Câu hỏi đặt ra là: Trong cụm từ “ngọn núi cao, cao”, từ “cao” ở vị trí thứ hai có phải là nghĩa gốc hay nghĩa chuyển?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần hiểu rõ hai khái niệm: nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ.

Nghĩa gốc là nghĩa cơ bản, ban đầu, trực tiếp nhất của một từ. Nó thường chỉ một đặc điểm, tính chất, sự vật, hiện tượng quen thuộc, dễ hình dung.

Nghĩa chuyển là nghĩa mới được hình thành dựa trên nghĩa gốc thông qua các quy tắc như so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, liên tưởng,… Nghĩa chuyển thường mang tính hình tượng, gợi cảm và phong phú hơn.

Bây giờ, chúng ta cùng phân tích cụm từ “ngọn núi cao, cao” nhé.

Ở đây, từ “cao” đầu tiên trong cụm từ “ngọn núi cao” có chức năng miêu tả trực tiếp chiều cao của ngọn núi. Đây là một đặc điểm tự nhiên, dễ dàng quan sát và đo đạc được. Do đó, từ “cao” ở đây mang nghĩa gốc.

Tiếp theo, chúng ta xét từ “cao” thứ hai, đứng độc lập và lặp lại: “cao, cao”. Việc lặp lại này có mục đích gì?

Khi ta nói “cao, cao” để miêu tả ngọn núi, chúng ta không chỉ đơn thuần nói về chiều cao đo đếm được. Chúng ta muốn nhấn mạnh, làm nổi bật sự hùng vĩ, tráng lệ, hoặc có thể là sự vươn cao tít tắp của ngọn núi, vượt xa sự hình dung thông thường. Sự lặp lại này mang ý nghĩa tăng tiến, thể hiện một mức độ cao hơn, ấn tượng hơn.

Đây là một cách dùng từ để tạo ra hiệu quả tu từ, làm cho lời văn sinh động và giàu hình ảnh hơn. Nó gợi lên cảm giác về một ngọn núi rất, rất cao, có thể chạm tới mây trời.

Vì vậy, từ “cao” thứ hai trong cụm từ “ngọn núi cao, cao” đã được phát triển thêm một lớp nghĩa mới, đó là nghĩa nhấn mạnh, tăng tiến, mang tính hình tượng. Nó không còn chỉ đơn thuần là chiều cao vật lý nữa.

Do đó, từ “cao” ở vị trí thứ hai trong cụm từ “ngọn núi cao, cao” là từ mang nghĩa chuyển.

Tóm lại:

• “cao” trong “ngọn núi cao” là nghĩa gốc.
• “cao, cao” (lặp lại) là nghĩa chuyển, dùng để nhấn mạnh, tăng tiến về chiều cao.

Các em thấy đó, tiếng Việt của chúng ta rất phong phú và thú vị phải không nào? Chỉ một từ thôi mà có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau tùy thuộc vào cách chúng ta sử dụng.

Các em hãy thử tìm thêm những ví dụ khác về từ ngữ mang nghĩa gốc và nghĩa chuyển trong bài tập về nhà nhé!