—

ĐỀ 1: CHIỀU THU QUÊ HƯƠNG (Huy Cận)

Các em hãy đọc kĩ đoạn thơ và phần ghi chú để có cái nhìn tổng quan về tác phẩm trước khi đi vào từng câu hỏi cụ thể.

Câu 1. (0.75 điểm) Bài thơ được viết theo thể thơ nào?

Hướng dẫn giải:

Để xác định thể thơ, các em cần đếm số tiếng (âm tiết) trong mỗi dòng thơ. Chúng ta cùng đếm nhé:

• Chiều thu trong, lá trúc vờn đẹp quá. (8 tiếng)
• Lá mía xanh nhung quạt vào mái rạ (8 tiếng)
• Tiếng lao xao như ai ngả nón chào. (8 tiếng)
• Hoa mướp cuối mùa vàng rực như sao, (8 tiếng)
• Giếng trong lẻo, trời xanh in thăm thẳm. (8 tiếng)

Chúng ta thấy rằng, các dòng thơ đều có 8 tiếng. Đây là đặc điểm của thể thơ tám chữ.

Trả lời:

Bài thơ được viết theo thể thơ tám chữ.

Câu 2. (0.75 điểm) Em hãy chỉ ra cách gieo vần trong các câu thơ sau:
“Chiều thu trong, lá trúc vờn đẹp quá.
Lá mía xanh nhung quạt vào mái rạ
Tiếng lao xao như ai ngả nón chào.
Hoa mướp cuối mùa vàng rực như sao”

Hướng dẫn giải:

Chúng ta hãy xem xét các tiếng cuối và tiếng giữa dòng thơ có sự tương đồng về âm thanh hay không:

• “quá” (tiếng cuối dòng 1) và “rạ” (tiếng cuối dòng 2) -> vần “a”
• “chào” (tiếng cuối dòng 3) và “sao” (tiếng cuối dòng 4) -> vần “ao”

Đây là kiểu vần được gieo ở cuối các dòng thơ, nhưng không phải là vần liền mà là vần cách, hoặc có thể hiểu là vần chân giữa các câu. Tuy nhiên, nếu xét kỹ hơn, “quá” và “rạ” có âm cuối giống nhau (a) nhưng khác thanh điệu, vẫn được coi là vần. “Chào” và “sao” là vần liền. Trong đoạn này, cách gieo vần chủ yếu là vần lưng (vần giữa tiếng cuối câu trên với tiếng cuối câu dưới) và vần chân (vần ở cuối các dòng thơ).

Trả lời:

Cách gieo vần trong các câu thơ trên là:
– Vần “á” trong tiếng “quá” (câu 1) và “ạ” trong tiếng “rạ” (câu 2). Đây là vần lưng.
– Vần “ao” trong tiếng “chào” (câu 3) và “sao” (câu 4). Đây là vần chân.

Câu 3. (1.5 điểm) Nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong 2 câu thơ sau:
“Hoa mướp cuối mùa vàng rực như sao,
Giếng trong lẻo, trời xanh in thăm thẳm.”

Hướng dẫn giải:

Đầu tiên, chúng ta cần xác định biện pháp so sánh ở đâu. Trong hai câu thơ trên, biện pháp so sánh xuất hiện ở câu thơ thứ nhất: “Hoa mướp cuối mùa vàng rực như sao“.

• Đối tượng được so sánh: “Hoa mướp cuối mùa vàng rực”
• Đối tượng dùng để so sánh: “sao”
• Điểm chung: màu vàng rực rỡ, lấp lánh, lung linh, có thể nhiều điểm sáng nhỏ (hoa mướp thường nở thành chùm, nhiều bông).

Trả lời:

Biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong câu thơ “Hoa mướp cuối mùa vàng rực như sao“ có tác dụng:

• Thứ nhất, làm nổi bật vẻ đẹp rực rỡ, tươi sáng, lung linh của những bông hoa mướp cuối mùa. Hình ảnh hoa mướp trở nên sống động, có sức gợi tả cao hơn, không còn là những bông hoa bình thường mà mang vẻ đẹp lấp lánh, huyền ảo như những vì sao trên bầu trời.
• Thứ hai, gợi cảm giác ấm áp, tươi vui cho bức tranh chiều thu. Đồng thời, nó thể hiện tình yêu, sự trân trọng và phát hiện tinh tế của tác giả trước những vẻ đẹp bình dị, gần gũi của thiên nhiên quê hương.

