Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu và giải đáp các câu hỏi liên quan đến một văn bản rất ý nghĩa về cảm xúc “ghen tị”. Đây là một đề bài thú vị giúp chúng ta rèn luyện kĩ năng đọc hiểu và phân tích văn bản. Các em hãy cùng cô khám phá nhé!

***

Đề số 5: (1) Ghen tị và đố kị là những cảm xúc nảy ra khi người khác có được vị trí, danh tiếng, tài sản hoặc người yêu tuyệt vời mà ta không muốn có. Ta cũng trở nên ghen tị khi thấy ai đó có thứ mà ta nghĩ rằng chỉ bản thân mình mới xứng đáng có được. Cảm xúc này ở sâu trong tim, nó giống một loại kí sinh trùng sẽ dần gặm nhấm và hủy hoại tâm hồn của vật chủ. Ghen tị là thứ cảm xúc mãnh liệt chứa đầy thù hận, tâm lý có xu hướng cố gắng giữ vị trí thống trị của bản thân bằng cách phủ nhận, từ chối, tấn công và hạ thấp người khác. […] (2)Về bản chất, ghen tị là một cảm xúc có định hướng. Hầu hết sự ghen tị có xu hướng tập trung vào những người bình thường mà mình biết, có cùng độ tuổi và hoàn cảnh sống. Chúng ta chẳng thấy mấy ai ghen tị với Bill Gates hay Mark Zuckerberg, nhưng có nhiều người lại dễ dàng ghen tị với người nào đó có cha mẹ giàu, ghen ghét ai đó có người chiều chuộng, đố kị bạn cùng lớp đạt thành tích cao, tị nạnh đồng nghiệp được sếp ưu ái, đỏ mắt với hàng xóm mua ô tô sang…Nếu người lạ đạt được thành tựu, ta thấy ngưỡng mộ, tôn sùng; nhưng người gần bên mà đạt thành tựu tốt hơn mình một chút thôi, ta liền thấy ghen tị và thù địch. (Cho đi là mãi mãi, Azim Jamal&Harvey Mc Kinnon, Nhà xuất bản tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, trang 206, 207)

***

Chúng ta cùng đến với phần giải bài tập nhé!

Câu 1. (0,5 điểm) Xác định luận điểm của đoạn (1).

Hướng dẫn giải: Để xác định luận điểm của một đoạn văn, các em cần tìm ý chính, câu chủ đề hoặc nội dung bao quát mà đoạn văn muốn đề cập. Đoạn (1) tập trung vào việc giải thích “ghen tị là gì” và “bản chất của nó”.

Lời giải chi tiết:

Luận điểm của đoạn (1) là: Ghen tị là một cảm xúc tiêu cực, mang bản chất hủy hoại tâm hồn của con người và khiến họ có xu hướng cố gắng hạ thấp người khác.

(Các em có thể diễn đạt đơn giản hơn là: Đoạn (1) định nghĩa và nêu lên bản chất hủy hoại của cảm xúc ghen tị.)

Câu 2. (0,5 điểm) Trong đoạn (2), tác giả đã dùng lí lẽ nào để khẳng định “Về bản chất, ghen tị là một cảm xúc có định hướng”?

Hướng dẫn giải: “Lí lẽ” là những lập luận, lời giải thích mà tác giả đưa ra để chứng minh cho một nhận định nào đó. Ở đây, các em cần tìm xem tác giả đã giải thích điều gì để khẳng định ghen tị là “có định hướng” (tức là nó nhắm đến một đối tượng cụ thể).

Lời giải chi tiết:

Trong đoạn (2), tác giả đã dùng lí lẽ để khẳng định “Về bản chất, ghen tị là một cảm xúc có định hướng” là: Sự ghen tị thường có xu hướng tập trung vào những người bình thường mà mình biết, có cùng độ tuổi và hoàn cảnh sống, chứ không phải những người nổi tiếng, ở xa.

Câu 3. (1,0 điểm) Chỉ ra vai trò của bằng chứng được sử dụng trong đoạn (2).

Hướng dẫn giải: “Bằng chứng” ở đây chính là các ví dụ cụ thể mà tác giả đưa ra. “Vai trò” là tác dụng, chức năng của những bằng chứng đó. Các em hãy xem các ví dụ như “Bill Gates”, “cha mẹ giàu”, “bạn cùng lớp đạt thành tích cao”… đã giúp ích gì cho lập luận của tác giả.

Lời giải chi tiết:

Bằng chứng được sử dụng trong đoạn (2) là những ví dụ cụ thể (như việc chúng ta không ghen tị với Bill Gates hay Mark Zuckerberg nhưng lại dễ ghen tị với bạn bè, đồng nghiệp, hàng xóm…). Vai trò của các bằng chứng này là:

• Làm rõ, cụ thể hóa và chứng minh cho lí lẽ: “ghen tị là một cảm xúc có định hướng”.
• Giúp người đọc dễ dàng hình dung, liên hệ với thực tế cuộc sống và tin tưởng vào điều tác giả muốn khẳng định về bản chất của ghen tị.
• Tăng tính thuyết phục và tính khách quan cho lập luận của văn bản.

