Câu 1. Xác định nhân vật trữ tình trong văn bản.

Nhân vật trữ tình trong văn bản này chính là tôi, một người con xa quê hương đã lâu năm trở về. Qua lời thơ, ta cảm nhận được tâm trạng, suy tư và tình cảm sâu sắc của nhân vật đối với quê hương mình.

Câu 2. Tìm 01 từ láy có trong khổ thơ thứ hai của văn bản.

Khổ thơ thứ hai là:

Có cái gì là lạ không thể quên
Như nỗi nhớ không biết tên mà gọi
Như nỗi đau không thể làm dịu vợi
Như ngôi nhà vẫn mãi mãi đi tìm

Trong khổ thơ này, có một từ láy là: lạ (từ láy bộ phận, từ láy toàn bộ nếu hiểu theo nghĩa “lạ lùng”). Tuy nhiên, nếu xét chặt chẽ hơn, từ “lạ” ở đây mang sắc thái nghĩa là “khác thường, không quen thuộc”, không hẳn là từ láy. Cô muốn nhấn mạnh một từ láy khác thể hiện rõ hơn. Chúng ta hãy xem lại khổ thơ:

Có cái gì là lạ không thể quên
Như nỗi nhớ không biết tên mà gọi
Như nỗi đau không thể làm dịu vợi
Như ngôi nhà vẫn mãi mãi đi tìm

À, cô xin đính chính. Trong khổ thơ này, không có từ láy rõ ràng. Tuy nhiên, ta có thể xét những từ mang tính gợi hình, gợi cảm. Nếu chúng ta mở rộng ra một chút, trong toàn bộ bài thơ, ta có thể tìm thấy các từ láy như: gập ghềnh.

Trong phạm vi khổ thơ thứ hai, có thể có cách hiểu mở rộng hơn. Tuy nhiên, để chính xác theo yêu cầu, chúng ta tìm một từ láy thực sự.

Cô xin phép bổ sung: Trong bài thơ, từ láy “gập ghềnh” ở khổ thứ tư là một ví dụ điển hình. Tuy nhiên, yêu cầu là trong khổ thơ thứ hai.

Trong khổ thơ thứ hai, ta có thể xem xét từ “mãi mãi”. Đây là một phó từ chỉ sự kéo dài, tuy không phải là từ láy theo cấu trúc thông thường nhưng mang tính lặp lại, nhấn mạnh.

Để trả lời chính xác nhất cho câu hỏi này, cô gợi ý các em tìm những từ có âm thanh lặp lại hoặc có sự kết hợp của hai tiếng có nghĩa hoặc gần nghĩa. Cô xin phép rút lại câu trả lời cho câu này để xem xét kỹ hơn. Tạm thời, chúng ta có thể bỏ qua câu này và quay lại sau.

Chỉnh sửa: Sau khi xem xét kỹ lại, trong khổ thơ thứ hai, không có từ láy nào rõ ràng. Có thể đề bài có sự nhầm lẫn hoặc ý muốn nói đến từ ngữ mang tính biểu cảm.

Câu 3. Phân tích tác dụng của biện pháp điệp từ trong những dòng thơ sau:

Có cái gì là lạ không thể quên
Như nỗi nhớ không biết tên mà gọi
Như nỗi đau không thể làm dịu vợi
Như ngôi nhà vẫn mãi mãi đi tìm

Biện pháp điệp từ ở đây là việc lặp lại hình ảnh “Như”. Tác dụng của biện pháp điệp từ “Như” là:

• Tạo nhịp điệu, nhấn mạnh cảm xúc: Sự lặp lại của từ “Như” giúp tạo ra một nhịp điệu đều đặn cho câu thơ, làm nổi bật những điều đang được so sánh. Nó nhấn mạnh sự mãnh liệt, day dứt của nỗi nhớ và nỗi đau mà nhân vật trữ tình đang trải qua.
• Tăng tính biểu cảm, gợi hình ảnh: Điệp từ “Như” mở đầu cho những so sánh, giúp người đọc dễ dàng hình dung và cảm nhận được những trạng thái tâm lý trừu tượng của nhân vật. Nỗi nhớ “không biết tên mà gọi”, nỗi đau “không thể làm dịu vợi”, sự kiếm tìm “ngôi nhà vẫn mãi mãi đi tìm” đều trở nên cụ thể và sống động hơn qua những phép so sánh này.
• Thể hiện sự phân vân, tìm kiếm: Việc lặp lại “Như” còn thể hiện sự băn khoăn, day dứt của nhân vật trữ tình khi cố gắng diễn tả những cảm xúc khó gọi tên, những điều mà tâm hồn đang kiếm tìm.

Câu 4. Nêu cách hiểu của em về hình ảnh “bát cháo hoa” được nhắc đến trong đoạn trích.

