Đọc ngữ liệu sau và thực hiện yêu cầu:
VÌ SAO CÓ MƯA ĐÁ, CÁCH PHÒNG TRÁNH THẾ NÀ…
VÌ SAO CÓ MƯA ĐÁ, CÁCH PHÒNG TRÁNH THẾ NÀO?
Mưa đá là một trong những hiện tượng thiên nhiên nguy hiểm nhất trên Trái Đất. Tại sao lại có mưa đá và có cách nào phòng tránh mưa đá không?
Mưa đá là gì?
Mưa đá là hiện tượng mưa dưới dạng hạt hoặc cục băng có hình dáng và kích thước khác nhau do đối lưu cực mạnh từ các đám mây dông gây ra. Kích thước có thể từ 5 mm đến hàng chục cm, thường cỡ khoảng một vài cm, có dạng hình cầu không cân đối. Những hạt mưa đá thường rơi xuống cùng với mưa rào.
Mưa đá thường xảy ra ở vùng núi hay khu vực giáp biển, giáp núi (bán sơn địa), còn vùng đồng bằng ít xảy ra hơn. Vì vậy ở Việt Nam mưa đá có thể xảy ra ở khắp các vùng miền và cả trong mùa hè. Riêng ở vùng núi phía bắc Việt Nam, từ tháng 1 đến tháng 5 hằng năm thường có mưa đá, nhiều nhất là từ tháng 3 đến tháng 5.
Tại sao có mưa đá?
Các chuyên gia khí tượng cho biết, mưa đá xảy ra do sự bất ổn định trong không khí giữa luồng khí lạnh và nóng gặp nhau. Khi các đám mây gần mặt đất được các luồng không khí bốc lên cao thì phần trên của mây thường ở nhiệt độ dưới -20 độ C, khiến cho rất nhiều hơi nước trong mây biến thành những hạt băng nhỏ.
Nhưng tầng mây ở dưới thấp hơn, do nhiều nguyên nhân không thể ngưng kết thành băng, lại biến thành các giọt nước có độ lạnh dưới 0 độ C. Các luồng không khí không ngừng bốc lên cao sẽ đưa một khối lượng lớn các giọt nước lạnh này lên tầng trên của đám mây.
Ngay sau đó, chúng đông kết với các hạt băng đang tồn tại ở tầng trên, làm cho thể tích của các hạt băng càng ngày càng lớn hơn, khi trọng lượng tăng đến mức độ nhất định nào đó chúng sẽ rơi xuống.
[…]
Cách phòng tránh tác hại của mưa đá
Việc dự báo mưa đá và khu vực chính xác sẽ có mưa đá là rất khó. Người dân ở các khu vực hay có mưa đá cần thường xuyên theo dõi thông tin thời tiết để sớm biết có khả năng xảy ra mưa đá và luôn chuẩn bị sẵn các phương án trú, tránh an toàn cho người, vật nuôi và hạn chế tác hại của mưa đá đối với các vật dụng, đồ dùng, máy móc,… nếu nó xảy ra.
Với cây trồng hoặc hoa màu dễ bị nát dập, bạn có thể dựng giàn che dọc theo luống, nên làm giàn dạng mái hình tam giác sẽ giúp giảm tác động của hạt mưa đá khi va chạm, đá sẽ rơi xuống hai bên luống cây mà không đâm thủng giàn che, chú ý dựng cọc chống chắc chắn.
(Hình ảnh: tác hại của mưa đá gây ra với cây trồng)
Với mái nhà, cần thường xuyên kiểm tra tình trạng của mái nhà và gia cố lại mái. Ở những chỗ trọng yếu nên sử dụng các vật liệu có thể chống chịu va đập. Hiện trên thị trường có loại vật liệu là tấm Polycarbonate rất bền, có khả năng chịu va đập cao, cách âm, chống cháy và bền trong nhiều năm trong điều kiện môi trường và thời tiết khắc nghiệt, không bị vỡ, trọng lượng nhẹ và kháng tia tử ngoại (tia UV) tốt. Tấm Polycarbonate dày hoặc đa lớp thậm chí có thể được dùng làm cửa sổ chống đạn. Có thể trang bị vật liệu này ở các phần mái lấy sáng, mái che, mái hiên, mái nhà kính, giếng trời, mái nhà xe… để tránh bị vỡ khi có mưa đá.
Làm mái nhà dốc xuống hai bên, cách dựng mái nhà này sẽ làm giảm lực tác động từ mưa đá. Mưa đá va vào mái nhà ở một góc độ 90 độ sẽ gây ra thiệt hại nhiều hơn mưa đá rơi xuống mái nhà theo một góc xiên.
