Chào các em học sinh lớp 8 thân mến!

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một kiến thức rất quan trọng trong môn Ngữ Văn, đó là “Ngôi kể”. Ngôi kể là gì? Vì sao chúng ta cần phải hiểu về nó? Đơn giản thôi, ngôi kể chính là “cái nhìn” của người kể chuyện về câu chuyện mà họ đang kể, là vị trí mà người kể đứng để kể lại sự việc. Việc lựa chọn ngôi kể có ảnh hưởng rất lớn đến cách câu chuyện được thể hiện, cảm xúc mà nó mang lại cho người đọc.

Trong chương trình của chúng ta, có hai ngôi kể chính mà các em cần nắm vững: Ngôi kể thứ nhất và Ngôi kể thứ ba.

I. Ngôi kể thứ nhất (First-person narration)

1. Khái niệm:

Ngôi kể thứ nhất là khi người kể chuyện xưng “tôi” (hoặc “chúng tôi”) và trực tiếp tham gia vào câu chuyện với tư cách là một nhân vật. Người kể chuyện chính là một phần của thế giới truyện.

2. Đặc điểm nhận biết:

• Người kể chuyện sử dụng các đại từ nhân xưng như “tôi”, “chúng tôi” để kể về bản thân và những sự việc xung quanh.
• Độc giả nhìn thấy câu chuyện qua “con mắt” và “tâm trí” của nhân vật “tôi”.

3. Ưu điểm:

• Tạo sự gần gũi, chân thật, đáng tin cậy: Độc giả cảm thấy như đang nghe chính nhân vật chia sẻ câu chuyện của mình.
• Cho phép khám phá sâu sắc thế giới nội tâm của nhân vật: Chúng ta biết được suy nghĩ, cảm xúc, cảm nhận trực tiếp của nhân vật về mọi việc.
• Tạo ra một giọng kể cá nhân, độc đáo.

4. Hạn chế:

• Góc nhìn bị giới hạn: Người kể “tôi” chỉ biết những gì mình thấy, nghe, cảm nhận hoặc được người khác kể lại. Không thể biết được suy nghĩ của các nhân vật khác trừ khi họ nói ra.
• Có thể mang tính chủ quan: Câu chuyện được kể qua lăng kính của một cá nhân, do đó có thể bị ảnh hưởng bởi quan điểm, cảm xúc, thậm chí là định kiến của nhân vật đó.

5. Ví dụ:

Trong truyện ngắn “Tôi đi học” của nhà văn Thanh Tịnh:

“Hằng năm cứ vào cuối thu, lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc, lòng tôi lại nao nức những kỷ niệm hoang mang của buổi tựu trường.”

Ở đây, người kể chuyện chính là nhân vật “tôi” – một cậu bé đang nhớ lại buổi tựu trường đầu tiên của mình, và cậu bé đó trực tiếp kể lại cảm xúc, kỷ niệm của mình.

II. Ngôi kể thứ ba (Third-person narration)

1. Khái niệm:

Ngôi kể thứ ba là khi người kể chuyện không tham gia trực tiếp vào câu chuyện mà đứng bên ngoài để kể lại. Người kể chuyện gọi các nhân vật bằng tên của họ hoặc bằng các đại từ nhân xưng như “hắn”, “nó”, “anh ấy”, “cô ấy”, “họ”.

2. Đặc điểm nhận biết:

• Người kể chuyện không xưng “tôi”.
• Sử dụng các đại từ nhân xưng như “hắn”, “nó”, “anh ấy”, “cô ấy”, “họ” hoặc gọi thẳng tên nhân vật.

3. Phân loại (tham khảo thêm, không cần quá đi sâu):

Có hai dạng chính của ngôi kể thứ ba:

• Ngôi kể thứ ba hạn tri (Limited third-person): Người kể chuyện chỉ tập trung vào suy nghĩ, cảm xúc của một nhân vật cụ thể, nhưng vẫn dùng đại từ thứ ba để kể. Ví dụ: Người kể chỉ biết những gì An nghĩ, nhưng vẫn gọi An là “cô ấy” hoặc “An”.
• Ngôi kể thứ ba toàn tri (Omniscient third-person): Người kể chuyện biết tất cả mọi thứ về mọi nhân vật (suy nghĩ, cảm xúc, quá khứ, tương lai), biết mọi sự kiện đang và sẽ xảy ra trong truyện. Đây giống như một “Thượng đế” trong câu chuyện, có thể bao quát mọi ngóc ngách, mọi tâm tư của các nhân vật.

4. Ưu điểm:

• Cái nhìn khách quan, toàn diện: Người kể chuyện có thể bao quát nhiều nhân vật, nhiều sự việc, cung cấp thông tin rộng hơn.
• Có thể di chuyển linh hoạt giữa các địa điểm, thời gian, các nhân vật khác nhau.
• Người kể chuyện có thể đưa ra nhận xét, đánh giá về nhân vật hoặc sự kiện, dẫn dắt người đọc theo một hướng nhất định.

5. Hạn chế:

• Thiếu sự gần gũi, thân mật so với ngôi kể thứ nhất. Độc giả có thể cảm thấy có khoảng cách với nhân vật.
• Nếu không khéo léo, giọng kể có thể trở nên khô khan, thiếu cảm xúc.

6. Ví dụ:

Trong truyện cổ tích “Tấm Cám”:

“Ngày xưa, có một cô bé tên là Tấm. Cô bé sống với dì ghẻ và Cám. Dì ghẻ rất độc ác còn Cám thì lười biếng. Tấm phải làm lụng vất vả từ sáng đến tối.”

Ở đây, người kể không xưng “tôi” mà dùng “cô bé”, “Tấm”, “dì ghẻ”, “Cám” để kể câu chuyện từ bên ngoài. Người kể biết về hoàn cảnh, tính cách của Tấm, dì ghẻ, Cám mà không cần phải là một trong số họ.

III. So sánh và ý nghĩa của việc lựa chọn ngôi kể

Chúng ta có thể thấy sự khác biệt rõ rệt giữa hai ngôi kể qua bảng sau:

Việc lựa chọn ngôi kể không phải là ngẫu nhiên. Mỗi ngôi kể mang lại một hiệu quả nghệ thuật khác nhau, giúp nhà văn truyền tải thông điệp và cảm xúc theo cách riêng của mình. Hiểu được ngôi kể giúp các em đọc hiểu văn bản sâu sắc hơn, nắm bắt được ý đồ của tác giả, và cảm nhận được sự tinh tế trong cách kể chuyện.

Vậy là chúng ta đã cùng nhau tìm hiểu về hai ngôi kể quan trọng nhất. Cô hy vọng qua bài học này, các em đã nắm rõ khái niệm, đặc điểm và ưu nhược điểm của ngôi kể thứ nhất và ngôi kể thứ ba.

Khi đọc một tác phẩm, hãy thử đặt câu hỏi: “Ai đang kể câu chuyện này?” và “Người kể chuyện đang đứng ở vị trí nào?”. Điều đó sẽ giúp các em khám phá thêm nhiều điều thú vị đấy!

Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, đừng ngần ngại hỏi cô nhé!

Chúc các em học tốt!