LÚA DỰ(trích)(Tóm tắt phần đầu: Bà Chiu chuẩn bị cơm cúng giỗ với lúa dự, một gi…
LÚA DỰ
(trích)
(Tóm tắt phần đầu: Bà Chiu chuẩn bị cơm cúng giỗ với lúa dự, một giống lúa cổ truyền của nhà họ Phương, được bà gìn giữ qua nhiều thế hệ. Trong bà là sự tiếc nuối khi Tỉnh và vợ – con trai và con dâu của bà xa dần những giá trị cũ, cùng khao khát âm thầm truyền lại câu chuyện về lúa dự…)
Vợ Tỉnh đi vào bếp, đầu chụp nón, mặt khẩu trang, đeo găng tay vải chống nóng to tổ chảng, gạt vèo đống tro còn ấm sực trên vung ra, nhấc bổng cái nồi lên ném ịch vào rế, nhanh như cắt, chị bưng vội nồi cơm lên hiên nhà, để trước quạt điện cho nó thổi sạch các loại tro trấu rơm rác bám quanh nồi rế. Chị lẳng đôi găng tay vào góc cửa, gọi thằng Muỗm cầm ba bát con với muôi nhựa ra cho mẹ. Bà Chiu cầm đôi đũa chìa theo sau, chưa kịp giơ ra đã thấy thằng Muỗm cầm muôi tới. Vợ Tỉnh xúc nhanh ba bát cơm cúng rồi đứng lên. Quạt điện thổi mạnh vậy, nó làm nhanh thế kia, không biết có tí mùi cơm mùi khói nào kịp đậu vào mũi nó không (….)
“Cơm thơm quá chồng ạ”.
“Năm nào chả ăn”.
“Em biết đâu, quen ăn bánh mì với thịt cho khỏi béo, ai để ý gì cơm”.
“Lâu quá con không được ăn cơm gạo của bà”.
“Đấy trưa nay phần con cả xoong. Ăn nốt lần này nữa thôi”.
“Ơ kìa, đã xin ý kiến mẹ đâu”.
“Có mình anh, không cho anh thì cho ai mà anh phải lo”.
Nghe ba người nhà Tỉnh nói chuyện với nhau, bà Chiu kéo vạt áo lau mắt, chống tay vào đôi đũa chìa chậm chạp đứng lên.
[…]
“Bu này, con định nay mai mời bu lên nhà con ở cho chúng con tiện chăm sóc, chứ già cả rồi”. Bà Chiu váng đầu mất một lúc mới định thần lại, cố để giọng mình không lắp bắp, “Vậy còn…”. “Con đã xem thầy các kiểu rồi, nếu bu đồng ý chúng con đưa cả ban thờ các cụ lên, sau này là thằng Muỗm thờ, sớm muộn rồi cũng thế”. “Tôi còn sống mà”. “Bu ở với con thì thờ cúng với con chứ sao”. “Nhà cửa ruộng vườn của tôi để cỏ mọc a”. Con dâu bà nói chen ngang. “Bu không cần lo, chúng con đang tính xây chỗ này thành khu biệt thự nghỉ dưỡng, mất vài năm là xong, sẽ có một khu riêng cho gia đình mình sinh hoạt, khi ấy con lại đưa các cụ về đất này thờ cúng, vẫn là đất hương hoả nhà mình, ai dám bỏ đi. Bu thích ở phố với chúng con thì ở, không thích thì về đây con thuê người chăm sóc tử tế”. “Vậy còn ruộng lúa dự của tôi”. “Ôi trời, giờ có nhiều loại lúa gạo ngon lắm bu ơi, con đã xin xã cho dồn đổi mấy thửa ruộng nhà mình về sát thổ này để làm mô hình lúa cá, sân vườn, hồ nước sinh thái cho khu nghỉ dưỡng, sau này nó đẻ ra cả đống tiền, con mua cho bu các thứ gạo ngon nhất thế giới, ngon gấp trăm lần lúa dự của bu ấy chứ”…
Bà Chiu không nghe thêm được chữ nào nữa. Đầu óc đóng băng lại. Lưỡi tê cứng. Nắng đổ lên cây rơm trước nhà một gáo nước màu cam đỏ. Cây rơm lúa dự vừa thơm vừa mặn vừa đắng, chơ vơ như giọt nước đóng bánh trên khoé mắt người già.
(Vũ Thanh Lịch, in trong Truyện ngắn đặc sắc 2023, NXB Văn Học, 2023, tr.92-105)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1. Chỉ ra 01 lời độc thoại có trong văn bản.
