Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau khám phá một đoạn trích rất cảm động và ý nghĩa trong truyện ngắn “Lụm còi” của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư. Qua đoạn trích này, các em sẽ hiểu thêm về cuộc sống của những người bạn nhỏ có hoàn cảnh đặc biệt, cũng như học được cách trân trọng những gì mình đang có nhé!

Bây giờ, chúng ta hãy cùng giải quyết các câu hỏi mà đề bài đưa ra.

1. Xác định phương thức biểu đạt của đoạn văn trên?

Để biết phương thức biểu đạt là gì, chúng ta hãy xem đoạn văn này kể về điều gì, có những hoạt động gì. Chúng ta thấy có hai nhân vật đang trò chuyện, kể lại câu chuyện của mình, có các sự việc xảy ra theo một trình tự. Vậy nên, phương thức biểu đạt chính ở đây là:

=> Phương thức biểu đạt chính là Tự sự (kể chuyện). Đoạn văn kể lại câu chuyện về hoàn cảnh của Lụm và cuộc đối thoại giữa Lụm với nhân vật “tôi”. Ngoài ra, còn có sự kết hợp với yếu tố Miêu tả (miêu tả hành động, biểu cảm của nhân vật như “nhún vai, co mình lại”, “lắc đầu ra chiều chán nản”) và Biểu cảm (thể hiện cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật).

2. Truyện kể theo ngôi thứ mấy?

Hãy chú ý đến người kể chuyện xưng hô như thế nào trong đoạn văn nhé. Các em có thấy từ “tôi” xuất hiện không? Người kể chuyện xưng là “tôi” và tham gia vào câu chuyện. Vậy, đây chính là ngôi kể…

=> Truyện kể theo ngôi thứ nhất.

3. Ai là người kể chuyện?

Từ câu trả lời ở trên, chúng ta dễ dàng xác định được người kể chuyện đúng không nào?

=> Người kể chuyện là nhân vật “tôi” – một nhân vật trực tiếp tham gia vào câu chuyện, là người bạn của thằng Lụm.

4. Xác định ngôi kể, điểm nhìn trong truyện? Tác dụng của ngôi kể?

Chúng ta đã biết ngôi kể là ngôi thứ nhất. Vậy điểm nhìn là từ đâu? Và việc kể chuyện theo ngôi này có tác dụng gì đặc biệt?

=> Ngôi kể: Ngôi thứ nhất.
=> Điểm nhìn: Từ góc nhìn, suy nghĩ, cảm nhận của nhân vật “tôi”. Chúng ta chỉ biết những gì nhân vật “tôi” nhìn thấy, nghe thấy và cảm nhận được.
=> Tác dụng của ngôi kể:

• Giúp câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi, đáng tin cậy hơn, như một lời tâm sự trực tiếp của người trong cuộc.
• Người đọc dễ dàng đồng cảm, chia sẻ với suy nghĩ, cảm xúc của nhân vật “tôi” và những gì “tôi” đang trải qua hay quan sát.
• Giúp tác giả bộc lộ trực tiếp nội tâm, suy nghĩ của nhân vật “tôi” về cuộc sống và về người bạn Lụm.

5. Xác định đề tài của truyện ngắn trên.

Đề tài chính là vấn đề chính mà tác phẩm muốn nói đến. Đoạn trích này đang kể về điều gì, về ai, trong hoàn cảnh nào?

=> Đề tài của truyện ngắn trên là: Cuộc sống khó khăn, thiếu thốn tình cảm gia đình của những đứa trẻ bất hạnh, đặc biệt là trẻ em bị bỏ rơi hoặc có gia đình không trọn vẹn. Câu chuyện còn thể hiện sự đồng cảm, chia sẻ giữa những đứa trẻ có hoàn cảnh đặc biệt.

6. Nhận xét về hoàn cảnh của nhân vật Lụm.

Lụm đã kể gì về cuộc đời mình? Từ những chi tiết đó, em thấy hoàn cảnh của Lụm như thế nào?

=> Hoàn cảnh của nhân vật Lụm vô cùng đáng thương và bất hạnh:

• Em bị chính mẹ ruột bỏ rơi từ khi còn nhỏ xíu (“má tao bỏ tao lại đây nè”), không được bú sữa mẹ mà phải ăn ruột bánh mì để sống.
• Em còn bị bỏ ngoài nắng, phải chịu đói khát, khóc một mình giữa ngã tư vắng hoe.
• Cái tên “Lụm” cũng là một minh chứng đau lòng cho hoàn cảnh bị bỏ rơi của em.
• Lụm không có cha mẹ ruột bên cạnh, phải lớn lên nhờ sự cưu mang của một người xa lạ (bà dì bán bánh mì mà Lụm gọi là ngoại).

