Nào, chúng ta hãy cùng bắt đầu giải bài tập nhé!

***

ĐỀ BÀI:
ĐỀ 9: Người bạn mới
Buổi học hôm nay có chuyện “hay” quá! Vừa về đến nhà Tú khoe ngay với mẹ:
– Mẹ ơi! Lớp con có một thằng…
Mẹ ngẩng lên:
– Sao lại thằng?
Tú vẫn hớn hở:
– Vâng! Một thằng mới vào học mẹ ạ! Buồn cười lắm!
Mẹ nhìn em:
– Buồn cười làm sao?
– Hí hí! Nó mặc áo con gái, mẹ ạ!
Mẹ hỏi:
– Áo con gái thế nào?
Tú vừa cười vừa kể rằng: Cái “thằng ấy” mới xin chuyển về, vào lớp 5C của con, nó mặc cái quần ngắn ơi là ngắn và cái áo sơ mi ở trong chiếc áo len thì lại cổ lá sen. Kiểu cổ áo của con gái. Thế có buồn cười không?
– Cái thằng ấy, mẹ ạ…
Mẹ lắc đầu:
– Sao con cứ gọi bạn là thằng thế nhỉ? Nói chuyện với mẹ, với bố, con không được gọi bạn là thằng nọ thằng kia. Bạn ấy tốt hay xấu mà con lại gọi thế?
Tú lúng túng:
– Con… con cũng chưa biết ạ!
– Không biết một tí gì hết?
Tú ngần ngừ, rồi thưa:
– Nó dát lắm mẹ ạ. Chúng con chế là mặc áo con gái, nó chỉ im lặng rồi đứng một mình thôi.
Nghe Tú nói, vẻ mặt mẹ vẫn không vui. Mẹ nhìn em có ý trách:
– Hết gọi bạn là thằng, rồi lại gọi là nó. Sao con không gọi hẳn tên bạn ra hoặc là: bạn ấy, bạn con được nhỉ? Tên bạn ấy là gì?
– Là Nam. Phó Văn Nam mẹ ạ. Buồn cười quá cơ!
– Thế thì đến mai, con hãy chơi với Nam và hỏi sao Nam lại mặc áo con gái nhé!
Cậu Nam ấy, hóa ra là một học sinh giỏi. Ngay bài toán tập đầu tiên làm ở lớp mới, không cần phải hỏi bạn ngồi bên cạnh, không xem bài của ai, cậu ấy đã được hẳn mười điểm. Mà chữ viết nữa chứ, rất đẹp.
Tú làm quen và biết được rằng nhà Nam nghèo thôi. Đến cái ti vi, bố mẹ cậu ấy cũng không có tiền để mua. Nam phải chuyển trường đi theo bố mẹ, vì mãi đến bây giờ cơ quan mới chia nhà cho. Trước đây là đi ở nhờ. Bố mẹ Nam có hai con. Chị Nam là con gái, áo quần mặc chật từ lúc bé, có cái nào mẹ lại mặc cho Nam. Mặc ở nhà và mặc ở trong cũng được. Mẹ Nam bảo Nam là: Bộ mặc ở ngoài thì cần phải đúng là của con trai. Lớn hơn nữa, thì thôi. Giờ còn bé thì mặc tạm. Mẹ sẽ dành tiền may cho Nam. Thương mẹ vất vả, nên Nam đã vâng lời. Tú nghe bạn kể mà thương bạn. Mặc áo thừa của chị, mà vẫn học giỏi, lại biết thương mẹ, chứ không đua đòi, thấy ai có cái gì cũng muốn có theo.
Ngay hôm đó, về nhà Tú khoe:
– Mẹ ơi! Bạn Nam ấy, hay lắm mẹ ạ!
Mẹ hỏi:
– Hay làm sao?
– Bạn ấy là học sinh giỏi và … ngoan, mẹ ạ!
Mẹ nhìn em. Ánh mắt mẹ cười vui…
(Phong Thu – Những truyện hay viết cho thiếu nhi, NXB Kim Đồng)

***

BÀI GIẢI CHI TIẾT:

Chào các em, chúng ta cùng giải đáp từng câu hỏi một nhé!

Câu 1 (Nhận biết): Xác định thể loại và phương thức biểu đạt chính của văn bản trên. (0,5 điểm)

Hướng dẫn giải:

Để xác định thể loại và phương thức biểu đạt, các em cần dựa vào đặc điểm của văn bản. Văn bản có các nhân vật (Tú, mẹ, Nam), có cốt truyện (Tú kể chuyện về bạn mới, mẹ khuyên răn, Tú hiểu ra), có đối thoại, có sự việc diễn ra theo trình tự thời gian. Đó là những dấu hiệu của một câu chuyện.

