Lời chào các em học sinh lớp 7 thân mến!

Cô rất vui được đồng hành cùng các em trong tiết học Ngữ văn hôm nay. Chúng ta sẽ cùng nhau khám phá và phân tích một biện pháp tu từ vô cùng thú vị và hiệu quả, đó chính là ẩn dụ, đặc biệt là trong các đoạn văn miêu tả nhé!

Yêu cầu của bài:

Giải bài: đoạn văn miêu tả cánh đồng có sử dụng ẩn dụ.

I. Nhắc lại kiến thức trọng tâm: Ẩn dụ là gì?

Các em còn nhớ không, ẩn dụ là một biện pháp tu từ mà chúng ta dùng để gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng tên sự vật, hiện tượng khác có nét tương đồng với nó, nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho lời văn.
Điểm khác biệt lớn nhất giữa ẩn dụ và so sánh là gì nhỉ? Đó chính là trong ẩn dụ, chúng ta không dùng các từ so sánh như “như”, “là”, “tựa”, “giống”… mà chỉ gọi tên trực tiếp đối tượng được dùng để so sánh thay cho đối tượng được miêu tả.

Ví dụ: Thay vì nói “Đôi mắt của cô bé như viên ngọc đen láy”, ta có thể dùng ẩn dụ là “Đôi mắt cô bé là hai viên ngọc đen láy.” hoặc “Hai viên ngọc đen láy trên gương mặt cô bé…”.

II. Ví dụ đoạn văn miêu tả cánh đồng sử dụng ẩn dụ:

Bây giờ, chúng ta hãy cùng đọc một đoạn văn miêu tả cánh đồng dưới đây và tìm xem những câu văn nào đã sử dụng phép ẩn dụ nhé!

Đoạn văn:

“Cánh đồng quê em vào mùa gặt giống như một biển vàng óng ả đang cuộn sóng dưới nắng. Từng bông lúa trĩu hạt là những hạt ngọc quý mà đất trời ban tặng. Gió lướt qua, cánh đồng lại hóa thành một bản giao hưởng thầm thì, kể câu chuyện về sự no ấm và tình yêu của người nông dân.”

III. Phân tích chi tiết các phép ẩn dụ trong đoạn văn:

Chúng ta hãy cùng nhau “mổ xẻ” từng câu văn để thấy rõ tác dụng của phép ẩn dụ nhé:

1. Phép ẩn dụ thứ nhất: “biển vàng óng ả”

• Đối tượng được miêu tả (sự vật thực): Cánh đồng lúa chín vàng vào mùa gặt.
• Đối tượng dùng để ẩn dụ (sự vật được đem ra so sánh ngầm): Biển.
• Nét tương đồng:
  • Cánh đồng lúa chín vàng trải dài mênh mông, bát ngát, không nhìn thấy điểm cuối, gợi cảm giác rộng lớn giống như biển cả.
  • Màu vàng rực rỡ của lúa chín dưới nắng được ví với màu vàng óng của một số loài vật, khoáng sản dưới lòng biển hoặc ánh nắng phản chiếu trên mặt biển.
  • Khi gió thổi qua, những cây lúa lay động tạo thành từng đợt sóng lúa nhấp nhô, giống như những con sóng đang cuộn trào trên mặt biển.
• Tác dụng:
  • Giúp người đọc hình dung một cách rõ nét, sống động về sự rộng lớn, bao la của cánh đồng.
  • Tăng tính gợi cảm, gợi sự hùng vĩ, tráng lệ và màu sắc rực rỡ của cánh đồng lúa chín vàng.
  • Khơi gợi cảm giác yên bình nhưng cũng đầy sức sống, nhịp điệu.

2. Phép ẩn dụ thứ hai: “hạt ngọc quý”

• Đối tượng được miêu tả: Từng hạt lúa trĩu bông.
• Đối tượng dùng để ẩn dụ: Ngọc quý (những viên ngọc có giá trị cao).
• Nét tương đồng:
  • Hạt lúa tuy nhỏ bé nhưng lại là thành quả lao động vất vả của người nông dân, là nguồn sống, là lương thực quý giá nuôi sống con người. Giá trị của hạt lúa sánh ngang với giá trị của những viên ngọc đắt tiền.
  • Hạt lúa căng mẩy, tròn trịa, óng ả dưới nắng cũng gợi lên vẻ đẹp tinh túy, lấp lánh như viên ngọc.
• Tác dụng:
  • Nhấn mạnh giá trị to lớn, sự quý báu của hạt lúa, của thành quả lao động.
  • Thể hiện sự trân trọng, nâng niu đối với sản vật mà thiên nhiên và con người đã ban tặng, tạo ra.
  • Làm cho hình ảnh hạt lúa trở nên đẹp đẽ, lung linh hơn trong tâm trí người đọc.

3. Phép ẩn dụ thứ ba: “bản giao hưởng thầm thì”

• Đối tượng được miêu tả: Âm thanh của gió lướt qua những bông lúa trên cánh đồng.
• Đối tượng dùng để ẩn dụ: Bản giao hưởng (một tác phẩm âm nhạc lớn, nhiều bè, du dương).
• Nét tương đồng:
  • Tiếng gió thổi qua lúa tạo ra những âm thanh rì rào, xào xạc, không ồn ào mà êm ái, liên tục, có sự hòa quyện của nhiều âm thanh nhỏ, giống như một bản nhạc với nhiều cung bậc, bè.
  • “Thầm thì” gợi lên sự nhẹ nhàng, du dương, như đang kể một câu chuyện.
  • Âm thanh này không chỉ là tiếng động đơn thuần mà còn mang ý nghĩa, “kể câu chuyện về sự no ấm và tình yêu của người nông dân”, giống như một bản giao hưởng có thể truyền tải cảm xúc, thông điệp.
• Tác dụng:
  • Biến âm thanh tự nhiên của cánh đồng thành một thứ âm nhạc có hồn, có ý nghĩa.
  • Làm cho cánh đồng trở nên sống động, có sức hút hơn, không chỉ đẹp về thị giác mà còn hấp dẫn cả thính giác.
  • Gợi cảm giác thanh bình, yên ả, chứa chan tình yêu thương và sự ấm no.

IV. Tổng kết:

Qua đoạn văn và phân tích trên, các em có thể thấy rằng, việc sử dụng các phép ẩn dụ (“biển vàng óng ả”, “hạt ngọc quý”, “bản giao hưởng thầm thì”) đã giúp cho đoạn văn miêu tả cánh đồng trở nên sinh động, giàu sức gợi hình, gợi cảm hơn rất nhiều. Người đọc không chỉ hình dung được cánh đồng bằng mắt mà còn cảm nhận được giá trị, âm thanh và cả linh hồn của nó.

Lời dặn dò:

Các em thấy không, ẩn dụ là một “vũ khí” lợi hại trong tay người viết văn đấy! Hãy luôn quan sát và cảm nhận thế giới xung quanh một cách tinh tế, các em sẽ tìm thấy nhiều điều thú vị để biến chúng thành những phép ẩn dụ tuyệt vời trong bài văn của mình.

Hãy luyện tập nhiều hơn để sử dụng thành thạo biện pháp tu từ này nhé! Chúc các em học tốt!