bế lũ con đầu tròn trọc lốc” (Trần Đăng Khoa)
- Biện pháp tu từ: Nhân hóa (các từ ngữ chỉ hoạt động của con người được gán cho sự vật, cây cối, con vật: múa gươm, hành quân, nhảy múa, bế).
- Về giá trị nghệ thuật: Biện pháp nhân hóa tài tình kết hợp với kho từ vựng phong phú, góc nhìn hồn nhiên, tinh nghịch của nhà thơ nhí Trần Đăng Khoa làm cho thiên nhiên trở nên sinh động, có hồn như con người.
- Về giá trị nội dung: Miêu tả khung cảnh làng quê thanh bình, tươi vui, tràn đầy sức sống. Cây cối, loài vật xung quanh qua lăng kính của nhà thơ đều trở nên gần gũi, đáng yêu, hoạt náo như một thế giới loài người thu nhỏ.
- Về tình cảm của tác giả: Thể hiện tình yêu thiên nhiên tha thiết, sự gắn bó sâu nặng với làng quê Việt Nam và một tâm hồn thơ trẻ vô cùng tinh tế, nhạy cảm.
4. Phân tích câu d: “Cây dừa xanh tỏa nhiều tàu / Giơ tay đón gió, gật đầu gọi trăng” (Trần Đăng Khoa)
- Biện pháp tu từ: Nhân hóa (các hành động của con người được gán cho cây dừa: giơ tay đón gió, gật đầu gọi trăng).
- Về giá trị nghệ thuật: Tác giả sử dụng các động từ mạnh kết hợp với nghệ thuật nhân hóa đặc sắc, biến cây dừa vô tri thành một người bạn gần gũi, thân thiết.
- Về giá trị nội dung: Phác họa hình ảnh cây dừa hiên ngang, duyên dáng, đang hòa hợp nhịp nhàng với thiên nhiên, mây trời, gió trăng ban đêm ở làng quê.
- Về tình cảm của tác giả: Bộc lộ sự gắn bó, nâng niu, trân trọng và tình yêu mến thiết tha của nhà thơ Trần Đăng Khoa đối với cảnh sắc quê hương, đặc biệt là loài cây quen thuộc gắn liền với miền quê đất nước.
Hy vọng qua phần phân tích chi tiết trên, các em đã nắm vững cách làm dạng bài tìm và nêu tác dụng biện pháp tu từ. Chúc các em học tập thật tốt và đạt kết quả cao trong môn Ngữ văn!
a) Biện pháp tu từ: Ẩn dụ.
Tác dụng:
– Phép tu từ ẩn dụ hình ảnh mặt trời của em bé là người mẹ.
– Ẩn dụ làm tăng sức biểu đạt cho câu thơ, làm người đọc dễ liên tưởng ngay đến tầm ảnh hưởng của người mẹ lên con cái.
– Tác giả nói lên tầm quan trọng của mặt trời trong sự phát triển của cánh đồng ngô như để khẳng định rằng mẹ cũng vô cùng quan trọng với em. Qua đó khẳng định tình mẫu tử thiêng liêng, khẳng định nó là mãi mãi và bất diệt.
b) Biện pháp tu từ: Ẩn dụ.
Tác dụng:
– Hình ảnh ẩn dụ người cha mái tóc bạc là Bác Hồ làm tăng tính gợi hình cho người đọc về sự tần tảo, vất vả của người cha của bộ đội thời kháng chiến.
– Nghệ thuật tu từ nói lên hình ảnh Bác Hồ tuy đã già qua mái tóc sờn bạc nhưng vẫn cố gắng thức sau cùng để đốt lửa, dém chăn cho từng anh bộ đội, mong các anh có giấc ngủ ngon sau ngày dài kháng chiến chống giặc dài đằng đẵng.
– Những câu thơ qua đó cho thấy người vô cùng quan tâm tới những người lính, lo cho kháng chiến và đất nước mai sau. Tác giả qua đó mượn lời thơ bày tỏ tình cảm yêu mến Bác với niềm cảm phục: rằng tuy Bác đã già nhưng tình yêu nhân dân vẫn còn như ngày nào.
c) Biện pháo tu từ: Nhân hóa.
Tác dụng:
– Một loạt sự vật là cây mía, những con kiến, ngọn mồng tơi, đàn bưởi được sử dụng với loạt động từ chỉ con người làm tăng tính sinh động và kích thích cách liên tưởng qua con mắt khác nhau của người đọc.
– Mỗi sự vật dường như đều có suy nghĩ và hành động riêng, qua đó để nhấn mạnh sự linh hoạt của sự vật. Mỗi sự vật là một cảnh tượng đầy tính tưởng tượng phong phú, tính liên tưởng sâu sắc của mỗi hành động sự vật, chúng được gắn với hành động của con người qua con mắt của tác giả.
d) Biện pháp tu từ: Nhân hóa.
Tác dụng:
– Phép nhân hóa cây dừa xanh giơ tay đón gió, gật đầu gọi trăng.
– Hình ảnh cây dừa đầy sức sống dang tay đón lấy cơn gió lướt qua từng kẽ tay, gật đầu mà gọi trăng đã làm tăng tính gợi hình cho câu thơ.
– Nhân hóa những cái tàu dừa là những bàn tay to lớn của cái cây, ngọn cây là cái đầu gật gì gọi trăng, chúng thể hiện sự uyển chuyển, sinh động thay cho cái cây vô hồn chúng ta thường thấy.
– Qua đó như thấy được vẻ có hồn thông qua câu thơ, đồng thời thể hiện trí tưởng tượng đầy cảm xúc yêu mến cây dừa, gán cho nó một hành động lả lướt, mềm mại và vô cùng thướt tha để tả hành động.
Trợ Lý Xưởng In Thiên Nam
Add comment