Trả lời:

– Thể loại: Truyện ngắn.
– Phương thức biểu đạt chính: Tự sự (kể chuyện).

(Giải thích thêm: Văn bản là một câu chuyện có nhân vật, có cốt truyện, có tình huống và các sự việc được kể lại theo trình tự thời gian, thể hiện qua các lời đối thoại và hành động của nhân vật.)

Câu 2 (Nhận biết): Trong đoạn trích, vì sao lúc đầu Tú và các bạn trong lớp lại cười chế nhạo Nam? (0,5 điểm)

Hướng dẫn giải:

Các em hãy đọc kỹ phần đầu câu chuyện, Tú đã khoe với mẹ điều gì về Nam mà khiến cậu bé thấy “buồn cười lắm”? Chi tiết đó chính là nguyên nhân dẫn đến việc Tú và các bạn chế nhạo Nam.

Trả lời:

Lúc đầu, Tú và các bạn trong lớp cười chế nhạo Nam là vì Nam mặc áo con gái (quần ngắn ơi là ngắn và áo sơ mi cổ lá sen – kiểu cổ áo của con gái). Các bạn dựa vào vẻ bề ngoài khác lạ của Nam để trêu chọc.

Câu 3 (Thông hiểu):

a. Xác định thành phần trạng ngữ trong câu văn sau: “Ngay hôm đó, về nhà Tú khoe”. (0,5 điểm)
b. Tìm một từ Hán Việt có trong đoạn kể về gia cảnh của Nam và giải thích nghĩa của từ đó. (0,5 điểm)

Hướng dẫn giải:

a. Đối với trạng ngữ, các em cần nhớ trạng ngữ thường đứng ở đầu câu, cuối câu hoặc giữa câu để bổ sung ý nghĩa về thời gian, nơi chốn, mục đích, cách thức… cho câu. Trạng ngữ thường trả lời cho câu hỏi “Khi nào?”, “Ở đâu?”, “Vì sao?”, “Bằng cách nào?”…

b. Với từ Hán Việt, các em hãy đọc kỹ đoạn văn kể về gia cảnh của Nam và tìm những từ mà các em cảm thấy có “gốc” từ tiếng Hán (thường là những từ ghép gồm hai tiếng trở lên, mỗi tiếng đều có nghĩa riêng và khi ghép lại tạo thành một nghĩa mới). Sau đó, hãy giải thích nghĩa của từ đó dựa vào ngữ cảnh và kiến thức của mình.

Trả lời:

a. Xác định thành phần trạng ngữ:
Trong câu: “Ngay hôm đó, về nhà Tú khoe”.
– “Ngay hôm đó” là trạng ngữ chỉ thời gian.
– “về nhà” là trạng ngữ chỉ nơi chốn/hướng (địa điểm của hành động “khoe”).

b. Tìm và giải thích từ Hán Việt:
Trong đoạn kể về gia cảnh của Nam, chúng ta có thể tìm thấy một số từ Hán Việt, ví dụ:
– Từ: “Cơ quan”.
– Giải thích nghĩa: “Cơ quan” có nghĩa là tổ chức, đơn vị hành chính, sự nghiệp hoặc doanh nghiệp mà bố mẹ Nam làm việc. (Cơ: bộ máy, cấu trúc; quan: liên quan đến việc công, nhà nước).
(Ngoài ra, các em có thể tìm thấy các từ khác như “chuyển trường”, “vất vả”, “đua đòi”… và giải thích nghĩa của chúng cũng được chấp nhận.)

Câu 4 (Thông hiểu): Em hãy nhận xét về sự thay đổi thái độ và cách xưng hô của nhân vật Tú đối với Nam từ đầu đến cuối câu chuyện. (1,0 điểm)

Hướng dẫn giải:

Để trả lời câu hỏi này, các em cần so sánh thái độ và cách xưng hô của Tú ở ba thời điểm: lúc đầu (khi Tú về kể chuyện cho mẹ nghe), lúc được mẹ góp ý, và cuối cùng (sau khi Tú tìm hiểu về Nam). Hãy chú ý đến những từ ngữ mà Tú dùng để gọi Nam và cảm xúc của Tú khi nhắc đến Nam.