Nếu đang đi ngoài đường mà gặp mưa đá, bạn nên lập tức dừng lại tìm chỗ ẩn, đội mũ bảo hiểm để tránh đá rơi vào đầu, chờ đá trên đường tan hết mới tiếp tục đi để tránh trơn ngã.
Câu 1: (1,0 điểm)
Nêu các yếu tố thể hiện đặc trưng thể loại của văn bản trên?
Câu 2: (1,0 điểm)
Xét theo mục đích nói, câu: “Nếu đang đi ngoài đường mà gặp mưa đá, bạn nên lập tức dừng lại tìm chỗ ẩn, đội mũ bảo hiểm để tránh đá rơi vào đầu, chờ đá trên đường tan hết mới tiếp tục đi để tránh trơn ngã.” thuộc kiểu câu gì?
Câu 3: (1,0 điểm)
Chỉ ra và phân tích tác dụng của 1 yếu tố phi ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản?
Trước hết, chúng ta hãy đọc kỹ ngữ liệu để nắm bắt nội dung chính. Ngữ liệu đã cung cấp cho chúng ta những thông tin rất hữu ích về mưa đá, từ khái niệm, nguyên nhân hình thành cho đến cách phòng tránh.
Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào từng câu hỏi.
Câu 1: Nêu các yếu tố thể hiện đặc trưng thể loại của văn bản trên? (1,0 điểm)
Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần xác định văn bản thuộc thể loại nào. Dựa vào cách trình bày thông tin, ngôn ngữ sử dụng và mục đích, cô giáo nhận thấy đây là một văn bản thuộc thể loại văn bản thông tin.
Các yếu tố thể hiện đặc trưng thể loại của văn bản thông tin có thể kể đến như sau:
*
1. Mục đích cung cấp thông tin: Văn bản này ra đời với mục đích chính là cung cấp cho người đọc những kiến thức khoa học về hiện tượng mưa đá. Toàn bộ nội dung xoay quanh việc giải thích “Vì sao có mưa đá” và hướng dẫn “cách phòng tránh thế nào”.
*
2. Ngôn ngữ khoa học, khách quan: Ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản rất rõ ràng, chính xác, ít sử dụng biện pháp tu từ hay lời văn giàu cảm xúc. Các thuật ngữ chuyên ngành như “đối lưu cực mạnh”, “đám mây dông”, “hơi nước”, “đông kết”, “chuyên gia khí tượng” được sử dụng hợp lý, giúp người đọc dễ dàng hiểu bản chất của vấn đề.
*
3. Cấu trúc rõ ràng, mạch lạc: Văn bản được tổ chức thành các phần, mục rõ ràng với các tiêu đề phụ như “Mưa đá là gì?”, “Tại sao có mưa đá?”, “Cách phòng tránh tác hại của mưa đá”. Cách sắp xếp này giúp người đọc dễ dàng theo dõi và tìm kiếm thông tin.
*
4. Sử dụng yếu tố phụ trợ (phi ngôn ngữ): Ngoài phần chữ viết, văn bản còn sử dụng hình ảnh minh họa để tăng tính trực quan và hiệu quả truyền đạt. Điều này là một đặc trưng phổ biến của văn bản thông tin hiện đại.
*
5. Tính xác thực của thông tin: Thông tin trong văn bản được trình bày dựa trên cơ sở khoa học, dẫn lời “chuyên gia khí tượng”, cho thấy tính xác thực và đáng tin cậy.
Câu 2: Xét theo mục đích nói, câu: “Nếu đang đi ngoài đường mà gặp mưa đá, bạn nên lập tức dừng lại tìm chỗ ẩn, đội mũ bảo hiểm để tránh đá rơi vào đầu, chờ đá trên đường tan hết mới tiếp tục đi để tránh trơn ngã.” thuộc kiểu câu gì? (1,0 điểm)
Chúng ta cùng phân tích mục đích nói của câu văn này. Câu văn đưa ra một lời khuyên, một sự chỉ dẫn về cách hành động cần thực hiện khi gặp tình huống cụ thể là mưa đá trên đường.
Xét theo mục đích nói, câu trên thuộc kiểu câu câu cầu khiến. Cụ thể hơn, nó là một kiểu câu cầu khiến mang tính chất khuyên bảo, chỉ dẫn.
