Kính chào các em học sinh thân mến,

Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng ngồi lại để bàn về một vấn đề có lẽ không quá xa lạ trong cuộc sống hàng ngày, một thói quen mà đôi khi chúng ta vô tình hay cố ý mắc phải: thói quen chửi thề, dùng lời lẽ thô tục trong giao tiếp. Với vai trò là một giáo viên Ngữ Văn, người luôn trân trọng vẻ đẹp và sức mạnh của tiếng Việt, cô muốn cùng các em nhìn nhận một cách sâu sắc hơn về thói quen này và cùng tìm hiểu lý do vì sao chúng ta nên từ bỏ nó.

Cô hiểu rằng, đôi khi việc sử dụng những từ ngữ có phần mạnh bạo, thô tục xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Có thể là để giải tỏa cảm xúc bức xúc, tức giận, hoặc đôi khi chỉ đơn giản là để “hòa nhập” với một nhóm bạn nào đó, để cảm thấy mình “ngầu” hơn, cá tính hơn. Thậm chí, nhiều bạn còn cho rằng đó là cách thể hiện sự thân mật, gần gũi giữa những người bạn bè với nhau. Tuy nhiên, liệu những lý do đó có thực sự đủ mạnh mẽ để biện minh cho việc chúng ta tự hạ thấp giá trị ngôn ngữ và chính bản thân mình không?

Chúng ta hãy cùng phân tích những tác động tiêu cực của thói quen này, bắt đầu từ chính bản thân người nói.

Thứ nhất, chửi thề làm nghèo nàn vốn từ và hạn chế khả năng diễn đạt cảm xúc của chính chúng ta. Ngôn ngữ là công cụ để biểu đạt suy nghĩ và cảm xúc. Khi chúng ta quen dùng những từ ngữ thô tục để giải tỏa mọi cung bậc cảm xúc từ tức giận, vui vẻ đến thất vọng, thì vô hình trung, chúng ta đã bỏ qua việc tìm kiếm những từ ngữ tinh tế, chính xác và đẹp đẽ hơn trong tiếng Việt. Thay vì học cách diễn đạt sự tức giận bằng những từ ngữ mạnh mẽ nhưng lịch sự, hay thể hiện sự vui mừng bằng những hình ảnh sinh động, chúng ta lại chọn cách dễ dãi nhất là buông ra những lời lẽ chợ búa. Điều này dần dần khiến khả năng tư duy ngôn ngữ của chúng ta bị thui chột, từ ngữ trở nên đơn điệu, thô ráp, và cuối cùng, bản thân chúng ta cũng trở nên kém duyên dáng trong giao tiếp.

Thứ hai, chửi thề làm giảm giá trị và hình ảnh cá nhân của người nói. Ngôn ngữ mà chúng ta sử dụng là tấm gương phản chiếu con người chúng ta. Một người thường xuyên dùng lời lẽ thô tục sẽ bị đánh giá là thiếu văn hóa, thiếu giáo dục, hoặc thiếu tự chủ cảm xúc. Dù bạn có tài năng đến mấy, một khi lời nói thốt ra thiếu chuẩn mực, bạn sẽ rất khó để tạo được ấn tượng tốt đẹp và sự tin cậy từ những người xung quanh, đặc biệt là trong môi trường học đường, công việc, hay các mối quan hệ xã hội quan trọng. Cô tin rằng, không ai trong chúng ta muốn bị người khác nhìn nhận theo cách đó cả.

Bên cạnh tác động đến bản thân, thói quen chửi thề còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến những người xung quanh và môi trường giao tiếp.

Thứ ba, lời lẽ thô tục gây khó chịu, xúc phạm người nghe và phá vỡ các mối quan hệ. Dù bạn có ý tốt hay không, những lời chửi thề vẫn mang theo năng lượng tiêu cực. Người nghe sẽ cảm thấy bị tổn thương, khó chịu, và đôi khi là bị xúc phạm. Điều này tạo ra một rào cản vô hình trong giao tiếp, khiến người khác e ngại, không muốn tiếp xúc hay chia sẻ với bạn. Từ đó, tình bạn, tình đồng nghiệp, thậm chí là tình cảm gia đình cũng có thể bị rạn nứt vì những lời nói thiếu suy nghĩ. Hãy thử đặt mình vào vị trí của người nghe, liệu các em có muốn nghe những lời lẽ đó không?

Thứ tư, chửi thề tạo ra một môi trường giao tiếp thiếu văn minh, thiếu tôn trọng. Ngôn ngữ có sức mạnh định hình văn hóa. Nếu ai cũng tùy tiện sử dụng những từ ngữ thô tục, thì lâu dần, điều đó sẽ trở thành “bình thường”, làm phai nhạt đi những giá trị tốt đẹp của sự lịch sự, tôn trọng lẫn nhau. Điều này đặc biệt nguy hiểm khi chúng ta là những người lớn, những người có trách nhiệm định hướng cho thế hệ sau. Trẻ nhỏ thường học theo những gì chúng nghe thấy. Liệu chúng ta có muốn con em mình lớn lên trong một môi trường mà lời lẽ thô tục tràn lan không?

Vậy, làm thế nào để từ bỏ thói quen này? Cô biết, đây là một thói quen đã ăn sâu vào tiềm thức, nên việc thay đổi cần có thời gian và sự kiên trì.

Bước đầu tiên là sự nhận thức. Mỗi khi định buông ra một lời chửi thề, hãy dừng lại một khoảnh khắc, tự hỏi bản thân: “Liệu có từ nào khác tốt hơn, lịch sự hơn để diễn đạt điều này không?”.

Bước thứ hai là chủ động thay thế. Tiếng Việt của chúng ta vô cùng phong phú và giàu đẹp. Thay vì “tức chết đi được”, hãy dùng “vô cùng bức xúc”, “thật khó chịu”. Thay vì những từ bậy bạ để thể hiện sự ngạc nhiên, hãy dùng “thật bất ngờ”, “tuyệt vời quá”. Ban đầu có thể gượng gạo, nhưng dần dần, việc tìm kiếm và sử dụng những từ ngữ thay thế sẽ trở thành một thói quen mới, tích cực hơn.

Bước thứ ba là nhờ sự hỗ trợ. Hãy chia sẻ mong muốn thay đổi của mình với bạn bè, người thân và nhờ họ nhắc nhở mỗi khi bạn lỡ lời. Sự đồng hành và khích lệ từ những người xung quanh sẽ là động lực rất lớn.

Cuối cùng, hãy kiên nhẫn với bản thân. Thay đổi một thói quen không diễn ra trong một sớm một chiều. Sẽ có lúc bạn tái phạm, nhưng đừng nản lòng. Hãy coi mỗi lần lỡ lời là một cơ hội để bạn ý thức hơn và cố gắng hơn trong những lần tiếp theo.

Các em thân mến, ngôn ngữ là tài sản quý giá nhất mà nhân loại có được. Hãy dùng nó để xây dựng, để thể hiện sự văn minh, tri thức và tình yêu thương, thay vì để nó trở thành công cụ phá hủy hình ảnh của chính mình và gây tổn thương cho người khác. Cô tin rằng, với sự nỗ lực và ý thức, mỗi chúng ta đều có thể trở thành những người giao tiếp duyên dáng, lịch thiệp và được mọi người tôn trọng.

Cô mong rằng những chia sẻ này sẽ giúp các em có thêm động lực để rèn luyện thói quen giao tiếp văn minh, lịch sự, góp phần làm cho cuộc sống của chúng ta thêm tươi đẹp hơn.

Trân trọng,

Cô giáo môn Ngữ Văn.