Câu 1: Bài thơ được viết theo thể thơ gì? Nêu dấu hiệu nhận biết.

Bài thơ được viết theo thể thơ tự do.

Dấu hiệu nhận biết:

• Số lượng tiếng trong mỗi dòng thơ không cố định, có thể có dòng ngắn, dòng dài.
• Vần được gieo không theo một quy tắc chặt chẽ, chủ yếu là vần chân ở cuối câu hoặc vần lưng, vần liền. Ví dụ: “mấy năm” – “bát xôi mùa gặt” (vần lưng); “tầm mắt” – “lạ lùng” (vần chân); “chiều nay” – “đun bếp”; “cơm nếp” – “đường con” (vần chân).
• Nhịp điệu linh hoạt, uyển chuyển, phù hợp với dòng cảm xúc của nhân vật trữ tình.

Câu 2: Xác định đề tài và chủ đề của văn bản.

• Đề tài: Bài thơ nói về nỗi nhớ quê hương, nhớ mẹ của người con xa xứ.
• Chủ đề: Tình yêu quê hương, tình mẫu tử thiêng liêng, sâu nặng.

Câu 3: Hãy nêu nhận xét về hoàn cảnh đã gợi nhắc người con nhớ về mẹ của mình. Trong kí ức của người con, hình ảnh mẹ hiện lên như thế nào?

Hoàn cảnh gợi nhắc:

Hoàn cảnh đã gợi nhắc người con nhớ về mẹ chính là khi người con xa nhà đã mấy năm và bắt gặp một mùi hương quen thuộc, thơm thoang thoảng trong không khí. Cái mùi hương ấy rất đặc biệt, gợi lại những kỷ niệm sâu sắc.

Hình ảnh mẹ trong kí ức người con:

Trong kí ức của người con, hình ảnh mẹ hiện lên thật giản dị, gần gũi và đầy yêu thương:

• Mẹ “nhặt lá về đun bếp”: Gợi lên hình ảnh người mẹ lam lũ, tần tảo, lo toan cho gia đình bằng những công việc thường ngày.
• Mẹ “thổi cơm nếp”: Hình ảnh gắn liền với bữa cơm gia đình ấm cúng, là thức quà đặc trưng của quê hương.

Tóm lại, mẹ hiện lên là người phụ nữ của gia đình, mang đến hơi ấm và tình yêu thương qua những món ăn, qua chính công việc bếp núc hàng ngày.

Câu 4: Nêu cách hiểu của em về cụm từ “thơm suốt đường con” trong khổ thơ sau:

“Mẹ ở đâu, chiều nay
Nhặt lá về đun bếp
Phải mẹ thổi cơm nếp
Mà thơm suốt đường con.”

Cụm từ “thơm suốt đường con” mang nhiều ý nghĩa sâu sắc:

• Nghĩa đen: Mùi thơm của nếp, của khói bếp do mẹ nấu lan tỏa trong không khí, như vẫn còn vương vấn trên con đường mà người con đã đi qua, trên bước đường trưởng thành của người con.
• Nghĩa bóng: Đây là sự liên tưởng, ẩn dụ về tình yêu thương, sự quan tâm, chăm sóc của mẹ dành cho người con. Mùi thơm ấy không chỉ là mùi của món ăn mà còn là mùi của ký ức, là hơi ấm tình mẹ luôn theo bước chân con đi, dù con có đi đâu, về đâu. Nó tượng trưng cho những kỷ niệm đẹp đẽ, những dấu ấn không phai mờ về quê nhà, về mẹ. Tình yêu của mẹ là thứ luôn đồng hành, dẫn lối cho người con, giúp con vững bước trên cuộc đời.

Câu 5: Trong khổ thơ thứ ba, người con thể hiện những tình cảm, cảm xúc gì? Vì sao những tình cảm, cảm xúc ấy lại cùng trào dâng trong tâm hồn người con khi “gặp lá cơm nếp”?

Tình cảm, cảm xúc được thể hiện trong khổ thơ thứ ba:

Trong khổ thơ thứ ba, người con thể hiện những tình cảm, cảm xúc sau:

• Nỗi nhớ quê hương sâu sắc, da diết: “Ôi mùi vị quê hương / Con quên làm sao được”.
• Tình yêu thương mẹ mãnh liệt, thiêng liêng: “Mẹ già và đất nước / Chia đều nỗi nhớ thương”.
• Sự gắn bó, hòa quyện giữa tình mẫu tử và tình yêu quê hương đất nước.