Tóm lại, Lụm là một đứa trẻ thiếu thốn tình thương yêu của cha mẹ, phải tự mình đối mặt với những khó khăn ngay từ thuở lọt lòng.

7. Khao khát được gặp mẹ của thằng Lụm được thể hiện qua những chi tiết nào? Nhận xét về tình cảm mà Lụm dành cho mẹ.

Tuy bị mẹ bỏ rơi, nhưng Lụm có vẻ không oán trách mẹ. Vậy sự khao khát và tình cảm của Lụm dành cho mẹ được thể hiện qua đâu?

=> Khao khát được gặp mẹ của thằng Lụm được thể hiện qua những chi tiết:

• Lụm luôn nhắc về mẹ mình, dù chỉ là qua câu chuyện về việc bị bỏ rơi: “Hồi đó, hồi tao còn nhỏ ơi là nhỏ, má tao bỏ tao lại đây nè.” Điều này cho thấy hình ảnh người mẹ vẫn luôn hiện hữu trong tâm trí Lụm.
• Lụm tìm cách lí giải, biện minh cho hành động của mẹ: “Chắc má tao gặp chuyện gì đó buồn lắm, nuôi không nổi tao nên bỏ tao lại đấy.” Đây không phải là sự trách móc, mà là sự thấu hiểu, vị tha và khao khát được biết lí do, được hiểu mẹ mình hơn.

=> Nhận xét về tình cảm mà Lụm dành cho mẹ: Dù bị mẹ bỏ rơi từ nhỏ, nhưng Lụm không hề oán trách, giận hờn mà ngược lại, em dành cho mẹ một tình cảm đầy sự thương yêu, bao dung và thấu hiểu. Lụm vẫn luôn nhớ về mẹ, cố gắng lí giải hành động của mẹ một cách nhân ái nhất. Điều này cho thấy trong sâu thẳm tâm hồn Lụm, khao khát về tình mẫu tử, về một gia đình trọn vẹn vẫn luôn cháy bỏng.

8. Nhân vật “tôi” đã nhận thức được điều gì sau lần gặp gỡ với Lụm?

Ban đầu, nhân vật “tôi” thấy mình bị oan ức vì ba đánh. Nhưng sau khi nghe câu chuyện của Lụm, và Lụm gọi mình là “đồ ngu”, liệu “tôi” có thay đổi suy nghĩ không?

=> Sau lần gặp gỡ và trò chuyện với Lụm, đặc biệt là khi nghe Lụm thốt lên “Mày sướng thiệt… Đồ ngu!”, nhân vật “tôi” đã nhận thức được rằng:

• Mình vẫn còn may mắn và hạnh phúc hơn Lụm rất nhiều. Dù bị ba đánh, nhưng “tôi” vẫn có ba mẹ bên cạnh, vẫn có một gia đình để về.
• Những khó khăn, sự khó tính của người lớn mà “tôi” đang phải chịu đựng không đáng để “tôi” bỏ nhà đi, vì đó vẫn là một phần của tình yêu thương và sự quan tâm.

“Tôi” có lẽ đã bắt đầu biết trân trọng hơn giá trị của gia đình, của cha mẹ, thay vì chỉ nhìn vào những điều chưa hài lòng.

9. Vì sao thằng Lụm mong được ba mẹ đánh như nhân vật tôi?

Nghe có vẻ lạ đúng không? Tại sao Lụm lại mong bị đánh? Chúng ta hãy suy nghĩ kỹ hơn về mong muốn sâu xa đằng sau lời nói của Lụm nhé!

=> Thằng Lụm mong được ba mẹ đánh như nhân vật “tôi” bởi vì:

• Đối với Lụm, việc bị ba mẹ đánh, la mắng chính là một biểu hiện của tình yêu thương, sự quan tâm, sự tồn tại của một gia đình trọn vẹn và của những người thân ruột thịt. Lụm không có cha mẹ ruột để răn dạy, để yêu thương hay thậm chí là để trách phạt.
• Bị đánh đồng nghĩa với việc có cha có mẹ, có người ở bên cạnh để quan tâm đến mình, dù là bằng cách nghiêm khắc. Điều này là một khao khát cháy bỏng, một điều xa xỉ mà Lụm chưa bao giờ có được.
• Lụm thấy “tôi” thật “ngu” vì không biết trân trọng cái hạnh phúc giản dị và cơ bản ấy – hạnh phúc có cha có mẹ.

Tóm lại, Lụm không mong muốn bị đau đớn thể xác, mà Lụm mong muốn có được thứ mà cái đánh đó tượng trưng cho: một mái ấm gia đình và tình yêu thương của cha mẹ.

Cô mong rằng qua bài học này, các em đã hiểu rõ hơn về nội dung và ý nghĩa của đoạn trích, cũng như biết yêu thương và trân trọng gia đình mình hơn nhé! Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, các em cứ hỏi cô!