Hình ảnh “bát cháo hoa” trong đoạn trích mang nhiều ý nghĩa sâu sắc:

• Biểu tượng của sự gian khổ, thiếu thốn: Cháo hoa là một món ăn đơn giản, thường được nấu trong những hoàn cảnh khó khăn, khi lương thực khan hiếm. Việc cả làng phải ăn cháo hoa suốt nhiều tháng trời (Năm Ất Dậu) cho thấy một thời kỳ đầy đói kém, vất vả mà quê hương đã trải qua.
• Biểu tượng của tình làng nghĩa xóm, sự sẻ chia: Trong hoàn cảnh khó khăn, người làng đã cùng nhau chia sẻ, đùm bọc lẫn nhau để vượt qua. Bát cháo hoa không chỉ là thức ăn mà còn là biểu tượng cho tình đoàn kết, sự gắn bó keo sơn của những người cùng chung hoàn cảnh.
• Biểu tượng của giá trị tinh thần cao quý: Tác giả khẳng định “Bát cháo hoa mà ngọt cả một đời / Quý hơn cả bao ngọc vàng cộng lại”. Điều này cho thấy, dù vật chất thiếu thốn, nhưng giá trị tinh thần, tình nghĩa, sự hy sinh và sức mạnh đoàn kết mà bát cháo hoa mang lại còn quý giá hơn bất kỳ tài sản vật chất nào. Nó trở thành một ký ức thiêng liêng, một bài học sâu sắc về giá trị của tình người và sức mạnh cộng đồng.

Câu 5. Từ suy ngẫm của tác giả “Bao đổi thay thăng trầm bong lớp vỏ/Nhìn quê hương để lại nhận ra mình”, anh/chị hãy bày tỏ suy nghĩ về việc giữ gìn bản thân trước những thăng trầm và đổi thay của cuộc sống.

Câu thơ “Bao đổi thay thăng trầm bong lớp vỏ/Nhìn quê hương để lại nhận ra mình” của Nguyễn Bá Chung đã gợi lên một suy ngẫm sâu sắc về hành trình tìm về bản ngã giữa dòng đời biến động. Đối với mỗi chúng ta, việc giữ gìn bản thân trước những thăng trầm và đổi thay của cuộc sống là một quá trình đầy thử thách nhưng cũng vô cùng quan trọng.

Thứ nhất, nhận thức rõ bản thân và giá trị cốt lõi. Giống như tác giả nhận ra mình qua quê hương, chúng ta cần hiểu rõ mình là ai, mình có những giá trị gì, những nguyên tắc sống nào là không thể thay đổi. Những giá trị này có thể là lòng nhân ái, sự chân thành, tinh thần trách nhiệm, lòng biết ơn, hay niềm tin vào điều tốt đẹp. Khi đối mặt với khó khăn, những giá trị cốt lõi này sẽ là điểm tựa vững chắc, giúp ta không bị cuốn theo những thay đổi tiêu cực của hoàn cảnh.

Thứ hai, học cách thích ứng nhưng không đánh mất mình. Cuộc sống luôn vận động và thay đổi, việc cố gắng bám víu vào những gì đã qua là điều không thể. Chúng ta cần có sự linh hoạt để thích nghi với hoàn cảnh mới, học hỏi những điều mới. Tuy nhiên, sự thích ứng ở đây không có nghĩa là đánh mất đi bản sắc, những điều làm nên con người ta. Tác giả “bong lớp vỏ” để thấy được cốt lõi bên trong, chúng ta cũng cần “thay đổi” bên ngoài để phù hợp với thời cuộc, nhưng không được để “vỏ” đó làm che khuất đi “lõi” bên trong.

Thứ ba, trân trọng quá khứ, học hỏi từ kinh nghiệm. Như tác giả trở về quê hương để nhận lại mình, chúng ta cũng cần nhìn lại hành trình đã qua, những vấp ngã, những bài học. Quá khứ không phải là gánh nặng mà là nền tảng để xây dựng tương lai. Những thăng trầm, đổi thay dù là đau đớn hay ngọt ngào, đều góp phần định hình con người chúng ta. Việc rút ra bài học từ những trải nghiệm đó giúp ta trưởng thành và vững vàng hơn.

Thứ tư, tìm kiếm sự cân bằng và nuôi dưỡng tâm hồn. Giữa bộn bề cuộc sống, dễ khiến con người ta lạc lõng. Chúng ta cần dành thời gian để lắng nghe chính mình, nuôi dưỡng tâm hồn bằng những điều tích cực như đọc sách, thiền định, dành thời gian cho người thân yêu, hoặc làm những điều mình đam mê. Khi tâm hồn được nuôi dưỡng, chúng ta sẽ có sức mạnh nội tại để đối diện với mọi biến cố.

Cuối cùng, việc giữ gìn bản thân trước những thăng trầm và đổi thay của cuộc sống là một hành trình đòi hỏi sự tự nhận thức, lòng kiên trì và tình yêu thương với chính mình. Khi chúng ta giữ gìn được bản sắc, chúng ta sẽ luôn là chính mình, dù cho cuộc đời có bao nhiêu biến động.