Câu 2. Xác định và gọi tên thành phần biệt lập trong câu sau: Ôi trời, giờ có nhiều loại lúa gạo ngon lắm bu ơi
Câu 3. Nhận xét của em về nhân vật người con dâu qua chi tiết: Vợ Tỉnh đi vào bếp, đầu chụp nón, mặt khẩu trang, đeo găng tay vải chống nóng to tổ chảng, gạt vèo đống tro còn ấm sực trên vung ra, nhấc bổng cái nồi lên ném ịch vào rế, nhanh như cắt, chị bưng vội nồi cơm lên hiên nhà, để trước quạt điện cho nó thổi sạch các loại tro trấu rơm rác bám quanh nồi rế.
Câu 4. Phân tích ý nghĩa của chi tiết lúa dự trong câu chuyện.
Câu 5. Văn bản gợi cho em bài học gì về trách nhiệm của thế hệ trẻ ngày nay trong việc gìn giữ những giá trị truyền thống trong đời sống hiện đại. (trình bày 4-6 dòng).
Các bạn giúp mình với ạ
Chúng ta bắt đầu với câu hỏi đầu tiên:
Câu 1. Chỉ ra 01 lời độc thoại có trong văn bản.
Các em hãy đọc kỹ đoạn văn và xem có câu nào nhân vật tự nói với lòng mình không nhé.
Đáp án: Lời độc thoại có trong văn bản là: “Tôi còn sống mà.”
Đây là lời nói của bà Chiu, thể hiện sự phản kháng và ý chí không muốn bị xem nhẹ, không muốn bị gạt ra khỏi cuộc sống của chính mình và gia đình.
Tiếp theo, chúng ta sang câu hỏi về thành phần biệt lập.
Câu 2. Xác định và gọi tên thành phần biệt lập trong câu sau: Ôi trời, giờ có nhiều loại lúa gạo ngon lắm bu ơi
Các em cần nhận ra thành phần nào được “tách” ra khỏi cấu trúc chính của câu và xác định đó là loại thành phần biệt lập nào.
Đáp án:
- Thành phần biệt lập: Ôi trời
- Tên thành phần biệt lập: Phụ chú tình thái (hoặc Tình thái từ, tùy cách gọi của từng sách giáo khoa).
Thành phần “Ôi trời” bộc lộ cảm xúc, thái độ của người nói (người con dâu) trước vấn đề đang được trao đổi.
Bây giờ, chúng ta sẽ cùng phân tích sâu hơn về một nhân vật.
Câu 3. Nhận xét của em về nhân vật người con dâu qua chi tiết: Vợ Tỉnh đi vào bếp, đầu chụp nón, mặt khẩu trang, đeo găng tay vải chống nóng to tổ chảng, gạt vèo đống tro còn ấm sực trên vung ra, nhấc bổng cái nồi lên ném ịch vào rế, nhanh như cắt, chị bưng vội nồi cơm lên hiên nhà, để trước quạt điện cho nó thổi sạch các loại tro trấu rơm rác bám quanh nồi rế.
Các em hãy chú ý vào hành động, cách thức làm việc của người con dâu.
Nhận xét:
Qua chi tiết này, người con dâu hiện lên là một người phụ nữ hiện đại, năng động, và rất giỏi việc nội trợ. Cách miêu tả “đầu chụp nón, mặt khẩu trang, đeo găng tay vải chống nóng to tổ chảng” cho thấy sự cẩn thận, chuyên nghiệp trong từng công việc, không ngại vất vả. Các động từ mạnh như “gạt vèo”, “nhấc bổng”, “ném ịch”, “bưng vội”, “nhanh như cắt” thể hiện sự tháo vát, nhanh nhẹn, hiệu quả. Tuy nhiên, cách làm việc có phần “công nghiệp”, thiếu đi sự thủ công, chậm rãi, tình cảm mà có lẽ bà Chiu mong đợi, có thể ngầm chỉ ra sự khác biệt về cách sống, cách cảm nhận giữa thế hệ.
Chúng ta sang câu hỏi về ý nghĩa biểu tượng của chi tiết quan trọng nhất trong truyện.
Câu 4. Phân tích ý nghĩa của chi tiết lúa dự trong câu chuyện.
Lúa dự không chỉ là một loại cây trồng, nó còn mang nhiều ý nghĩa sâu sắc.
Phân tích:
Chi tiết “lúa dự” trong câu chuyện mang nhiều ý nghĩa quan trọng:
- Biểu tượng cho giá trị truyền thống, cội nguồn của gia đình họ Phương: Lúa dự là giống lúa cổ truyền, được bà gìn giữ qua nhiều thế hệ, gắn liền với nếp nhà, với những bữa cơm gia đình xưa. Nó đại diện cho những giá trị tốt đẹp, bền vững mà gia đình đã gây dựng.
- Sự gắn kết giữa các thế hệ: Bà Chiu, người mẹ, người bà, luôn tâm niệm và muốn truyền lại câu chuyện về lúa dự cho con cháu. Đó là mong muốn giữ gìn sợi dây kết nối tình cảm, văn hóa giữa các thế hệ.
