Cô rất vui được cùng các em tìm hiểu và phân tích một câu chuyện rất giàu cảm xúc và ý nghĩa mang tên “Cổ tích” của nhà văn Lê Văn Nguyên. Đây là một đoạn trích ngắn nhưng chứa đựng nhiều giá trị nhân văn sâu sắc. Bây giờ chúng ta hãy cùng nhau giải quyết các câu hỏi nhé!

***

Câu 1. (0.5 điểm) Trong đoạn trích, cuộc sống của hai nhân vật được miêu tả qua những chi tiết nào?

Lời giải:

Cuộc sống của hai nhân vật trong đoạn trích được miêu tả qua những chi tiết đầy khó khăn, cơ cực và thiếu thốn:

• Bà cụ kẹo:
  • Khi ốm: sống “nhờ mấy lọ kẹo và chum nước lã”.
  • Sau khi hồi sức: “bần thần như người mất trí, lang thang ăn mày đường phố”.
  • Trước đây: “mẹ góa con côi”, “xếp dưới gốc cột đèn góc phố ven đô, bày bán những lọ kẹo bột, kẹo vừng…” để nuôi con.
  • Khi được chị cỏ bò cưu mang: có một mái nhà nhưng vẫn trong cảnh túng quẫn, cuối cùng chết trong đêm đông rét mướt.
• Chị cỏ bò:
  • Nghề nghiệp: “cắt cỏ thuê cho mấy anh xe bò”, “gánh cỏ đầy”.
  • Nhà cửa: “một túp lều thưng vách cót, phủ mái giấy dầu”.
  • Thức ăn: “nắm cơm” (khi gặp bà cụ).
  • Khi mất việc: “đành lân la, van vỉ việc vặt hàng phố”.
  • Điều kiện sống: “mái giấy dầu”, “vách cót móng”, “tấm chăn chiên lỗ chỗ”, chịu cảnh “rét mướt ác với kẻ nghèo”.

Câu 2. (0.5 điểm) Theo anh/chị, vì sao tác giả lại đặt nhan đề cho câu chuyện là “Cổ tích” dù những mảnh đời trong truyện đều là những người lao động nghèo khổ, vất vả và cái kết là sự chia ly?

Lời giải:

Tác giả đặt nhan đề “Cổ tích” cho câu chuyện, dù nội dung kể về những mảnh đời nghèo khổ, vất vả và cái kết là sự chia ly, là vì những lí do sâu sắc sau:

1. “Cổ tích” của tình người: Trong bối cảnh hiện thực nghiệt ngã, tăm tối của cuộc sống nghèo khó, tác giả đã vẽ nên một câu chuyện cảm động về tình yêu thương, sự cưu mang, sẻ chia giữa hai con người xa lạ. Bà cụ kẹo và chị cỏ bò đã tìm thấy nhau, nương tựa vào nhau như mẹ con ruột thịt, cùng nhau vượt qua những ngày tháng khó khăn. Tình cảm ấy đẹp đẽ, kỳ diệu như một câu chuyện cổ tích, nó mang lại hơi ấm và ý nghĩa cho những cuộc đời tưởng chừng như vô vọng.
2. “Cổ tích” của sự hy sinh thầm lặng: Chi tiết bà cụ để lại cho con nuôi năm sáu khâu nhẫn vàng chóe giấu trong nút gút hình củ ấu ở chéo áo lụa là một “phép màu” bất ngờ. Nó không phải là phép màu biến đổi cuộc sống nghèo khó thành giàu sang, mà là phép màu của tình mẹ, của sự tích cóp, hy sinh cả đời để dành dụm chút của hồi môn cho con. Đây là một món quà vô giá, thể hiện tình yêu thương sâu nặng, thầm kín của người mẹ nghèo dành cho đứa con nuôi, như một “kho báu” cuối cùng mà người mẹ để lại, mang ý nghĩa cổ tích.
3. Nâng tầm giá trị nhân văn: Bằng cách gọi là “Cổ tích”, tác giả muốn khẳng định rằng, ngay cả trong cuộc sống đời thường nghiệt ngã nhất, những giá trị đẹp đẽ như tình yêu thương, lòng nhân ái, sự hy sinh vẫn luôn tồn tại, tỏa sáng và có sức lay động mạnh mẽ, vĩnh cửu như những câu chuyện cổ tích truyền đời. Nó giúp con người tin vào những điều tốt đẹp, dù là nhỏ bé nhất, vẫn có thể hiện hữu giữa cuộc đời.

Câu 3. (1.0 điểm) Nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong câu văn sau: “Nhà chị cỏ bò, một túp lều thưng vách cót, phủ mái giấy dầu, đứng tựa chân tòa nhà ba tầng ngễu nghện.”

Lời giải:

Trong câu văn “Nhà chị cỏ bò, một túp lều thưng vách cót, phủ mái giấy dầu, đứng tựa chân tòa nhà ba tầng ngễu nghện”, tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ so sánh.

