Câu hỏi 1: Tìm ra những tính từ thể hiện tâm trạng buồn thương của người chinh phụ có trong 4 câu thơ trên.

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần đọc kỹ từng câu thơ và suy ngẫm về ý nghĩa của các từ ngữ được sử dụng.

Câu thơ thứ nhất: “Một năm một nhạt mùi son phấn,”

Ở đây, chúng ta thấy có tính từ “nhạt”. “Mùi son phấn” vốn dĩ tượng trưng cho sự tươi tắn, quyến rũ của người phụ nữ. Khi “mùi son phấn” trở nên “nhạt”, điều đó cho thấy sự phai tàn, mất đi sức sống, phản ánh tâm trạng buồn bã, héo hon của người chinh phụ trong suốt một năm dài chồng vắng nhà.

Câu thơ thứ hai: “Trượng phu còn thơ thẩn miền khơi.”

Trong câu này, chúng ta có tính từ “thơ thẩn”. “Thơ thẩn” ở đây không chỉ diễn tả hành động đi lại, phiêu lãng mà còn lột tả một tâm trạng bâng khuâng, mơ hồ, có chút lạc lõng, cô đơn của người chinh phụ khi nghĩ về người chồng nơi xa.

Câu thơ thứ ba và thứ tư: “Xưa sao hình ảnh chẳng rời?
Giờ sao nỡ để cách vời Sâm, Thương?”

Trong hai câu thơ này, chúng ta không tìm thấy trực tiếp các tính từ miêu tả tâm trạng buồn thương. Tuy nhiên, câu hỏi tu từ “Xưa sao hình ảnh chẳng rời? Giờ sao nỡ để cách vời Sâm, Thương?” đã thể hiện rõ nỗi nhớ nhung, đau khổ tột cùng. Nỗi nhớ “chẳng rời” gợi lên sự gắn bó, quấn quýt không nguôi. Sự “cách vời” (xa cách) giữa “Sâm, Thương” (ám chỉ hai địa danh xa cách, gợi sự chia ly) càng làm tăng thêm nỗi sầu muộn, oán trách sự chia cắt.

Vậy, những tính từ thể hiện tâm trạng buồn thương của người chinh phụ trong 4 câu thơ trên là: nhạt và thơ thẩn.

Câu hỏi 2: Chỉ ra và nêu tác dụng của biện pháp tu từ có trong 4 câu thơ trên.

Chúng ta hãy lần lượt xem xét từng câu thơ để tìm ra các biện pháp tu từ.

Câu thơ thứ nhất: “Một năm một nhạt mùi son phấn,”

Ở đây, chúng ta thấy có biện pháp tu từ ẩn dụ. “Mùi son phấn” không chỉ đơn thuần là mùi hương mà nó còn ẩn dụ cho sự tươi trẻ, nhan sắc, và cả niềm vui sống, sự gắn bó của người phụ nữ khi có chồng ở bên. Khi “mùi son phấn nhạt”, đó là sự phai tàn của nhan sắc, sự héo hon trong tâm hồn, sự cô đơn, thiếu vắng hơi ấm tình thân.

Tác dụng: Biện pháp ẩn dụ này giúp tô đậm nỗi buồn, sự héo mòn của người chinh phụ theo thời gian chồng vắng nhà. Nó cho thấy sự ảnh hưởng sâu sắc của chiến tranh, của sự chia ly đến cuộc sống và cả vẻ đẹp của người phụ nữ.

Câu thơ thứ hai: “Trượng phu còn thơ thẩn miền khơi.”

Trong câu này, chúng ta có biện pháp tu từ ẩn dụ. “Miền khơi” không chỉ đơn thuần là vùng biển mà còn ẩn dụ cho nơi chiến trường xa xôi, nơi người chồng đang thực hiện nhiệm vụ chinh chiến. Nó gợi lên sự mênh mông, xa cách, đầy hiểm nguy.

Tác dụng: Ẩn dụ “miền khơi” giúp khắc họa rõ nét hình ảnh người chồng nơi xa, nhấn mạnh sự xa cách về không gian và cả những gian khổ, nguy hiểm mà người chồng phải đối mặt. Đồng thời, nó cũng góp phần làm tăng nỗi nhớ nhung và lo lắng cho người chinh phụ.

Câu thơ thứ ba và thứ tư: “Xưa sao hình ảnh chẳng rời?
Giờ sao nỡ để cách vời Sâm, Thương?”

Ở hai câu thơ này, chúng ta thấy rõ ràng biện pháp tu từ câu hỏi tu từ.

Tác dụng:

• Việc đặt ra những câu hỏi “Xưa sao…?” và “Giờ sao…?” thể hiện sự băn khoăn, day dứt, thậm chí là oán trách của người chinh phụ trước sự thay đổi của hoàn cảnh.
• Câu hỏi “Xưa sao hình ảnh chẳng rời?” gợi lại những kỷ niệm ngọt ngào, sự gắn bó khăng khít thuở xưa, khi hai người luôn có nhau, hình bóng của nhau không rời xa.
• Câu hỏi “Giờ sao nỡ để cách vời Sâm, Thương?” lại thể hiện nỗi đau đớn tột cùng khi hiện tại phải chịu đựng sự chia ly, xa cách. “Sâm, Thương” là những địa danh xa xôi, việc ví sự chia cách với “Sâm, Thương” càng làm tăng thêm mức độ xa cách, khó lòng hàn gắn.
• Những câu hỏi tu từ này không chỉ bộc lộ trực tiếp tâm trạng buồn thương, nhớ nhung, oán trách của người chinh phụ mà còn khắc sâu vào lòng người đọc nỗi đau của những người phụ nữ có chồng ra trận.

Ngoài ra, trong cả 4 câu thơ, chúng ta còn thấy biện pháp tu từ điệp cấu trúc với cách đặt câu hỏi “Xưa sao…?” và “Giờ sao…?” tạo nên sự đối lập, nhấn mạnh sự thay đổi trong hoàn cảnh và tâm trạng.

Tác dụng của điệp cấu trúc là tạo nhịp điệu cho câu thơ, làm tăng sức biểu cảm, nhấn mạnh sự đối lập giữa quá khứ và hiện tại, giữa tình yêu nồng nàn và nỗi đau chia ly.

Như vậy, chúng ta đã cùng nhau phân tích khá kỹ đoạn trích này. Các em về nhà ôn lại bài và chuẩn bị cho những phần tiếp theo nhé!