Định nghĩa: Nhân vật trữ tình là cái tôi, là tiếng nói, là người kể/người bộc lộ cảm xúc trong bài thơ. Đó là hình ảnh của một tâm hồn đang rung động, đang bày tỏ những suy nghĩ, tình cảm, ước mơ, khát vọng của mình.

Giải thích chi tiết:

1. Không phải lúc nào cũng là tác giả: Đây là điểm cực kỳ quan trọng các em cần nhớ. Nhân vật trữ tình có thể là tác giả, nhưng cũng có thể là một “cái tôi” hư cấu, một hình tượng do tác giả tạo ra để gửi gắm tâm tư. Ví dụ, trong bài “Bếp lửa” của Bằng Việt, nhân vật trữ tình là người cháu nhớ về bà, nhớ về bếp lửa. Cái “tôi” trong bài thơ đó là một hình tượng, một vai trò mà nhà thơ Bằng Việt hóa thân vào để kể chuyện, để bộc lộ cảm xúc.

2. Là trung tâm của cảm xúc: Mọi cảm xúc, suy tư, tình cảm trong bài thơ đều xoay quanh và được thể hiện qua cái nhìn, giọng điệu của nhân vật trữ tình. Chúng ta “nghe” được trái tim của bài thơ đập thông qua nhân vật này.

3. Thể hiện qua ngôn ngữ: Chúng ta nhận biết nhân vật trữ tình thông qua các từ ngữ, hình ảnh, giọng điệu, cách xưng hô (tôi, ta, em, anh, chúng ta…) trong bài thơ.

Ví dụ cụ thể:

• Trong bài “Đồng chí” của Chính Hữu, nhân vật trữ tình là người lính cách mạng, bộc lộ tình cảm gắn bó với đồng đội: “Quê hương anh nước mặn đồng chua / Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá“.

• Trong bài “Mây và Sóng” của Rabindranath Tagore, nhân vật trữ tình là em bé, đang đối thoại với mẹ, thể hiện tình yêu thương mẹ: “Con là mây và mẹ là trăng. / Con là sóng và mẹ là bờ biển“.

Tóm lại: Nhân vật trữ tình chính là “người kể chuyện” của cảm xúc trong thơ, là “ai đó” đang rung động và bày tỏ lòng mình.

Định nghĩa: Đối tượng trữ tình là người, sự vật, hiện tượng, cảnh vật, tư tưởng hay cảm xúc mà nhân vật trữ tình đang hướng tới, đang bộc lộ tình cảm, suy nghĩ của mình về nó. Hay nói cách khác, đó là đối tượng khơi gợi cảm xúc cho nhân vật trữ tình.

Giải thích chi tiết:

1. Cái để yêu, để ghét, để nhớ, để thương: Đây là “điểm tựa” để cảm xúc của nhân vật trữ tình bộc lộ. Không có đối tượng, cảm xúc sẽ không có chỗ để neo đậu.

2. Có thể hữu hình hoặc vô hình:

• Hữu hình: Một người cụ thể (người mẹ, người yêu, đồng đội), một cảnh vật (quê hương, dòng sông, mặt trăng), một sự vật (bếp lửa, con thuyền).

• Vô hình: Một tư tưởng, một lý tưởng (tình yêu Tổ quốc, hòa bình, khát vọng tự do), một khái niệm trừu tượng (nỗi buồn, niềm vui).

3. Tạo nên “chủ đề” của bài thơ: Đối tượng trữ tình thường là yếu tố chính tạo nên chủ đề hoặc nội dung chính của bài thơ.

Ví dụ cụ thể:

• Trong bài “Đồng chí” của Chính Hữu, đối tượng trữ tình là những người đồng chí, tình đồng chí cao đẹp.

• Trong bài “Bếp lửa” của Bằng Việt, đối tượng trữ tình là người bà và hình ảnh bếp lửa gắn liền với những kỷ niệm tuổi thơ.

• Trong bài “Ánh trăng” của Nguyễn Duy, đối tượng trữ tình là vầng trăng, biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình, sự thủy chung.

Tóm lại: Đối tượng trữ tình là “cái gì đó” (hoặc “ai đó”) mà nhân vật trữ tình hướng đến, dành những cảm xúc và suy tư của mình.

• Nhân vật trữ tình là NGƯỜI NÓI (người đang viết nhật ký, người đang trò chuyện).

• Đối tượng trữ tình là ĐIỀU ĐƯỢC NÓI ĐẾN (chủ đề của dòng nhật ký, người/vật được trò chuyện cùng).