Chào tất cả các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một bài thơ rất xúc động và giàu ý nghĩa, đó là bài MÙA THU VÀ MẸ của tác giả Lương Đình Khoa. Cô tin rằng, qua bài thơ này, chúng ta sẽ cảm nhận sâu sắc hơn về tình yêu thương vô bờ bến của mẹ và học được cách trân trọng những điều giản dị nhưng thiêng liêng trong cuộc sống.

Bây giờ, chúng ta hãy cùng giải đáp các câu hỏi nhé!

Câu 1 (0,5 điểm): Bài thơ Mùa thu và mẹ được viết theo thể thơ nào?

Giải đáp:

Các em hãy quan sát kỹ số tiếng (chữ) trong mỗi dòng thơ của bài thơ này nhé:

Me ̣gom la ̣i từng trái chín trong vườn (9 tiếng)
Rồi rong ruổi trên nẻo đường lă ̣ng lẽ (9 tiếng)
Ôi, những trái na, hồng, ổi, thi ̣… (8 tiếng)
Có ngo ̣t ngào năm tháng me ̣chắt chiu. (9 tiếng)
Con nghe mùa thu vo ̣ng về những thương yêu (10 tiếng)
Gio ̣t mồ hôi rơi trong chiều của me ̣ (9 tiếng)
Nắng mong manh đâ ̣u bên thâ ̣t khẽ (9 tiếng)
Đôi vai gầy nghiêng nghiêng! (7 tiếng)
Heo may thổi xao xác trong đêm (9 tiếng)
Không gian lă ̣ng im… (6 tiếng)
Con chẳng thể chợp mắt (7 tiếng)
Me ̣trở mình trong tiếng ho thao thức (10 tiếng)
Sương vô tình đậu trên mắt rưng rưng! (9 tiếng)

Qua việc đếm số tiếng, chúng ta có thể thấy rằng số tiếng trong mỗi dòng thơ không cố định, các dòng có độ dài khác nhau (có dòng 6 tiếng, 7 tiếng, 8 tiếng, 9 tiếng, 10 tiếng). Điều này cho thấy bài thơ Mùa thu và mẹ được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2 (0,5 điểm): Trong khổ thơ thứ hai của bài thơ có những từ ngữ, hình ảnh nào gợi sự tần tảo, vất vả của người mẹ?

Giải đáp:

Khổ thơ thứ hai của bài thơ là:

Con nghe mùa thu vo ̣ng về những thương yêu
Gio ̣t mồ hôi rơi trong chiều của me ̣
Nắng mong manh đâ ̣u bên thâ ̣t khẽ
Đôi vai gầy nghiêng nghiêng!

Trong khổ thơ này, những từ ngữ, hình ảnh gợi sự tần tảo, vất vả của người mẹ là:

• “Giọt mồ hôi rơi trong chiều của mẹ”: Hình ảnh giọt mồ hôi là biểu tượng cho sự lao động nhọc nhằn, không ngừng nghỉ của người mẹ dưới ánh nắng chiều, dù đã thấm mệt.
• “Đôi vai gầy nghiêng nghiêng!”: Hình ảnh “đôi vai gầy” gợi lên sự hao mòn về thể chất, sự yếu đuối nhưng vẫn oằn mình gánh vác những gánh nặng cuộc đời. Cụm từ “nghiêng nghiêng” lại càng nhấn mạnh sự chao đảo, nặng trĩu của đôi vai ấy vì những lo toan, vất vả.

Câu 3 (1,0 điểm): Hãy nêu tác dụng của biện pháp tu từ ẩn dụ trong câu thơ sau:
“Ôi, những trái na, hồng, ổi, thi ̣…
Có ngọt ngào năm tháng me ̣chắt chiu”.

Giải đáp:

Trong hai câu thơ này, biện pháp tu từ ẩn dụ được thể hiện qua hình ảnh “những trái na, hồng, ổi, thị” và “ngọt ngào năm tháng mẹ chắt chiu”.

• Ý nghĩa của ẩn dụ: Ở đây, “những trái na, hồng, ổi, thị” không chỉ đơn thuần là những loại quả cụ thể mà mẹ gom hái. Chúng là ẩn dụ cho những thành quả ngọt ngào, những giá trị tốt đẹp, những niềm vui, hạnh phúc, sự trưởng thành của con cái và gia đình mà người mẹ đã phải “chắt chiu” (tức là gom góp, dành dụm, vun vén từng chút một bằng cả tình yêu thương, sự hy sinh và công sức lao động) trong suốt những năm tháng cuộc đời mình.
• Tác dụng của biện pháp tu từ ẩn dụ:
  • Làm cho hình ảnh thơ trở nên cụ thể, gợi cảm và giàu sức biểu cảm. Từ những thứ quả quen thuộc, tác giả đã khơi gợi được ý nghĩa sâu xa hơn về công lao và tình yêu của mẹ.
  • Nhấn mạnh một cách tinh tế và sâu sắc sự hy sinh, tần tảo, chịu khó của người mẹ trong việc vun đắp hạnh phúc, nuôi dưỡng con cái khôn lớn. “Ngọt ngào” ấy là kết quả của bao “năm tháng mẹ chắt chiu”, chứ không phải tự nhiên mà có.
  • Khơi gợi trong lòng người đọc lòng biết ơn, sự trân trọng đối với những gì người mẹ đã dành dụm, mang lại cho con cái. Đồng thời, cũng nhắc nhở chúng ta về giá trị của những “trái ngọt” mà chúng ta đang được hưởng ngày hôm nay chính là từ công sức của mẹ.

