Đầu tiên, chúng ta cùng đọc lại đoạn thơ:

“…Ở trong chiếc bút

Lại có ruột gà

Trong mũi người ta

Có ngay lá mía.

…Chân bàn chân tủ

Chẳng bước bao giờ.

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào từng câu hỏi:

a, Mỗi từ gạch chân trong đoạn thơ được dùng với nghĩa gốc hay nghĩa chuyển?

Để trả lời câu hỏi này, cô trò mình cần xem xét từng từ một nhé:

1. Từ bút:

Trong đoạn thơ, từ “bút” được dùng để chỉ “chiếc bút”. Đây là một đồ vật quen thuộc mà các em dùng để viết bài, vẽ tranh. Nghĩa này là nghĩa đen, nghĩa gốc của từ “bút”.

=> Từ “bút” được dùng với nghĩa gốc.

2. Từ ruột:

Đoạn thơ nói “Lại có ruột gà”. Ở đây, từ “ruột” không phải để chỉ bộ phận bên trong cơ thể của con gà, mà nó đang ám chỉ bộ phận bên trong của chiếc bút máy, thường là cái ống để chứa mực. Bộ phận này có hình dạng và vị trí tương tự như ruột của con gà trong một số cách hiểu dân dã. Do đó, từ “ruột” ở đây đã được mở rộng nghĩa, chuyển sang một đối tượng khác dựa trên sự tương đồng về hình dáng hoặc vị trí.

=> Từ “ruột” được dùng với nghĩa chuyển.

3. Từ mũi:

Đoạn thơ viết “Trong mũi người ta”. Thông thường, “mũi” chỉ bộ phận trên khuôn mặt dùng để ngửi. Tuy nhiên, trong câu này, “mũi” được dùng để chỉ phần nhọn, phần đầu của một vật gì đó. Ví dụ, người ta có thể nói “mũi dao”, “mũi tên”, hoặc trong trường hợp này có thể là phần nhọn của một loại quả hoặc lá cây mà người ta dùng để ngửi hương thơm, hoặc để chỉ một bộ phận nào đó tương tự trên cơ thể sinh vật.

=> Từ “mũi” được dùng với nghĩa chuyển.

4. Từ lá:

Đoạn thơ nói “Có ngay lá mía”. “Lá mía” ở đây không chỉ đơn thuần là phần lá của cây mía, mà có thể ám chỉ một phần nào đó của cây mía có hình dạng giống chiếc lá, hoặc một bộ phận khác của cây mía mà người ta dùng để ăn, để làm gì đó. Cách dùng này mở rộng nghĩa của từ “lá” để chỉ một bộ phận tương tự hoặc liên quan.

=> Từ “lá” được dùng với nghĩa chuyển.

5. Từ chân:

Câu thơ “Chân bàn chân tủ” nhắc đến “chân bàn” và “chân tủ”. Chúng ta đều biết, bàn và tủ là những đồ vật dùng để kê, để đựng đồ. Chúng có những bộ phận phía dưới để nâng đỡ toàn bộ khối lượng của chúng. Những bộ phận này được gọi là “chân” vì có chức năng và vị trí tương tự như chân của con người hay động vật, giúp đứng vững. Tuy nhiên, bàn và tủ không có chân để bước đi. Do đó, từ “chân” ở đây không còn nghĩa gốc là bộ phận để di chuyển.

=> Từ “chân” được dùng với nghĩa chuyển.

b, Đặt 1 câu có từ gạch chân được sử dụng với nghĩa chuyển.

Bây giờ, các em hãy chọn một trong các từ đã được dùng với nghĩa chuyển ở trên và đặt câu nhé. Cô sẽ lấy ví dụ với từ “mũi”:

Ví dụ với từ “mũi”:

Mũi con dao này rất sắc bén.

(Ở đây, “mũi” chỉ phần nhọn, phần đầu của con dao, không phải bộ phận hô hấp trên khuôn mặt người).

Hoặc ví dụ với từ “chân”:

Chiếc ghế này có chân rất vững chãi.

(Ở đây, “chân” chỉ bộ phận đỡ của chiếc ghế, không phải bộ phận để đi lại).

Cô hy vọng phần giải thích này giúp các em hiểu rõ hơn về nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ. Các em hãy cố gắng luyện tập thêm nhiều nhé!