Chào các em học sinh lớp 7 thân mến!

Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu và phân tích một đoạn trích rất sâu sắc và ý nghĩa của tác giả Fukuzawa Yukichi, được trích từ tác phẩm “Khuyến học”. Đây là một văn bản giàu tính triết lý, giúp chúng ta nhìn nhận rõ hơn về những phẩm chất của con người và tác động của chúng đến cuộc sống.

Bây giờ, chúng ta sẽ lần lượt giải quyết từng câu hỏi nhé!

Câu 1. Vấn đề bàn luận trong văn bản trên là gì?

Các em hãy đọc kỹ lại đoạn văn và chú ý đến những từ ngữ, câu văn được lặp đi lặp lại hoặc có ý nghĩa then chốt.

Trả lời:

Trong đoạn văn này, tác giả đã bàn luận về một vấn đề vô cùng quan trọng và cốt lõi, đó chính là nguồn gốc và tác hại của lòng tham.

Ban đầu, tác giả đặt ra ranh giới mong manh giữa đức tốt và thói xấu (như ngạo mạn và dũng cảm, lỗ mãn và cương trực, ngoan cố và thành thực, nông nổi và nhanh nhạy). Tác giả cho rằng bản thân những tố chất gốc không phải là xấu. Tuy nhiên, sau đó, tác giả đã nhấn mạnh rằng tham lam là thứ duy nhất, vốn dĩ tố chất gốc đã là xấu. Từ đó, tác giả khẳng định lòng tham chính là nguồn gốc của mọi thói xấu khác trong con người, là nguyên nhân dẫn đến sự phá hoại hạnh phúc xã hội và gây ra vô vàn tai họa ở cả cấp độ cá nhân lẫn quốc gia.

Vậy nên, vấn đề chính mà văn bản muốn làm rõ và cảnh tỉnh chúng ta chính là sức hủy diệt của lòng tham.

Câu 2. Qua văn bản trên, em rút ra bài học gì cho bản thân?

Một văn bản hay không chỉ để đọc mà còn để chúng ta suy ngẫm và rút ra những điều bổ ích cho chính mình. Với đoạn trích này, các em đã học được điều gì?

Trả lời:

Qua văn bản trên, cô tin rằng mỗi chúng ta đều có thể rút ra được nhiều bài học quý giá cho bản thân. Một số bài học mà chúng ta có thể nhận thấy rõ ràng nhất là:

• Nhận diện và cảnh giác với lòng tham: Bài học quan trọng nhất là phải nhận thức được rằng lòng tham là một tố chất gốc xấu xa và là nguồn gốc của mọi thói hư tật xấu. Chúng ta cần phải luôn tỉnh táo để nhận diện lòng tham khi nó mới chớm nở trong tâm trí mình.
• Kiểm soát mong muốn cá nhân: Chúng ta cần học cách kiểm soát những mong muốn, ham muốn của bản thân, không để chúng vượt quá giới hạn và biến thành lòng tham ích kỷ, dẫn đến những hành vi tiêu cực như ghen ghét, lường gạt, giả dối, hãm hại người khác.
• Sống hướng thiện và có trách nhiệm: Văn bản cho thấy lòng tham chỉ phá hoại hạnh phúc xã hội. Vì vậy, chúng ta cần nỗ lực sống trung thực, lương thiện, biết đủ và có trách nhiệm với cộng đồng, thay vì chỉ tìm cách thỏa mãn lợi ích cá nhân bằng mọi giá.
• Tránh xa những thói xấu phát sinh từ tham lam: Từ ghen ghét, cay cú, lừa đảo đến những hành vi mưu mô, hèn nhát… tất cả đều bắt nguồn từ lòng tham. Chúng ta cần tránh xa và bài trừ những thói xấu này để xây dựng một nhân cách tốt đẹp và một xã hội văn minh.

