ĐỀ 1 I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm) Đọc văn bản: MÙI BÙN TRÊN SÔNG Niê Thanh…
I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc văn bản:
MÙI BÙN TRÊN SÔNG
Niê Thanh Mai
(Lược đoạn đầu: Yên Hà là cô giáo trẻ từ dưới xuôi lên dạy học ở điểm trường Tiểu học Sao Mai – một điểm trường giữa vùng đồi núi Tây Nguyên. Học trò của cô Yên Hà đều là con em gia đình làm nương rẫy nghèo khó, thường xuyên bỏ học. Hôm đó, sau một đêm mưa lớn, lớp học của cô Yên Hà chỉ có ba em đến học, các em còn lại ra bờ sông phụ giúp cha mẹ vớt củi gỗ trên sông)
Cả đêm ấy, Yên Hà không ngủ được. Sớm mai đến giờ vào lớp thì chỉ vỏn vẹn có ba đứa con gái đang co ro khoanh tay trên bàn. Thế là Yên Hà gửi lớp cho cô giáo Dịu, mặc áo mưa, đội nón. Cô Thịnh từ trong lớp, vừa nhác thấy bóng Yên Hà thoắt ẩn ra cổng trường thì dặn theo: “Cẩn thận đấy, định ra bờ sông thật đấy à?”. Yên Hà không trả lời. Nhưng đúng thế thật. Cô đi băng băng xuống bờ sông. Trời vẫn mưa, tuy mưa đỡ phần dữ dội hơn lúc đêm nhưng đường đi thì trơn nhẫy. Vì đêm qua mưa to quá, lớp đất đỏ hình như đã bị cuốn đi hết, chỉ để lại con đường như thoa mỡ. Yên Hà mang ủng cao su, vừa đi vừa trì lại, hai tay cứ phải bám vào cây cối trên đường, bởi sơ sẩy là lăn xuống đồi như chơi.
Hóa ra dưới bờ sông rất nhộn nhịp chứ không vắng vẻ như trường của các cô. Trời vẫn đang mưa nhưng rất đông người. Ai cũng sùm sụp áo mưa và nón lá. Mới nhìn lướt qua, Yên Hà đã nhận ra mấy đứa học trò bé tí của mình dù chúng mặc áo mưa mỏng. Vừa nhác thấy cô giáo, bọn trẻ rúm người lại, quay mặt đi nơi khác. Yên Hà xót xa quá. Trời mưa, lạnh thấu xương mà bọn trẻ con đứng chênh vênh trên những cành gỗ, cành củi vừa được vớt lên từ dưới sông. Chúng được giao nhiệm vụ trông coi “sản phẩm” mà bố mẹ hay người lớn vớt được. Củi hay gỗ từ thượng nguồn theo dòng nước lũ cuốn về hạ nguồn, người lớn bơi ra giữa dòng nước đục ngầu, sền sệt như bùn để móc rồi kéo cây củi vào, bọn trẻ nhiều đứa cũng hăm hở lội ra mép nước để vớt thêm củi đang dập dềnh cho đống củi nhà mình.
Yên Hà bất lực thật sự. Cô nhìn những bóng người lô nhô đang bơi ở giữa dòng nước đục ngầu. Cô lại nhìn mấy đứa học trò nhỏ xíu như nắm kẹo của mình. Chẳng biết việc mình xuống tận đây, chơ vơ nơi này có được tích sự gì hay không? Học trò của cô, chúng nó có muốn đi học khi bố mẹ bảo ra bờ sông trông củi? Số củi này, bán được có khi bằng cả tháng làm nương rẫy còn gì.
Mưa càng lúc càng nặng hạt. Yên Hà cứ đứng sững. Mưa táp vào mặt rất buốt. Lúc này, cô chỉ muốn bật khóc.
