\(***\)
   “Học vấn không phải là chiếc chìa khóa duy nhất mở mọi cánh cửa của cuộc đời nhưng thiếu nó con người sẽ khó có được một hành trình thật sự rộng mở.” Bởi học tập không chỉ là quá trình tích lũy chữ nghĩa mà còn là hành trình con người rèn luyện tư duy, bồi đắp nhân cách và khám phá giới hạn của chính mình. Tuy nhiên, trong đời sống vẫn tồn tại quan niệm cho rằng: “Không nhất thiết phải học giỏi, chỉ cần biết chữ là được.” Ý kiến ấy thoạt nhìn có vẻ đề cao tính thực tế, bởi không phải ai cũng có năng khiếu học thuật và thành công cũng không chỉ được quyết định bởi điểm số. Nhưng nếu xem “biết chữ” là giới hạn cuối cùng của việc học thì đó lại là một cách nhìn quá hẹp về ý nghĩa của tri thức. Vì thế, chúng ta cần nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện để hiểu rằng ta học không chỉ để có điểm số mà trước hết là để có khả năng tự đứng vững và làm chủ cuộc đời mình.
   Trước hết, cần hiểu đúng các khái niệm trong nhận định. “Học giỏi” có thể được hiểu là có năng lực tiếp thu, tư duy và vận dụng kiến thức tốt thường được thể hiện qua kết quả học tập. Trong khi đó, “biết chữ” theo nghĩa thông thường là có khả năng đọc, viết và thực hiện những nhu cầu cơ bản trong đời sống. Nếu chỉ xét ở góc độ tối thiểu, biết chữ giúp con người giao tiếp, tiếp nhận thông tin và tham gia vào xã hội. Còn “không nhất thiết phải học giỏi” có thể xuất phát từ một sự thật: mỗi người có năng lực, hoàn cảnh, sở trường và con đường phát triển khác nhau không thể lấy điểm số để đo toàn bộ giá trị của một con người. Tuy nhiên, nếu từ đó suy ra rằng chỉ cần biết đọc, biết viết là đủ và không cần tiếp tục học hỏi thì quan niệm ấy đã đánh đồng mức tối thiểu để tồn tại với điều kiện cần để phát triển.
   Quả thật, không nhất thiết ai cũng phải trở thành học sinh xuất sắc. Cuộc đời không phải một bảng xếp hạng mà ở đó chỉ những người đứng đầu mới có giá trị. Có người nổi bật trong toán học, văn học, hóa học,… có người có năng khiếu nghệ thuật, có người khéo léo trong nghề nghiệp, có người lại có khả năng giao tiếp, tổ chức hay sáng tạo…. Một người không đạt điểm cao ở trường chưa chắc đã là người kém cỏi và ngược lại một bảng điểm đẹp cũng không tự động biến một người thành người thành công. Giá trị của con người rộng lớn hơn những con số, những con chữ trên trang giấy. Bởi vậy, ý kiến trên trên có phần hợp lí khi nhắc chúng ta không nên tuyệt đối hóa thành tích học tập càng không nên dùng thành tích để phủ nhận sự đa dạng của năng lực con người nhưng từ đó mà cho rằng chỉ cần biết chữ là đủ thì lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Bởi xã hội càng phát triển, tri thức con người càng không thể dừng lại ở khả năng đọc và viết. Biết chữ giúp ta mở cánh cửa đầu tiên nhưng học hỏi mới có thể giúp ta đi được xa hơn phía sau cánh cửa ấy. Một người chỉ biết đọc nhưng không biết tư duy phản biện có thể dễ dàng tin vào thông tin sai lệch, một người biết viết nhưng không có kiến thức cơ bản về pháp luật, tài chính hay khoa học có thể gặp khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi và đưa ra những quyết định quan trọng. Trong một thế giới thay đổi từng ngày, nếu ngừng học con người rất dễ bị bỏ lại phía sau. Hơn nữa, học tập không chỉ nằm trong sách vở. Học cách suy nghĩ, học cách giao tiếp, học cách làm việc, học cách chịu trách nhiệm, học từ thất bại, học từ người khác và học từ chính cuộc đời cũng đều là học. Vì thế, phản đối quan niệm “không nhất thiết phải học giỏi, chỉ cần biết chữ là được” không đồng nghĩa với việc cổ vũ một cuộc chạy đua điểm số. Điều cần khẳng định là con người không được phép ngừng học hỏi. Có thể không phải ai cũng cần học để trở thành người đứng đầu nhưng ai cũng cần học để trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình.
   Tuy nhiên,  học giỏi không đồng nghĩa với thành công càng không đồng nghĩa với một con người có giá trị hơn người khác. Nếu chỉ học để lấy điểm, chạy theo thành tích, học thuộc mà không hiểu, có kiến thức nhưng thiếu nhân cách thì việc học ấy vẫn chưa đạt đến ý nghĩa đích thực. Một người đạt thành tích cao nhưng không biết ứng xử, không có trách nhiệm hay không biết vận dụng tri thức vào cuộc sống thì sự “giỏi” ấy vẫn còn khiếm khuyết. Bởi vậy, điều xã hội cần không phải những con người chỉ biết tích lũy điểm số mà là những con người có tri thức, có năng lực và có khả năng biến điều mình học thành giá trị cho bản thân và cộng đồng.
   Vậy mỗi người cần học như thế nào? Trước hết, cần thay đổi cách nhìn: học không phải chỉ để đứng nhất mà để hiểu biết và trưởng thành. Người học cần xác định năng lực, sở thích và mục tiêu của bản thân từ đó lựa chọn phương pháp phù hợp thay vì mù quáng chạy theo thành tích của người khác. Bên cạnh kiến thức trong nhà trường chúng ta cần chủ động học từ sách, từ thực tiễn, từ những người xung quanh và từ chính những thất bại của mình. Quan trọng hơn cả phải biến tri thức thành năng lực hành động và giữ cho việc học luôn đi cùng với nhân cách. Đối tôi, tôi chiêm nghiệm được rằng ta không cần biến mình thành bản sao của một người luôn đứng đầu nhưng ta cần nghiêm túc với việc học và không cho phép bản thân dừng lại ở giới hạn của những gì mình đã biết. Có thể hôm nay ta chưa giỏi nhưng ta có quyền tiến bộ, có thể ta không nổi bật ở lĩnh vực này nhưng ta vẫn có thể tìm thấy một lĩnh vực mà mình có khả năng cống hiến. Điều quan trọng không phải là thắng tất cả mọi người, phải hơn tất cả mọi người mà là mỗi ngày đều mở rộng thêm một chút giới hạn của chính mình.
   Có những cánh cửa trong cuộc đời chỉ cần một chiếc chìa khóa nhưng cũng có những chân trời chỉ mở ra trước những người không ngừng học hỏi. Bởi vậy, “không nhất thiết phải học giỏi, chỉ cần biết chữ là được” có thể đúng nếu ta dùng nó để nhắc mình rằng điểm số không phải thước đo duy nhất của giá trị con người nhưng sẽ trở nên nguy hiểm nếu nó trở thành cái cớ để con người bằng lòng với sự hiểu biết nhỏ bé của mình. Ta không nhất thiết phải trở thành người đứng đầu nhưng nhất định phải trở thành người biết tiến về phía trước. Bởi đời người không dài đến mức ta có thể ngừng học và thế giới cũng rộng lớn đến mức những gì ta biết hôm nay vẫn chỉ là một trang rất nhỏ trong cuốn sách mang tên cuộc đời.