Câu 4. (1,0 điểm) Phân tích tác dụng của phép tu từ so sánh có trong những câu sau: “Ta cũng trở nên ghen tị khi thấy ai đó có thứ mà ta nghĩ rằng chỉ bản thân mình mới xứng đáng có được. Cảm xúc này ở sâu trong tim, nó giống một loại kí sinh trùng sẽ dần gặm nhấm và hủy hoại tâm hồn của vật chủ.”

Hướng dẫn giải: Trước hết, các em cần chỉ ra phép so sánh là gì (“giống một loại kí sinh trùng”). Sau đó, phân tích xem sự so sánh này có tác dụng gì trong việc diễn tả cảm xúc ghen tị. Nghĩ xem kí sinh trùng làm gì và ghen tị làm gì đối với tâm hồn.

Lời giải chi tiết:

Trong câu “Cảm xúc này ở sâu trong tim, nó giống một loại kí sinh trùng sẽ dần gặm nhấm và hủy hoại tâm hồn của vật chủ“, tác giả đã sử dụng phép tu từ so sánh.

Tác dụng của phép so sánh này:

• Làm cho hình ảnh cảm xúc ghen tị trở nên cụ thể, sinh động và dễ hình dung hơn đối với người đọc. Từ một cảm xúc trừu tượng, khó nắm bắt, giờ đây ghen tị hiện lên như một thực thể sống có khả năng gây hại.
• Nhấn mạnh một cách mạnh mẽ và sâu sắc về bản chất tiêu cực, nguy hiểm của ghen tị: Nó không chỉ là một cảm xúc thoáng qua mà là một thứ phá hủy từ bên trong, âm thầm, dai dẳng. Giống như kí sinh trùng hút cạn sự sống và sức khỏe của vật chủ, cảm xúc ghen tị cũng sẽ âm thầm gặm nhấm, làm xói mòn tâm hồn, khiến con người trở nên tiêu cực, mệt mỏi và mất đi sự thanh thản.
• Gợi ra lời cảnh báo mạnh mẽ về hậu quả khôn lường nếu chúng ta để cảm xúc ghen tị tồn tại và phát triển trong tâm hồn. Từ đó, người đọc sẽ nhận thức rõ hơn tác hại và có ý thức tránh xa, loại bỏ cảm xúc này để bảo vệ tâm hồn mình.

Câu 5. (1,0 điểm) Thông điệp nào từ văn bản có ý nghĩa nhất đối với em? Vì sao?

Hướng dẫn giải: Đây là một câu hỏi mở, đòi hỏi các em trình bày suy nghĩ cá nhân. Các em hãy chọn một thông điệp mà mình thấy tâm đắc nhất từ văn bản (có thể là về tác hại của ghen tị, về đối tượng mà ghen tị nhắm đến, hay lời khuyên ngầm về việc thay đổi…). Sau đó, hãy giải thích một cách chân thành, có lí do vì sao thông điệp đó lại có ý nghĩa với mình, liên hệ với bản thân hoặc cuộc sống xung quanh.

Lời giải chi tiết (tham khảo):

Thông điệp có ý nghĩa nhất đối với em là: “Ghen tị là một loại kí sinh trùng sẽ dần gặm nhấm và hủy hoại tâm hồn của vật chủ, đặc biệt là khi nó nhắm vào những người gần gũi với chúng ta.”

Vì sao?

Thông điệp này thực sự sâu sắc và có ý nghĩa lớn đối với em, đặc biệt là ở lứa tuổi học sinh như chúng em. Chúng em thường xuyên tiếp xúc với bạn bè, thầy cô, người thân và rất dễ nảy sinh cảm giác so sánh, tị nạnh với những người xung quanh khi họ đạt được điều gì đó tốt đẹp hơn mình. Ví dụ như khi bạn thân được điểm cao hơn, hay một người anh/chị nào đó trong gia đình được bố mẹ khen ngợi nhiều hơn.
Việc văn bản ví ghen tị như “một loại kí sinh trùng” đã giúp em hình dung rõ ràng hơn về sự nguy hiểm của nó. Kí sinh trùng sống nhờ vào vật chủ và hủy hoại vật chủ từ bên trong, cũng như cảm xúc ghen tị sẽ âm thầm gặm nhấm, làm xói mòn tâm hồn, khiến chúng ta cảm thấy khó chịu, bực bội, và thậm chí nảy sinh ý nghĩ không tốt với người khác. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến bản thân chúng ta, mà còn có thể phá vỡ những mối quan hệ tốt đẹp, gây ra sự xa cách, thù địch với những người mà chúng ta yêu quý. Nhận thức được điều này giúp em biết cách nhận diện và cố gắng loại bỏ cảm xúc ghen tị, thay vào đó là học cách chia sẻ niềm vui, ngưỡng mộ thành công của người khác và tập trung vào việc hoàn thiện bản thân mình.

***

Vậy là chúng ta đã hoàn thành việc giải đề số 5 rồi. Cô mong rằng bài giải này sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về văn bản, nắm vững các kĩ năng phân tích và có thêm những bài học quý giá cho bản thân. Hãy luôn là những người biết yêu thương và vui vẻ với thành công của người khác, các em nhé!