Câu 4. (1.5 điểm) Qua bài thơ, tác giả muốn gửi tới người đọc những thông điệp gì?

Hướng dẫn giải:

Để tìm thông điệp, chúng ta cần tổng hợp nội dung chính và cảm xúc chủ đạo của bài thơ:

• Bài thơ miêu tả cảnh chiều thu quê hương với nhiều hình ảnh đẹp, bình yên (lá trúc, lá mía, hoa mướp, giếng, vườn cau, khoai lang, gà mẹ ấp con, em bé).
• Cảm xúc của tác giả là sự say mê, trân trọng, yêu mến vẻ đẹp ấy (“đẹp quá”, “đằm thắm”, “vàng rực cả tâm hồn”).
• Bài thơ được sáng tác năm 1958, khi miền Bắc đã giải phóng và đang xây dựng cuộc sống mới, nên có hình ảnh “Hố vôi trắng nằm đợi ngày xây dựng”, “đất nước đang bồi da thắm thịt”, thể hiện niềm lạc quan, hy vọng.

Trả lời:

Qua bài thơ “Chiều thu quê hương”, tác giả Huy Cận muốn gửi gắm đến người đọc những thông điệp sâu sắc sau:

• Thông điệp 1: Vẻ đẹp bình dị, thơ mộng và yên bình của quê hương là vô giá. Tác giả đã vẽ nên một bức tranh chiều thu đầy sức sống, tươi sáng, cho thấy vẻ đẹp tiềm ẩn trong những cảnh vật thân thuộc nhất.
• Thông điệp 2: Tình yêu quê hương, đất nước tha thiết, sâu nặng. Qua từng câu chữ, hình ảnh, tác giả thể hiện sự gắn bó, trân trọng, tự hào về quê hương mình, một tình cảm chân thành, đằm thắm.
• Thông điệp 3: Niềm lạc quan, tin tưởng vào tương lai tươi sáng của đất nước đang trên đà xây dựng và phát triển. Hình ảnh “Hố vôi trắng nằm đợi ngày xây dựng” hay “đất nước đang bồi da thắm thịt” cho thấy một tinh thần phơi phới, đầy hy vọng vào một cuộc sống mới, ấm no, hạnh phúc.

Câu 5 (1.5 điểm) Hãy trình suy nghĩ của em về trách nhiệm với quê hương sau khi đọc bài thơ trên. (viết đoạn văn khoảng 3 – 5 câu văn).

Hướng dẫn giải:

Các em hãy liên hệ từ những cảm xúc, thông điệp của bài thơ đến hành động của bản thân. Tình yêu quê hương không chỉ là cảm nhận mà còn phải thể hiện bằng hành động cụ thể.

• Bài thơ gợi cho em cảm xúc gì về quê hương? (yêu mến, trân trọng)
• Từ đó, em nghĩ mình cần làm gì để thể hiện tình yêu đó? (gìn giữ, bảo vệ, xây dựng)
• Cụ thể hơn là gì? (học tập, rèn luyện, bảo vệ môi trường, phát huy truyền thống)

Trả lời:

Bài thơ “Chiều thu quê hương” đã gợi trong em tình yêu sâu sắc với vẻ đẹp bình dị, yên bình của làng quê Việt Nam, đồng thời cũng khiến em cảm nhận được niềm tin vào sự phát triển của đất nước. Từ đó, em nhận ra trách nhiệm của mình là phải biết trân trọng, gìn giữ những vẻ đẹp cảnh quan và giá trị văn hóa của quê hương. Đồng thời, em sẽ cố gắng học tập thật tốt, rèn luyện bản thân để sau này có thể góp sức xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, xứng đáng với sự hy sinh của thế hệ cha anh và vẻ đẹp vốn có của nó.

Câu 6: Nêu chủ đề bài thơ và căn cứ xác định chủ đề.

Hướng dẫn giải:

Chủ đề là vấn đề chính mà bài thơ muốn thể hiện, là tư tưởng xuyên suốt tác phẩm. Để xác định chủ đề, các em cần dựa vào nội dung, cảm xúc và thông điệp mà chúng ta đã phân tích ở các câu trước.