Câu 4 (1,0 điểm): Hình ảnh người mẹ trong bài thơ để lại trong em ấn tượng gì?

Giải đáp:

Đọc bài thơ Mùa thu và mẹ, hình ảnh người mẹ đã để lại trong em những ấn tượng sâu sắc và đầy xúc động:

• Đó là một người mẹ tần tảo, chịu thương chịu khó: Mẹ không ngừng “gom lại từng trái chín trong vườn”, “rong ruổi trên nẻo đường lặng lẽ”, giọt mồ hôi vẫn “rơi trong chiều”. Mẹ luôn lao động vất vả để vun vén, chăm lo cho gia đình, cho con cái có được những điều “ngọt ngào”.
• Đó là người mẹ giàu đức hy sinh, âm thầm và lặng lẽ: “Đôi vai gầy nghiêng nghiêng” nhưng vẫn gánh vác bao gánh nặng, bao lo toan. Dù đêm xuống, mẹ vẫn “trở mình trong tiếng ho thao thức”, thậm chí “sương vô tình đậu trên mắt rưng rưng” nhưng mẹ vẫn không một lời than thở, vẫn lặng lẽ chịu đựng mọi gian khổ, vất vả.
• Đó là người mẹ luôn dành những điều tốt đẹp nhất cho con cái: “Những trái na, hồng, ổi, thị” – những thành quả “ngọt ngào” đều là do mẹ “chắt chiu” mang về, dành cho con. Tình yêu thương của mẹ dành cho con là vô bờ bến và vô điều kiện.

Tóm lại, người mẹ trong bài thơ là hiện thân của một tình mẫu tử vĩ đại nhưng thật giản dị, gần gũi. Mẹ là người gánh vác, hy sinh tất cả vì con cái, là chỗ dựa vững chắc và nguồn yêu thương vô tận.

Câu 5 (1,0 điểm): Bài thơ gửi đến chúng ta những thông điệp gì về cuộc sống?

Giải đáp:

Bài thơ Mùa thu và mẹ không chỉ là lời ca ngợi người mẹ mà còn gửi gắm đến chúng ta nhiều thông điệp ý nghĩa về cuộc sống:

• Thông điệp 1: Trân trọng và biết ơn công lao trời biển của người mẹ (cha mẹ). Bài thơ khắc họa chân thực những vất vả, hy sinh thầm lặng của mẹ. Từ “giọt mồ hôi rơi”, “đôi vai gầy”, đến “tiếng ho thao thức”, tất cả đều nhắc nhở chúng ta về công ơn dưỡng dục lớn lao của đấng sinh thành. Chúng ta cần biết yêu thương, quan tâm, hiếu thảo và báo đáp công ơn ấy khi còn có thể.
• Thông điệp 2: Giá trị của tình cảm gia đình, đặc biệt là tình mẫu tử. “Mùa thu” thường gợi về sự chín chắn, hoài niệm, và cũng là mùa của sự sum vầy. Tình mẹ là nguồn “thương yêu” vô tận, là nền tảng của mọi “ngọt ngào” trong cuộc sống. Bài thơ khẳng định tình mẫu tử là điều thiêng liêng và quý giá nhất mà mỗi người con cần nâng niu, gìn giữ.
• Thông điệp 3: Cuộc sống có những vất vả, khó khăn nhưng cũng có những “trái ngọt” từ sự chắt chiu, vun đắp. Hình ảnh “những trái na, hồng, ổi, thị ngọt ngào” chính là biểu tượng cho những thành quả, niềm vui, hạnh phúc mà chúng ta nhận được sau những nỗ lực, cố gắng. Bài thơ nhắc nhở chúng ta rằng không có gì tự nhiên mà có, mọi điều tốt đẹp đều cần sự vun trồng, chắt chiu, giống như cách mẹ đã làm.

Cô hy vọng qua bài giảng này, các em đã hiểu rõ hơn về nội dung và ý nghĩa của bài thơ Mùa thu và mẹ, đồng thời biết cách vận dụng kiến thức đã học để phân tích tác phẩm. Quan trọng hơn, cô mong rằng bài thơ sẽ gieo vào lòng mỗi chúng ta thêm nhiều tình yêu thương và lòng biết ơn đối với những người thân yêu, đặc biệt là mẹ của mình!

Chúc các em học tốt!