Để giải được bài này, trước hết chúng ta cần hình dung câu văn ban đầu có cặp từ hô ứng là gì. Dựa vào câu đã bỏ đi là “Mưa to, nước ngập sâu”, cô đoán rằng câu gốc của chúng ta có thể là:

“Mưa càng to, nước càng ngập sâu.”

Bây giờ, chúng ta sẽ đi vào từng phần của câu hỏi nhé!

I. Nếu bỏ các cặp từ hô ứng trong câu số I và nối lại bằng dấu phẩy (“Mưa to, nước ngập sâu”), câu văn bị mất đi sắc thái ý nghĩa nào?

Khi em nói: “Mưa càng to, nước càng ngập sâu.”

• Cặp từ “càng… càng…” ở đây có vai trò rất quan trọng, chúng giúp em nhấn mạnh mối quan hệ tăng tiến, tỉ lệ thuận giữa hai sự việc. Tức là, mưa không chỉ to thôi đâu, mà mức độ to của mưa tăng lên đến đâu thì mức độ ngập sâu của nước cũng tăng lên tương ứng đến đó. Nó thể hiện một sự phụ thuộc chặt chẽ, một sự phát triển cùng chiều của hai hiện tượng.
• Nói cách khác, “càng…càng…” làm cho người đọc/người nghe cảm nhận được sự gay gắt, sự nghiêm trọng của tình hình: mưa đã to rồi mà còn đang có xu hướng to hơn, và hậu quả là nước ngập cũng theo đó mà sâu hơn.

Nhưng khi em bỏ đi cặp từ hô ứng và nói: “Mưa to, nước ngập sâu.”

• Câu này vẫn đúng về mặt ngữ pháp, và nó vẫn cho thấy có một mối liên hệ nhất định giữa mưa to và nước ngập sâu (thường là nguyên nhân – kết quả).
• Tuy nhiên, nó chỉ đơn thuần là liệt kê hai sự việc đang diễn ra hoặc đã xảy ra. Nó nói rằng “mưa thì to, còn nước thì ngập sâu”. Câu văn không còn mang ý nghĩa về mức độ tăng tiến, về sự tương quan tỉ lệ thuận mạnh mẽ như câu có cặp từ hô ứng nữa.
• Sắc thái ý nghĩa bị mất đi chính là: sự nhấn mạnh vào mức độ tăng tiến, sự tương quan chặt chẽ, tỉ lệ thuận giữa hai vế, và cảm giác về sự diễn biến, phát triển của tình hình (cái này tăng thì cái kia cũng tăng theo). Câu văn trở nên khô khan hơn, ít biểu cảm và không thể hiện được chiều sâu của mối quan hệ giữa hai sự việc.

II. Tại sao cặp từ hô ứng không thể đổi chỗ cho nhau ở hai vế?

Giả sử chúng ta có câu gốc là “Mưa càng to, nước càng ngập sâu.”

Trong câu này:

• Vế thứ nhất: “Mưa càng to” nêu lên nguyên nhân hoặc điều kiện.
• Vế thứ hai: “nước càng ngập sâu” nêu lên kết quả hoặc hệ quả.

Đây là một mối quan hệ nhân quả rất rõ ràng và hợp lý trong thực tế: Mưa to là nguyên nhân khiến nước ngập sâu.

Bây giờ, hãy thử đổi chỗ hai vế và các cặp từ hô ứng xem sao nhé:

“Nước càng ngập sâu, mưa càng to.”

• Khi em đổi chỗ như thế này, mối quan hệ nguyên nhân – kết quả đã bị đảo ngược một cách không hợp lý.
• Câu này sẽ có nghĩa là: việc nước ngập sâu (kết quả) lại là nguyên nhân khiến cho mưa to (nguyên nhân). Điều này không đúng với thực tế và quy luật tự nhiên. Nước ngập không làm cho trời mưa to hơn, mà chính mưa to mới làm nước ngập.

Vì vậy, cặp từ hô ứng không thể đổi chỗ cho nhau ở hai vế bởi vì:

• Chúng được dùng để thiết lập và làm rõ một mối liên hệ logic cụ thể (thường là nguyên nhân – kết quả, điều kiện – hệ quả, hoặc sự tương quan theo một trật tự nhất định).
• Việc đổi chỗ sẽ làm cho mối liên hệ logic đó bị phá vỡ, khiến cho câu văn trở nên vô lý, sai sự thật hoặc khó hiểu. Các từ hô ứng “càng…càng…” gắn liền với nội dung của từng vế câu để thể hiện đúng bản chất của sự việc.

Cô hy vọng giải thích này sẽ giúp em hiểu rõ hơn về tác dụng của cặp từ hô ứng và làm bài thật tốt nhé! Cố gắng lên!