- Sự xung đột giữa cái cũ và cái mới, giữa truyền thống và hiện đại: Sự coi thường, lãng quên lúa dự của vợ chồng Tỉnh, đặc biệt là lời đề nghị dồn đổi ruộng lúa dự để làm khu nghỉ dưỡng của con dâu, cho thấy sự xa rời những giá trị truyền thống của thế hệ trẻ. Họ chạy theo lợi ích kinh tế trước mắt mà quên đi giá trị tinh thần, lịch sử.
- Nỗi tiếc nuối, đau xót của người già: Với bà Chiu, lúa dự còn là biểu tượng cho những gì bà trân quý, là hơi thở của quá khứ, là những kỷ niệm không thể phai mờ. Việc lúa dự bị đe dọa khiến bà cảm thấy cô đơn, lạc lõng và đau xót trước sự thay đổi của cuộc sống và thái độ của con cháu.
- Thể hiện khát vọng gìn giữ bản sắc văn hóa: Việc bà Chiu muốn kể chuyện về lúa dự là một hành động âm thầm, nhưng đầy ý nghĩa để nhắc nhở, để lưu giữ lại những giá trị văn hóa đang dần mai một.
Cuối cùng, chúng ta suy ngẫm về bài học rút ra từ văn bản.
Câu 5. Văn bản gợi cho em bài học gì về trách nhiệm của thế hệ trẻ ngày nay trong việc gìn giữ những giá trị truyền thống trong đời sống hiện đại. (trình bày 4-6 dòng).
Các em hãy liên hệ bản thân, suy nghĩ về những gì chúng ta có thể làm để vừa phát triển theo hướng hiện đại, vừa không quên đi cội nguồn.
Bài học:
Văn bản nhắc nhở thế hệ trẻ chúng ta rằng, trong guồng quay của cuộc sống hiện đại, việc theo đuổi những tiến bộ khoa học kỹ thuật, sự phát triển kinh tế là cần thiết. Tuy nhiên, chúng ta không được phép đánh đổi hay lãng quên những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, của gia đình. Trách nhiệm của chúng ta là phải biết trân trọng, gìn giữ và phát huy những di sản văn hóa, những nét đẹp tinh thần mà cha ông đã dày công vun đắp, để chúng không bị mai một theo thời gian.
Các em đã hoàn thành xuất sắc các câu hỏi. Cô hy vọng bài học hôm nay đã giúp các em có những suy ngẫm sâu sắc về ý nghĩa của truyện ngắn “Lúa dự”.
Câu 1. Chỉ ra 01 lời độc thoại có trong văn bản
– Lời độc thoại của bà Chiu: “Tôi còn sống mà”. Đây là tiếng nói bật ra từ nội tâm, thể hiện sự đau xót khi con cái muốn đưa cả bàn thờ tổ tiên đi mà chưa nghĩ đến cảm xúc của bà.
Câu 2. Thành phần biệt lập trong câu
– Câu: “Ôi trời, giờ có nhiều loại lúa gạo ngon lắm bu ơi”.
– Thành phần biệt lập: “Ôi trời” → đây là thành phần cảm thán, bộc lộ cảm xúc bất ngờ, ngạc nhiên.
Câu 3. Nhận xét về nhân vật người con dâu
– Qua chi tiết miêu tả hành động: nhanh nhẹn, gọn gàng, có phần thực dụng.
– Người con dâu coi trọng sự tiện lợi, sạch sẽ, hiện đại (dùng khẩu trang, găng tay, quạt điện).
-Tuy nhiên, hành động ấy cũng cho thấy sự xa cách với truyền thống, thiếu sự trân trọng đối với giá trị cũ (cơm nấu bằng rơm, tro trấu)
Câu 4. Ý nghĩa của chi tiết lúa dự
– Biểu tượng truyền thống: Lúa dự là giống lúa cổ truyền, gắn với ký ức, văn hóa, hương hỏa của gia đình.
– Sự đối lập: Một bên là bà Chiu cố giữ gìn, một bên là thế hệ trẻ muốn bỏ đi để chạy theo lợi ích kinh tế.
– Ý nghĩa nhân văn: Lúa dự tượng trưng cho sự gắn bó với cội nguồn, cho nỗi lo mất mát giá trị truyền thống trong đời sống hiện đại.
Câu 5. Bài học cho thế hệ trẻ ngày nay
Văn bản nhắc nhở thế hệ trẻ phải biết trân trọng và gìn giữ những giá trị truyền thống của dân tộc, gia đình, quê hương. Trong đời sống hiện đại, dù có nhiều tiện nghi mới, chúng ta vẫn cần giữ lại những nét văn hóa, phong tục, sản vật truyền thống để không bị mất đi bản sắc. Đây là trách nhiệm đối với quá khứ và cũng là nền tảng cho tương lai.
Trợ Lý Xưởng In Thiên Nam
Add comment