• Nội dung chính: Cảnh chiều thu quê hương.
• Cảm xúc: Yêu mến, tự hào, lạc quan.
• Bối cảnh: Miền Bắc xây dựng cuộc sống mới.

Trả lời:

Chủ đề bài thơ: Tình yêu quê hương đất nước tha thiết, niềm lạc quan, tin tưởng vào tương lai tươi sáng của tác giả trước vẻ đẹp bình yên, thơ mộng của buổi chiều thu trên quê hương đang đổi mới và xây dựng cuộc sống mới.

Căn cứ xác định chủ đề:

• Thứ nhất, về nội dung: Toàn bộ bài thơ là một bức tranh tươi sáng, tràn đầy sức sống về cảnh sắc chiều thu ở làng quê Việt Nam, với những hình ảnh bình dị mà đẹp đẽ (lá trúc, lá mía, hoa mướp, giếng, vườn cau, vồng khoai, gà mẹ ấp con, em bé cười má ửng…).
• Thứ hai, về cảm xúc: Xuyên suốt bài thơ là cảm xúc yêu mến, trân trọng, tự hào của tác giả đối với vẻ đẹp của quê hương (“đẹp quá”, “đằm thắm”, “vàng rực cả tâm hồn”).
• Thứ ba, về tư tưởng: Bài thơ không chỉ dừng lại ở việc miêu tả cảnh đẹp mà còn lồng ghép niềm tin vào sự phát triển của đất nước (“Hố vôi trắng nằm đợi ngày xây dựng”, “đất nước đang bồi da thắm thịt”), thể hiện tinh thần lạc quan, phơi phới của con người trong công cuộc kiến thiết đất nước sau chiến tranh.
• Thứ tư, về bối cảnh sáng tác: Bài thơ được viết năm 1958, thời điểm miền Bắc nước ta đã được giải phóng và đang bước vào giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội, cuộc sống mới đang dần định hình.

—

ĐỀ 2: KHÔNG CÓ GÌ TỰ ĐẾN ĐÂU CON (Nguyễn Đăng Tấn)

Các em hãy đọc kĩ bài thơ và phần chú thích để hiểu rõ hơn về nội dung và ngữ cảnh sáng tác.

Câu 1 (0,5 điểm). Xác định thể thơ được sử dụng trong văn bản trên.

Hướng dẫn giải:

Tương tự như Đề 1, chúng ta đếm số tiếng trong mỗi dòng thơ:

• Không có gì tự đến đâu con (8 tiếng)
• Quả muốn ngọt phải tháng ngày tích nhựa (8 tiếng)
• Hoa sẽ thơm khi trải qua nắng lửa (8 tiếng)
• Mùa bội thu trải một nắng hai sương. (8 tiếng)

Các dòng thơ đều có 8 tiếng.

Trả lời:

Bài thơ được viết theo thể thơ tám chữ.

Câu 2 (0,5 điểm). Trong khổ thơ sau, theo tác giả, để được đón nhận những điều tốt đẹp thì người con cần phải có những điều gì?
Không có gì tự đến, dẫu bình thường.
Phải bằng cả đôi tay và nghị lực
Như con chim suốt ngày chọn hạt
Năm tháng bao dung nhưng khắc nghiệt lạ kỳ.

Hướng dẫn giải:

Hãy tập trung vào những câu thơ nói về điều kiện để đạt được thành quả.

• “Phải bằng cả đôi tay và nghị lực”: “đôi tay” (sự lao động, hành động), “nghị lực” (ý chí, kiên trì).
• “Như con chim suốt ngày chọn hạt”: (từ hình ảnh so sánh) sự cần cù, chăm chỉ, tỉ mỉ.

Trả lời:

Trong khổ thơ trên, tác giả cho rằng để được đón nhận những điều tốt đẹp, người con cần phải có:

• Sự lao động, hành động thực tế (thể hiện qua “đôi tay”).
• Nghị lực (ý chí kiên cường, sự bền bỉ, không nản lòng trước khó khăn).
• Sự cần cù, chăm chỉ, tỉ mỉ (như hình ảnh “con chim suốt ngày chọn hạt”).