*
Giải thích: Các từ ngữ như “nên”, “tìm”, “đội”, “chờ”, “tiếp tục đi” thể hiện rõ sự khuyên nhủ, hướng dẫn người đọc phải làm gì để đảm bảo an toàn.
Câu 3: Chỉ ra và phân tích tác dụng của 1 yếu tố phi ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản?. Yêu cầu: Trình bày chi tiết, dùng HTML cơ bản (
,
, ). Không dùng markdown (). Toán học thì bọc trong \( và \).**
Trong văn bản này, có một yếu tố phi ngôn ngữ rất quan trọng là hình ảnh minh họa.
*
Chỉ ra: Yếu tố phi ngôn ngữ được sử dụng trong văn bản là hình ảnh có chú thích “(Hình ảnh: tác hại của mưa đá gây ra với cây trồng)”.
*
Phân tích tác dụng:
*
Tăng tính trực quan, sinh động: Hình ảnh minh họa giúp người đọc dễ dàng hình dung được mức độ tàn phá của mưa đá đối với cây trồng. Thay vì chỉ đọc những dòng mô tả, người đọc có thể “nhìn thấy” những tổn thất mà mưa đá gây ra, ví dụ như cây bị dập nát, lá bị thủng lỗ, cành bị gãy…
*
Minh chứng cho lời nói: Hình ảnh này là bằng chứng cụ thể, xác thực cho những gì văn bản đã trình bày ở phần “Cách phòng tránh tác hại của mưa đá”. Nó giúp lời khuyên của tác giả trở nên thuyết phục hơn, vì người đọc thấy được hậu quả thực tế của việc không phòng tránh.
*
Gợi cảm xúc và nhận thức: Một bức ảnh về sự tàn phá có thể gợi lên cảm xúc xót xa, lo lắng cho người nông dân và thiên nhiên. Điều này giúp người đọc có ý thức hơn về sự nguy hiểm của mưa đá và tầm quan trọng của việc phòng tránh.
*
Tăng sự hấp dẫn cho văn bản: Hình ảnh giúp văn bản không bị khô khan bởi những con chữ, thu hút sự chú ý của người đọc hơn, đặc biệt là với các bạn học sinh.
Như vậy là chúng ta đã cùng nhau giải quyết ba câu hỏi của đề bài. Hy vọng qua bài học hôm nay, các em đã có cái nhìn sâu sắc hơn về hiện tượng mưa đá và cách ứng phó với nó. Hãy luôn ghi nhớ những kiến thức này để bảo vệ bản thân và cộng đồng nhé!
Câu 1
Các yếu tố thể hiện đặc trưng thể loại của văn bản:
-
Là văn bản thuyết minh (thông tin khoa học): cung cấp tri thức về hiện tượng mưa đá.
-
Trình bày khách quan, rõ ràng, logic (giải thích: mưa đá là gì, vì sao có, cách phòng tránh).
-
Sử dụng thuật ngữ khoa học (đối lưu, nhiệt độ, khí lạnh – nóng…).
-
Có số liệu, dẫn chứng cụ thể (kích thước, thời gian xuất hiện…).
-
Kết hợp yếu tố phi ngôn ngữ (hình ảnh minh họa)
Câu 2
Câu văn:“Nếu đang đi ngoài đường mà gặp mưa đá, bạn nên lập tức dừng lại…”
-
Thuộc kiểu câu cầu khiến.
Giải thích chi tiết:
-
Câu có mục đích khuyên nhủ, hướng dẫn hành động cho người đọc.
-
Có các từ ngữ mang tính định hướng như: “nên”, “lập tức”, “chờ… rồi mới…”.
-
Không nhằm kể hay hỏi mà nhằm tác động đến hành vi người nghe/đọc
Câu 3
Yếu tố phi ngôn ngữ:
- Hình ảnh minh họa: tác hại của mưa đá đối với cây trồng.
tác dụng
- Trước hết, hình ảnh giúp người đọc nhìn thấy trực tiếp hậu quả của mưa đá (cây bị dập nát, hư hại), thay vì chỉ đọc mô tả bằng chữ.
- Làm cho thông tin trở nên cụ thể, sinh động và dễ hiểu hơn, đặc biệt với người đọc phổ thông.
- Tăng tính thuyết phục của văn bản, khiến người đọc nhận thức rõ mức độ nguy hiểm của mưa đá.
- Góp phần thu hút sự chú ý, tránh sự khô khan của văn bản khoa học.
- Từ đó, nâng cao ý thức phòng tránh và bảo vệ tài sản, cây trồng của người đọc.

Trợ Lý Xưởng In Thiên Nam
Add comment