Cô rất vui được đồng hành cùng các em trong tiết học Ngữ văn hôm nay. Chúng ta sẽ cùng nhau “giải mã” một đề bài thú vị về chủ đề Quê hương – một đề tài vô cùng gần gũi và thiêng liêng đối với mỗi chúng ta.

Các em hãy đọc kĩ đoạn thơ và các câu hỏi, sau đó cùng cô tìm hiểu nhé!

—

I. PHẦN ĐỌC- HIỂU (6,0 điểm)

Đọc đoạn trích sau và thực hiện các yêu cầu bên dưới:

“Quê hương là một tiếng ve,
Lời ru của mẹ trưa hè à ơi,
Dòng sông con nước đầy vơi,
Quê hương là một góc trời tuổi thơ.
Quê hương ngày ấy như mơ
Tôi là cậu bé dại khờ đáng yêu
Quê hương là tiếng sáo diều
Là cánh cò trắng chiều chiều chân đê

Quê hương là phiên chợ quê
Chợ trưa mong mẹ mang về bánh đa
Quê hương là một tiếng gà
Bình minh gáy sáng ngân nga xóm làng

Quê hương là cánh đồng vàng,
Hương thơm lúa chín mênh mang trời chiều.
Quê hương là dáng mẹ yêu,
Áo nâu nón lá liêu xiêu đi về.
(Nguyễn Đình Huân, Quê hương)

Giải bài:

Câu 1. (1,0 điểm) Đoạn thơ trên được viết theo thể thơ nào, xác định phương thức biểu đạt chính của đoạn thơ.

Gợi ý trả lời:

Các em quan sát kĩ từng dòng thơ nhé. Các dòng thơ có số tiếng xen kẽ 6 và 8 tiếng (lục bát), ví dụ: “Quê hương là một tiếng ve” (6 tiếng) – “Lời ru của mẹ trưa hè à ơi” (8 tiếng). Các câu 6 tiếng thường gieo vần bằng với tiếng thứ sáu của câu 8 tiếp theo.

Như vậy, đoạn thơ trên được viết theo thể thơ lục bát.

Đoạn thơ này, tác giả không kể một câu chuyện hay giới thiệu một sự việc nào mà chủ yếu là bộc lộ cảm xúc, tình yêu đối với quê hương qua những hình ảnh thân thuộc. Đồng thời, tác giả cũng miêu tả những cảnh vật, con người làm nên quê hương mình. Vì vậy, phương thức biểu đạt chính là biểu cảm (kết hợp với miêu tả).

Câu 2. (1,0 điểm) Chỉ ra biện pháp tu từ chủ yếu được sử dụng trong đoạn thơ trên và nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó.

Gợi ý trả lời:

Khi đọc đoạn thơ, các em có thấy câu nào được lặp đi lặp lại nhiều lần không? Đúng rồi, đó chính là cụm từ “Quê hương là…”. Biện pháp tu từ này được gọi là điệp ngữ (điệp từ, điệp ngữ).

Tác dụng của biện pháp điệp ngữ “Quê hương là…”:

– Nhấn mạnh, khẳng định tình yêu sâu sắc, sự gắn bó không thể tách rời của tác giả đối với quê hương.

– Liệt kê một cách sinh động, cụ thể những hình ảnh, âm thanh, sự vật, con người bình dị, thân thương nhất đã làm nên quê hương trong tâm trí tác giả.

– Tạo nên nhịp điệu nhẹ nhàng, tha thiết, dễ đi vào lòng người, giúp người đọc cảm nhận rõ hơn vẻ đẹp và giá trị của quê hương.

Câu 3. (2,0 điểm) Nêu nội dung chính của đoạn thơ trên.

Gợi ý trả lời:

Đoạn thơ đã vẽ nên một bức tranh về quê hương với những hình ảnh vô cùng bình dị, thân thuộc và đáng yêu. Đó là tiếng ve, lời ru của mẹ, dòng sông, cánh đồng lúa, chợ quê, tiếng gà gáy, tiếng sáo diều, cánh cò trắng, và đặc biệt là hình ảnh người mẹ tảo tần.

Từ những hình ảnh ấy, đoạn thơ bộc lộ tình yêu thương sâu sắc, nỗi nhớ nhung và sự trân trọng của tác giả dành cho quê hương. Quê hương không chỉ là một vùng đất mà còn là cả một khoảng trời tuổi thơ đẹp đẽ, là cội nguồn cảm xúc, là nơi chắp cánh cho tâm hồn tác giả.

Câu 4. (2,0 điểm) Qua đoạn thơ, tác giả muốn gửi đến chúng ta thông điệp gì?

Gợi ý trả lời:

Qua đoạn thơ, tác giả muốn gửi gắm đến chúng ta một thông điệp ý nghĩa: Hãy luôn yêu quý, trân trọng và tự hào về quê hương của mình.

Quê hương, dù giản dị đến đâu, cũng là nơi chôn rau cắt rốn, là nơi ta lớn lên, được nuôi dưỡng bằng tình yêu thương và những giá trị văn hóa tốt đẹp. Mỗi con người cần phải biết nhớ về cội nguồn, giữ gìn và phát huy những vẻ đẹp, những truyền thống tốt đẹp của quê hương để làm giàu thêm tâm hồn mình và góp phần xây dựng quê hương ngày càng tươi đẹp.

—

II. PHẦN LÀM VĂN (4 điểm)

Câu 1. (4,0 điểm)

Từ nội dung phần đọc hiểu, em hãy viết một đoạn văn ngắn (khoảng 150 chữ) trình bày cảm nhận của em về vai trò của quê hương trong cuộc đời mỗi con người.

Gợi ý bài viết:

Quê hương là hai tiếng thân thương, gợi lên bao cảm xúc đẹp đẽ trong lòng mỗi con người. Như đoạn thơ của Nguyễn Đình Huân đã gợi mở, quê hương có vai trò vô cùng quan trọng, không thể thiếu trong cuộc đời chúng ta. Đó không chỉ là một địa danh, mà là nơi lưu giữ những kỉ niệm tuổi thơ êm đềm, là tiếng ve ran, lời ru ngọt ngào của mẹ, là dòng sông, cánh đồng, là phiên chợ quê giản dị. Quê hương chính là cội nguồn, là gốc rễ, nơi ta được sinh ra, lớn lên và hình thành nhân cách. Mỗi hình ảnh, âm thanh, mùi hương của quê hương đều góp phần tạo nên tâm hồn, bản sắc của chúng ta. Dù đi đâu, về đâu, hình ảnh quê hương vẫn mãi in sâu trong tim, là điểm tựa tinh thần vững chắc, là nơi ta luôn muốn tìm về mỗi khi mệt mỏi hay thành công. Vì vậy, chúng ta cần phải luôn biết yêu quý, trân trọng và tự hào về quê hương mình.

—

Cô hy vọng bài giải này sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về tác phẩm và cách làm bài nhé! Hãy luôn giữ trong tim tình yêu đối với quê hương mình!