Vì sao những tình cảm, cảm xúc ấy lại cùng trào dâng trong tâm hồn người con khi “gặp lá cơm nếp”?

Những tình cảm, cảm xúc ấy cùng trào dâng trong tâm hồn người con khi “gặp lá cơm nếp” vì:

• Sự liên kết mật thiết giữa mùi vị quê hương và hình ảnh người mẹ: Lá cơm nếp, mùi cơm nếp, mùi khói bếp là những hình ảnh, âm thanh gắn liền với tuổi thơ, với nếp nhà, và đặc biệt là gắn liền với sự tần tảo, yêu thương của người mẹ. Mùi hương ấy như một cầu nối vô hình, đưa người con trở về với những ký ức đẹp đẽ nhất về quê nhà và mẹ.
• “Gặp lá cơm nếp” là sự kích hoạt ký ức: Cái “gặp” ấy không chỉ là sự tình cờ của giác quan mà còn là sự “gặp” của tâm hồn. Một mùi hương quen thuộc bỗng nhiên đánh thức cả một thế giới kỷ niệm đã ngủ quên. Mùi thơm ấy đã “thơm suốt đường con”, nghĩa là nó đã bám rủa, nuôi dưỡng tâm hồn người con trong suốt quãng đời xa xứ.
• Tình yêu quê hương, đất nước và tình mẫu tử là hai nguồn cội thiêng liêng: Đối với người con xa xứ, quê hương và mẹ là hai điều quý giá nhất, là điểm tựa tinh thần vững chắc. Khi một điều gì đó gợi lại tình mẹ, nó thường kéo theo cả tình yêu quê hương và ngược lại. Tình yêu ấy hòa quyện vào nhau, tạo nên một dòng cảm xúc dâng trào, mãnh liệt.

Câu 6: Em cảm nhận như thế nào về hình ảnh người con trong bài thơ?

Qua bài thơ, em cảm nhận về hình ảnh người con:

• Là người con hiếu thảo, giàu tình cảm: Dù xa quê đã lâu, nhưng người con vẫn luôn hướng về mẹ, nhớ về những gì mẹ đã dành cho mình. Nỗi nhớ được thể hiện chân thành, da diết.
• Là người có tâm hồn nhạy cảm, tinh tế: Người con biết rung động trước những điều giản dị của cuộc sống, biết cảm nhận sâu sắc hương vị quê nhà và gắn nó với hình ảnh người mẹ.
• Là người mang trong mình tình yêu quê hương, đất nước sâu nặng: Tình yêu ấy không tách rời tình yêu mẹ, mà hòa quyện vào nhau, tạo nên một tình cảm thiêng liêng, cao đẹp.
• Là người có ý thức về nguồn cội: Dù ở đâu, làm gì, người con vẫn luôn nhớ về cội nguồn, về nơi mình đã sinh ra và lớn lên.

Người con trong bài thơ là hình ảnh đẹp đẽ, đại diện cho bao lớp người con xa xứ luôn mang trong tim nỗi nhớ quê nhà và hình bóng người mẹ thân yêu.

Câu 7: Em hãy viết một đoạn văn khoảng 3-5 câu nêu bài học được rút ra từ văn bản.

Bài học sâu sắc nhất mà em rút ra từ bài thơ là về giá trị của tình mẫu tử và tình yêu quê hương. Dù cuộc sống có bộn bề, có cuốn ta đi xa đến đâu, thì những tình cảm thiêng liêng ấy vẫn luôn là điểm tựa vững chắc, là hành trang quý báu theo ta suốt đời. Chúng ta cần biết trân trọng, gìn giữ và vun đắp cho những tình cảm đó, bởi đó là những giá trị vô giá mà không gì có thể thay thế được.

Các em thấy đó, bài thơ “Gặp lá cơm nếp” tuy ngắn gọn nhưng chứa đựng biết bao tình cảm sâu sắc. Hy vọng qua buổi học hôm nay, các em sẽ thêm yêu thương và trân trọng những người thân yêu của mình, đặc biệt là người mẹ và quê hương của mình. Hẹn gặp lại các em trong các bài học tiếp theo!