Câu 3 (1,0 điểm). Nêu tác dụng của một biện pháp tu từ điệp ngữ được sử dụng trong hai khổ thơ
Không có gì tự đến đâu con
Quả muốn ngọt phải tháng ngày tích nhựa
Hoa sẽ thơm khi trải qua nắng lửa
Mùa bội thu trải một nắng hai sương.
Không có gì tự đến dẫu bình thường
Phải bằng cả đôi tay và nghị lực
Như con chim suốt ngày chọn hạt
Năm tháng bao dung nhưng khắc nghiệt lạ kì

Hướng dẫn giải:

Xác định điệp ngữ: “Không có gì tự đến” xuất hiện ở đầu khổ 1 và khổ 2. Sau đó phân tích tác dụng của việc lặp lại cụm từ này.

• Nhấn mạnh điều gì?
• Tạo ấn tượng ra sao?
• Có khuyên răn, nhắc nhở gì không?

Trả lời:

Biện pháp tu từ điệp ngữ được sử dụng là điệp ngữ “Không có gì tự đến”.

Tác dụng của điệp ngữ này là:

• Nhấn mạnh và khẳng định một chân lí sống quan trọng, đó là mọi thành quả, mọi điều tốt đẹp trong cuộc sống (từ quả ngọt, hoa thơm, mùa bội thu đến những điều bình thường) đều không tự nhiên mà có được, mà phải trải qua quá trình lao động, nỗ lực, phấn đấu.
• Tạo ấn tượng sâu sắc, khắc sâu lời răn dạy của người cha vào tâm trí người con, khiến thông điệp trở nên mạnh mẽ, dứt khoát và dễ ghi nhớ.
• Góp phần tạo nhịp điệu cho lời thơ, thể hiện sự tâm huyết và sự kiên định trong lời khuyên của người cha.

Câu 4 (1,0 điểm). Em hãy nêu ý nghĩa của câu thơ cuối:
Chẳng có gì tự đến – Hãy đinh ninh.

Hướng dẫn giải:

Câu thơ này gồm hai vế: “Chẳng có gì tự đến” và “Hãy đinh ninh”. Chúng ta cần phân tích ý nghĩa của từng vế và sự kết hợp của chúng.

• “Chẳng có gì tự đến”: Là sự khẳng định, tổng kết lại bài học.
• “Hãy đinh ninh”: Là lời dặn dò, nhắn nhủ đầy tình cảm và sự nghiêm túc.

Trả lời:

Câu thơ cuối “Chẳng có gì tự đến – Hãy đinh ninh.” mang ý nghĩa sâu sắc:

• Vế đầu “Chẳng có gì tự đến” là lời tổng kết, đúc kết lại toàn bộ chân lí, bài học mà người cha muốn răn dạy con xuyên suốt bài thơ. Đây là một lời khẳng định chắc chắn, không thể bàn cãi về quy luật của cuộc sống: mọi giá trị đều phải được tạo ra bằng sự nỗ lực, không có sự may mắn hay thành công nào tự nhiên mà có.
• Vế sau “Hãy đinh ninh” là lời nhắn nhủ, dặn dò đầy tâm huyết, tha thiết nhưng cũng rất nghiêm túc của người cha dành cho con. “Đinh ninh” có nghĩa là ghi nhớ thật kỹ, khắc cốt ghi tâm, không được quên. Lời dặn dò này thể hiện sự mong mỏi của người cha muốn con mình thấu hiểu sâu sắc và biến chân lí đó thành kim chỉ nam cho mọi hành động, suy nghĩ trong cuộc đời.

Tổng thể, câu thơ là một lời nhắc nhở cô đọng, mạnh mẽ, thể hiện tình yêu thương, sự quan tâm sâu sắc và trách nhiệm của người cha muốn trang bị cho con những hành trang vững chắc nhất để đối mặt với cuộc đời.

Câu 5 (1,0 điểm). Từ suy ngẫm của tác giả trong khổ thơ thứ ba, em hãy rút ra bài học cho bản thân.
Yêu cầu: Trình bày chi tiết, dùng HTML cơ bản (

,
, ). Không dùng markdown (**). Toán học thì bọc trong \( và \).