Vừa lúc ấy, có tiếng thét lên lanh lảnh. Cứu với, có người đuối nước. Vừa nhác theo hướng tay chỉ, kịp nhìn thấy cái chỏm tóc đen đang trồi sụt ở mé sông. Chưa kịp suy nghĩ gì, Yên Hà vội cởi áo mưa, lao ầm xuống sông. Cô sải tay bơi đến cái chỏm đen đang chấp chới giữa dòng nước. Tiếng mưa to quá, đập rát mặt mũi. Thoắt cái, cô tóm được chỏm tóc, lôi vào bờ. Nhưng đột ngột gió từ đâu cuộn đến, nước sông như muốn đổi dòng, lôi tuột hai cô trò ra xa, càng lúc càng xa bờ. Trời ơi, chả nhẽ lại bỏ mạng ở đây, đứa trẻ con này, nó còn bé tí. Nước xộc lên mũi. Sặc sụa vì đặc quánh toàn bùn. Cố lên. Cô vừa dặn mình, vừa cố sải tay hướng vào bờ và cố níu đứa bé. Nếu không cứu được học trò mình, chắc cô sẽ ân hận cả đời mất… Chao ôi… Chao ôi… Yên Hà nghe tiếng người xung quanh ới “bộ đội đến rồi kìa”. Cô chỉ kịp cảm nhận đột ngột có cánh tay lực lưỡng của người đàn ông mặc quân phục níu cô lại, lôi cả hai cô trò vào bờ, rồi lã đi.
Đứa học trò mà cô Yên Hà cứu ấy, nó không sao cả. Cũng may là cô giáo nó cũng không sao hết. Anh bộ đội cứu hai cô trò, Yên Hà cũng chưa gặp được để cảm ơn. Duy cả nhà thằng bé thì hoảng lắm. Cả những nhà khác, từ hôm ấy, không thấy bắt đứa trẻ con nào ra sông lúc trời mưa lũ như thế. Vì bọn trẻ còn bận đến lớp. Chỉ có cô giáo Yên Hà, rất lâu sau đó vẫn không thể quên nổi mùi bùn đặc quánh và cánh tay mà cô níu vào hôm ấy.
(Dẫn theo Báo Quân đội nhân dân cuối tuần, 11/2021, tr.8)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1 (0,5 điểm) Xác định ngôi kể của truyện.
Câu 2 (0,5 điểm) Qua cái nhìn của cô giáo Yên Hà, mấy đứa học trò nhỏ xíu được so sánh như hình ảnh nào?
Câu 3 (1,0 điểm) Em hiểu gì về tâm tư, tình cảm của những đứa trẻ qua chi tiết Vừa nhác thấy cô giáo, bọn trẻ rúm người lại, quay mặt đi nơi khác?
Câu 4 (1,0 điểm) Nêu ý nghĩa nhan đề tác phẩm.
Câu 5 (1,0 điểm) Từ nội dung đoạn truyện, hãy nêu những việc em có thể thực hiện để góp phần giúp đỡ trẻ em ở vùng sâu, vùng xa (nêu 03 việc làm cụ thể).
Chào các em học sinh lớp 9 thân mến, thầy rất vui được đồng hành cùng các em trong việc tìm hiểu và cảm thụ tác phẩm “Mùi bùn trên sông” của nhà văn Niê Thanh Mai. Đây là một câu chuyện đầy xúc động về tình thầy trò và lòng nhân ái giữa vùng cao Tây Nguyên. Dưới đây là phần giải đáp chi tiết cho các câu hỏi đọc hiểu:
Câu 1: Xác định ngôi kể của truyện.
Truyện được kể theo ngôi thứ ba. Người kể chuyện giấu mình, quan sát và thuật lại toàn bộ sự việc, diễn biến tâm lý của nhân vật cô giáo Yên Hà cũng như bối cảnh hiện trường một cách khách quan nhưng vẫn truyền tải được chiều sâu cảm xúc.
Câu 2: Hình ảnh so sánh về những đứa học trò nhỏ.
Qua cái nhìn của cô giáo Yên Hà, những đứa học trò nhỏ xíu được so sánh như “nắm kẹo”. Hình ảnh so sánh này gợi lên sự nhỏ bé, đáng yêu, mong manh và cần được bao bọc, chở che của các em học sinh giữa hoàn cảnh nghèo khó, khắc nghiệt của núi rừng.
Câu 3: Tâm tư, tình cảm của học trò qua chi tiết “rúm người lại, quay mặt đi nơi khác”.
Chi tiết này cho thấy tâm trạng phức tạp của các em học sinh khi gặp cô giáo:
- Sự xấu hổ và mặc cảm: Các em biết việc mình bỏ học để đi vớt củi là chưa đúng, các em cảm thấy “có lỗi” với cô giáo.