Trả lời:

Sự thay đổi thái độ và cách xưng hô của nhân vật Tú đối với Nam diễn ra rất rõ ràng và tích cực:

• Lúc đầu:
  – Thái độ: Tú có thái độ chế nhạo, trêu chọc, đánh giá bạn qua vẻ bề ngoài. Tú cho rằng Nam “buồn cười lắm” vì mặc áo con gái và nhận xét bạn “dát lắm” (nhút nhát).
  – Cách xưng hô: Tú gọi Nam bằng những từ ngữ thiếu tôn trọng như “thằng”, “nó”. Ví dụ: “Lớp con có một thằng…”, “Nó mặc áo con gái…”, “Cái thằng ấy…”.
• Sau khi được mẹ góp ý:
  – Tú bắt đầu có sự lúng túng, ngần ngừ, và mẹ đã hướng dẫn Tú cách xưng hô lịch sự hơn (“bạn ấy”, “bạn con”).
• Cuối câu chuyện (sau khi tìm hiểu và làm quen với Nam):
  – Thái độ: Tú hoàn toàn thay đổi, từ chế nhạo, trêu chọc sang sự đồng cảm, yêu mến và ngưỡng mộ Nam. Tú cảm thấy “thương bạn” khi biết hoàn cảnh khó khăn của Nam, và khen ngợi Nam là “học sinh giỏi và ngoan”.
  – Cách xưng hô: Tú đã gọi Nam bằng từ ngữ thân mật và tôn trọng hơn là “bạn Nam ấy”. Ví dụ: “Mẹ ơi! Bạn Nam ấy, hay lắm mẹ ạ!”.

Sự thay đổi này cho thấy Tú đã trưởng thành hơn, biết nhìn nhận đúng đắn về bạn bè, không còn chỉ đánh giá qua vẻ bề ngoài nữa.

Câu 5 (Vận dụng): Qua câu chuyện, tác giả muốn gửi gắm thông điệp gì về cách nhìn nhận và ứng xử đối với những người xung quanh? (1,0 điểm)

Hướng dẫn giải:

Đây là câu hỏi vận dụng, yêu cầu các em rút ra bài học từ câu chuyện. Các em hãy suy nghĩ về hành trình thay đổi của Tú, vai trò của người mẹ và hoàn cảnh của Nam để tìm ra những thông điệp chính mà tác giả muốn truyền tải. Đó có thể là bài học về sự thấu hiểu, về lòng nhân ái, về việc không nên đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài…

Trả lời:

Qua câu chuyện “Người bạn mới”, tác giả Phong Thu muốn gửi gắm những thông điệp sâu sắc về cách nhìn nhận và ứng xử đối với những người xung quanh, cụ thể là:

1. Không nên đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài: Vẻ ngoài (quần áo, hình dáng) chỉ là một phần nhỏ, không thể phản ánh hết phẩm chất bên trong của một con người. Tú ban đầu chế nhạo Nam vì trang phục nhưng sau đó mới phát hiện Nam là người rất giỏi giang và ngoan ngoãn.
2. Cần có sự thấu hiểu, đồng cảm và lòng trắc ẩn: Trước khi đưa ra bất kỳ nhận xét hay hành động nào, chúng ta cần tìm hiểu kĩ hoàn cảnh, câu chuyện của người khác. Khi biết Nam mặc áo cũ của chị vì gia đình nghèo khó, Tú đã thấu hiểu và thương bạn.
3. Tôn trọng người khác qua lời nói và cách xưng hô: Lời nói, cách xưng hô thể hiện sự tôn trọng đối với người đối diện. Người mẹ đã dạy Tú không nên gọi bạn bằng “thằng”, “nó” mà phải gọi bằng tên, bằng “bạn ấy” để thể hiện sự lịch sự, tôn trọng.
4. Vẻ đẹp thực sự nằm ở phẩm chất bên trong: Một người có thể không có điều kiện vật chất đầy đủ, nhưng nếu họ có trí tuệ, lòng hiếu thảo, sự chăm chỉ, và nghị lực (như Nam – học giỏi, biết thương mẹ) thì đó mới là những giá trị đáng quý trọng.
5. Bài học về sự trưởng thành: Câu chuyện cũng là bài học về sự trưởng thành của trẻ em, biết lắng nghe lời khuyên của người lớn, biết sửa sai và hoàn thiện bản thân để trở thành người tốt hơn.

Tóm lại, tác giả muốn nhắc nhở chúng ta hãy mở lòng, nhìn nhận mọi người bằng trái tim yêu thương, sự thấu hiểu và lòng bao dung, thay vì chỉ đánh giá bằng đôi mắt và những định kiến ban đầu.

***

Cô hy vọng với phần giải bài chi tiết này, các em đã hiểu rõ hơn về câu chuyện, nắm vững kiến thức và rút ra được những bài học ý nghĩa cho bản thân mình nhé! Chúc các em luôn học tốt và là những người bạn tốt!