Tóm lại, bài học lớn nhất là hãy biết cách quản lý lòng tham của mình, đừng để nó làm chủ và dẫn dắt chúng ta đến những hành động sai trái, gây hại cho bản thân và những người xung quanh.

Câu 3. Em có đồng ý với suy nghĩ của tác giả: “trên phạm vi quốc gia, những tai họa do lòng tham gây ra khiến cho dân chúng đều trở thành nạn nhân.” không? vì sao?

Đây là một câu hỏi yêu cầu chúng ta bày tỏ quan điểm cá nhân và đưa ra lý lẽ thuyết phục. Các em hãy suy nghĩ về những hiện tượng trong xã hội mà mình từng chứng kiến hoặc nghe nói đến nhé.

Trả lời:

Cô hoàn toàn đồng ý với suy nghĩ của tác giả: “trên phạm vi quốc gia, những tai họa do lòng tham gây ra khiến cho dân chúng đều trở thành nạn nhân.”

Lý do:

Lòng tham không chỉ gây hại ở cấp độ cá nhân mà còn có sức tàn phá khủng khiếp khi nó xuất hiện ở cấp độ quốc gia, đặc biệt là trong những người có quyền lực. Khi những cá nhân hoặc nhóm người trong bộ máy lãnh đạo, quản lý đất nước bị lòng tham chi phối, họ sẽ:

• Biến lợi ích công thành lợi ích riêng: Như tác giả đã nói, mọi lợi ích công cộng đáng lẽ phải phục vụ toàn dân sẽ bị biến thành lợi ích riêng của một nhóm người. Điều này có thể biểu hiện qua việc tham ô, hối lộ, lợi dụng chức vụ để làm giàu bất chính, hoặc ban hành những chính sách chỉ có lợi cho phe nhóm của mình mà bỏ qua quyền lợi của số đông.
• Gây suy thoái kinh tế và xã hội: Lòng tham dẫn đến các hành vi tiêu cực như lãng phí tài nguyên, khai thác quá mức vì lợi nhuận, đầu tư dàn trải, kém hiệu quả hoặc thất thoát ngân sách quốc gia. Hậu quả là nền kinh tế chậm phát triển, tài nguyên cạn kiệt, môi trường bị hủy hoại, và sự chênh lệch giàu nghèo ngày càng lớn, gây ra bất ổn xã hội.
• Làm suy yếu niềm tin của người dân: Khi người dân chứng kiến sự tham lam, bất công, họ sẽ mất niềm tin vào chính quyền, vào hệ thống pháp luật và vào những giá trị đạo đức xã hội. Điều này có thể dẫn đến sự thờ ơ, bất mãn, thậm chí là phản kháng, làm lung lay nền tảng của quốc gia.
• Ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của người dân: Khi ngân sách công bị thất thoát do tham nhũng, những dự án phúc lợi xã hội như xây dựng trường học, bệnh viện, đường sá, cung cấp dịch vụ y tế, giáo dục… sẽ không được thực hiện đầy đủ hoặc bị giảm sút chất lượng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp và nghiêm trọng đến cuộc sống, sức khỏe, cơ hội phát triển của từng người dân, khiến họ trở thành nạn nhân của lòng tham từ những kẻ khác.

Thực tế lịch sử và hiện tại ở nhiều quốc gia trên thế giới đã chứng minh điều này. Những quốc gia chìm trong tham nhũng và lòng tham thường đối mặt với sự nghèo đói, bất ổn và tụt hậu, và chính người dân vô tội là những người phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất.

Vì vậy, cô tin rằng quan điểm của tác giả là hoàn toàn đúng đắn và có tính cảnh báo sâu sắc.

Các em thấy đấy, một đoạn văn ngắn gọn nhưng chứa đựng rất nhiều điều đáng để chúng ta suy ngẫm. Cô mong rằng qua buổi học này, các em sẽ biết cách rèn luyện bản thân, tránh xa lòng tham để trở thành những công dân tốt, có ích cho xã hội!