- Sự tự ti về hoàn cảnh: Các em cảm thấy mình nhỏ bé, lam lũ giữa dòng sông, không muốn cô giáo nhìn thấy cảnh mình phải vất vả mưu sinh trong mưa lũ.
- Sự kính trọng pha lẫn sợ hãi: Dù rất quý cô nhưng vì đang làm việc “trái lệnh” đến trường nên các em không dám đối diện với cô.
Câu 4: Ý nghĩa nhan đề tác phẩm.
Nhan đề “Mùi bùn trên sông” mang ý nghĩa sâu sắc:
- Nghĩa thực: Gợi tả sự khắc nghiệt của thiên nhiên, dòng sông mùa lũ với làn nước đục ngầu, sền sệt bùn đất – nơi diễn ra cuộc mưu sinh đầy nguy hiểm của người dân và cũng là nơi cô Yên Hà suýt mất mạng để cứu học trò.
- Nghĩa biểu tượng: Đó là “mùi” của sự nghèo khó, lam lũ, của những nhọc nhằn mà trẻ em vùng cao phải gánh chịu. Đồng thời, nó cũng là dấu ấn của lòng dũng cảm, sự hy sinh và tình yêu thương vô bờ bến của cô giáo dành cho học trò, một kỷ niệm không thể nào quên trong cuộc đời làm nghề giáo.
Câu 5: Những việc làm cụ thể để giúp đỡ trẻ em vùng sâu, vùng xa.
Là một học sinh, em có thể thực hiện những việc làm thiết thực sau:
- Quyên góp sách vở, đồ dùng học tập: Sắp xếp lại những cuốn sách giáo khoa cũ, vở viết còn dư hoặc đồ dùng học tập cá nhân để gửi tặng các bạn thông qua các chương trình thiện nguyện của nhà trường hoặc địa phương.
- Ủng hộ quần áo, chăn ấm: Gom góp quần áo, áo khoác, chăn màn cũ nhưng vẫn còn sử dụng tốt để gửi đến các bạn nhỏ ở vùng cao, nơi thường xuyên có thời tiết khắc nghiệt và thiếu thốn.
- Lan tỏa thông tin và kêu gọi sự ủng hộ: Sử dụng mạng xã hội một cách tích cực để chia sẻ về hoàn cảnh của các bạn nhỏ vùng cao, từ đó kêu gọi bạn bè, người thân cùng chung tay đóng góp quỹ học bổng hoặc giúp đỡ nhu yếu phẩm cho các điểm trường khó khăn.
Hy vọng phần giải đáp này giúp các em hiểu rõ hơn về văn bản. Chúc các em luôn giữ vững lòng nhân ái và học tập thật tốt!
Câu 1. Truyện được kể theo ngôi thứ ba, người kể chuyện giấu mình và kể lại sự việc, đồng thời miêu tả được tâm trạng của cô giáo Yên Hà.
Câu 2. Những đứa học trò nhỏ xíu được cô Yên Hà so sánh với “những nắm kẹo”.
Câu 3. Chi tiết “bọn trẻ rúm người lại, quay mặt đi nơi khác” cho thấy các em sợ cô giáo trách mắng vì đã bỏ học để ra sông vớt củi. Đồng thời, qua đó có thể thấy các em rất ngại ngùng, có lỗi với cô và cũng rất muốn được đi học, nhưng hoàn cảnh gia đình khó khăn khiến các em phải phụ giúp cha mẹ kiếm sống.
Câu 4. Nhan đề “Mùi bùn trên sông” vừa gợi lên hình ảnh dòng sông đục ngầu, đầy bùn đất trong trận mưa lũ, vừa gợi lại kỉ niệm nguy hiểm mà cô Yên Hà đã trải qua khi cứu học trò. “Mùi bùn” cũng trở thành dấu ấn khó quên, thể hiện tình yêu thương, sự hi sinh và trách nhiệm của cô giáo đối với học sinh vùng khó khăn.
Câu 5. Ba việc em có thể làm:
- Quyên góp sách vở, quần áo và đồ dùng học tập cho trẻ em vùng sâu, vùng xa.
- Ủng hộ tiền hoặc tham gia các chương trình thiện nguyện giúp đỡ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.
- Chia sẻ, vận động mọi người quan tâm và hỗ trợ việc học tập của trẻ em vùng khó khăn.
Trợ Lý Xưởng In Thiên Nam
Add comment