Chào các em học sinh yêu quý của cô!

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một bài tập rất thú vị về phương thức biểu đạt trong văn bản “Tôi là một cánh diều”. Cô tin là bài học này sẽ giúp các em hiểu sâu hơn về cách người viết truyền tải câu chuyện và cảm xúc của mình nhé!

Trước hết, cô muốn một bạn nhắc lại cho cô biết, chúng ta đã học về những phương thức biểu đạt chính nào trong văn học nhỉ?

À, đúng rồi! Chúng ta có: Tự sự, Miêu tả, Biểu cảm, Thuyết minh, Nghị luận và Hành chính – công vụ. Mỗi phương thức này lại có nhiệm vụ và đặc điểm riêng.

Bây giờ, chúng ta hãy cùng đọc lại đoạn văn “Tôi là một cánh diều” một lần nữa nhé:

Tôi là một cánh diều. Nhưng từ trước đây, lâu lắm rồi, tôi chẳng có hình thù gì cả. Hình như là tôi của một ngày nào xa lắm – những ước mơ. Những ước mơ mà cậu bé cất giữ từ trong một góc trái tim. Những ước mơ của một cô bé nào đó…

Tại sao? Tại sao cậu bé lại giữ tôi chỉ là một thứ gì đó mà người ta gọi là ước mơ. Rồi một ngày, cậu bé tạo ra tôi – như bây giờ.

Những buổi chiều cậu thả tôi lên bầu trời. Ở trên cao tôi bắt đầu bay lượn. Tôi là tôi – một cánh diều, và tôi cũng lấy những ước mơ của cô bé? Tại sao cậu bé lại tạo ra tôi? Có rất nhiều câu hỏi tại sao được đặt ra trong tôi mà tôi không biết được câu trả lời. Những khi ở trên cao, lười bay lượn, tôi len lén nhìn xuống thì thấy đôi mắt cậu bé sáng lắm.

Cậu nói gì đó như là: “Bay cao nhé, ước mơ, thiên thần của tôi…!”

(Trích Sống đẹp – tập II)

Chúng ta cùng đi vào câu hỏi số 1 nào:

Câu 1. Xác định phương thức biểu đạt chính sử dụng trong văn bản trên.

Để xác định phương thức biểu đạt chính, các em hãy cùng cô phân tích một vài điểm trong đoạn văn này nhé:

1. Về nội dung và cách kể: Các em thấy đoạn văn đang kể về điều gì?
   
   – À, đoạn văn kể về sự “ra đời” của cánh diều, từ những ước mơ vô hình thành một cánh diều có hình thù.
   
   – Kể về việc cậu bé đã tạo ra và thả cánh diều lên bầu trời.
   
   – Kể về những hoạt động của cánh diều khi bay lượn.
   
   – Các sự việc được kể lại theo một trình tự thời gian nhất định (từ “trước đây, lâu lắm rồi” đến “rồi một ngày”, “những buổi chiều”).
   
   – Có nhân vật ở đây là “cánh diều” (tức là “tôi”), “cậu bé”, “cô bé”.

   Khi một văn bản kể lại một câu chuyện, một chuỗi sự việc có nhân vật, có diễn biến, có thời gian như vậy, thì phương thức biểu đạt đó chính là tự sự.

2. Về cảm xúc và suy nghĩ:
   
   – Các em có thấy “cánh diều” (tức là những ước mơ) có cảm xúc, có suy nghĩ không? Nó tự đặt ra rất nhiều câu hỏi “Tại sao?”, nó cảm nhận được “đôi mắt cậu bé sáng lắm”.
   
   – Rồi lời nói của cậu bé: “Bay cao nhé, ước mơ, thiên thần của tôi…!” cũng bộc lộ tình cảm, niềm hy vọng của cậu bé dành cho ước mơ của mình.
   
   Những yếu tố này, tức là việc bộc lộ trực tiếp cảm xúc, suy nghĩ, tình cảm, thuộc về phương thức biểu đạt biểu cảm.

Vậy, chúng ta đã thấy cả hai phương thức tự sự và biểu cảm đều xuất hiện trong đoạn văn. Nhưng để tìm ra phương thức chính, chúng ta phải xem phương thức nào là nền tảng, là yếu tố cốt lõi giúp văn bản hình thành. Nếu không có phần kể chuyện, thì những cảm xúc kia sẽ không có chỗ dựa, không có câu chuyện để lồng ghép vào.

Vì vậy, trong văn bản này, việc kể lại quá trình hình thành của cánh diều từ ước mơ, những hành động của cậu bé và cánh diều là sợi dây xuyên suốt, là phần chủ yếu. Các cảm xúc, suy nghĩ được lồng ghép vào trong lời kể đó để làm cho câu chuyện thêm sinh động và giàu ý nghĩa.

Phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong văn bản trên là tự sự.

Giải thích:

Văn bản kể lại một câu chuyện về sự hình thành của “cánh diều” từ những “ước mơ” vô hình, quá trình “cậu bé” tạo ra và thả cánh diều lên bầu trời. Các sự việc được kể theo một trình tự rõ ràng, có nhân vật (“tôi” – cánh diều, “cậu bé”, “cô bé”) và có diễn biến cụ thể. Đây là những đặc điểm nổi bật của phương thức tự sự.

Bên cạnh đó, văn bản cũng kết hợp phương thức biểu cảm qua việc thể hiện suy nghĩ, cảm xúc của “cánh diều” khi đặt ra các câu hỏi “Tại sao?”, cảm nhận “đôi mắt cậu bé sáng lắm”, và qua lời nói đầy tình cảm của cậu bé: “Bay cao nhé, ước mơ, thiên thần của tôi…!”. Phương thức biểu cảm giúp cho câu chuyện thêm sinh động, có chiều sâu và truyền tải được ý nghĩa về những ước mơ, hy vọng.

Các em đã hiểu rõ chưa nào? Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, cứ hỏi cô nhé!