• Hình ảnh so sánh: “Một túp lều thưng vách cót, phủ mái giấy dầu” (túp lều rách nát, tạm bợ) được so sánh với hình ảnh “tòa nhà ba tầng ngễu nghện” (biểu tượng của sự giàu sang, kiên cố, thậm chí có phần phô trương).
• Tác dụng:
  • Làm nổi bật sự tương phản gay gắt: Biện pháp so sánh này cực kỳ hiệu quả trong việc làm nổi bật sự đối lập đến mức trớ trêu giữa cuộc sống nghèo khổ, tạm bợ của chị cỏ bò và sự giàu sang, vững chãi của tầng lớp khác trong xã hội. Túp lều nhỏ bé, xiêu vẹo “tựa chân” tòa nhà cao lớn càng nhấn mạnh sự yếu ớt, lệ thuộc và chênh lệch địa vị.
  • Gợi sự xót xa, thương cảm: Hình ảnh này gợi lên sự xót xa, thương cảm sâu sắc cho số phận hẩm hiu, bấp bênh của những người lao động nghèo. Họ sống lay lắt ngay bên cạnh sự xa hoa mà không thể với tới.
  • Phản ánh hiện thực xã hội: Qua hình ảnh này, tác giả đã phản ánh một thực trạng xã hội thời bấy giờ: sự phân hóa giàu nghèo sâu sắc, bất công, nơi những người nghèo khổ bị đẩy ra rìa, sống cuộc đời thiếu thốn, tạm bợ ngay trong lòng một đô thị có sự hiện diện của những kẻ giàu sang.

Câu 4. (1.0 điểm) Vì sao tác giả viết: “Ông trời chơi khăm kẻ khó” khi kể về hoàn cảnh của chị cỏ bò? Qua đó, em hiểu gì về số phận của những con người lúc bấy giờ?

Lời giải:

1. Lí do tác giả viết: “Ông trời chơi khăm kẻ khó”:

• Câu nói này thể hiện sự oán than, xót xa trước một thực tế nghiệt ngã: những người đã nghèo khó, bất hạnh thì càng gặp nhiều trắc trở, tai ương hơn.
• Hoàn cảnh của chị cỏ bò minh chứng rõ điều này: Ngay khi chị vừa tìm được hơi ấm gia đình với bà cụ, vừa có chút niềm vui nho nhỏ, thì nghề “cỏ rả bọt bèo” vốn đã bấp bênh, ít ai để ý, lại đột ngột biến mất. Sự xuất hiện của “công nông” đã cướp đi kế sinh nhai duy nhất của chị, đẩy chị vào bước đường cùng hơn.
• “Ông trời chơi khăm” là cách nhân hóa số phận, định mệnh, cho thấy sự bất lực của con người trước những biến cố khách quan, không thể kiểm soát, đặc biệt là những thay đổi về kinh tế, công nghệ. Nó nhấn mạnh sự bất công của cuộc đời, dường như ông trời cũng trêu đùa, thử thách những người vốn đã yếu thế, khiến họ càng thêm khốn đốn.

2. Qua đó, em hiểu gì về số phận của những con người lúc bấy giờ:

• Số phận bấp bênh, dễ bị tổn thương: Những người lao động nghèo như chị cỏ bò có cuộc sống vô cùng bấp bênh. Nguồn thu nhập của họ mong manh, dễ dàng bị mất đi bởi những thay đổi nhỏ trong xã hội (như sự thay thế xe bò bằng công nông). Họ không có khả năng tự vệ hay chống đỡ trước những biến động đó.
• Bị đẩy vào hoàn cảnh cùng quẫn: Khi mất đi nghề nghiệp, họ không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc “lân la, van vỉ việc vặt hàng phố”, thể hiện sự tuyệt vọng, không còn lối thoát, không có tiếng nói hay quyền lợi được bảo vệ.
• Chịu sự bất công của xã hội và định mệnh: Câu nói cho thấy họ không chỉ đối mặt với cái nghèo mà còn là sự tàn nhẫn của số phận, của những thay đổi xã hội mà họ không thể kiểm soát. Điều này tạo nên cảm giác họ bị bỏ rơi, bị đối xử bất công, cuộc đời họ như một trò đùa của định mệnh.
• Thiếu sự đảm bảo, không có tương lai: Số phận của họ là một chuỗi ngày vật lộn để tồn tại, không thể lo toan cho tương lai, bởi hiện tại đã quá khó khăn.

Câu 5. (1.0 điểm) Từ đoạn trích trên, em hãy rút ra thông điệp ý nghĩa nhất và lí giải.

Lời giải:

Từ đoạn trích “Cổ tích”, thông điệp ý nghĩa nhất mà em rút ra là: Tình yêu thương, lòng nhân ái và sự sẻ chia giữa người với người là nguồn sức mạnh vô giá, có khả năng sưởi ấm, vực dậy tâm hồn con người và mang lại ý nghĩa sâu sắc cho cuộc sống, ngay cả trong những hoàn cảnh khốn cùng nhất.

Lí giải:

• Tình yêu thương là điểm tựa trong hoạn nạn: Câu chuyện mở ra với hình ảnh hai con người cô đơn, bất hạnh: một bà cụ kẹo lang thang ăn mày và một chị cỏ bò vất vả mưu sinh. Họ gặp gỡ nhau trong cảnh ngộ chung và từ đó tìm thấy nhau, nương tựa vào nhau. Chị cỏ bò đã “ới bà lại, bẻ đôi nắm cơm mời ăn”, rồi “rước bà theo” về túp lều tạm bợ của mình. Tình yêu thương và lòng trắc ẩn đã khiến họ gắn kết, tạo nên một “gia đình” ấm áp.
• Tình người làm cuộc sống trở nên tươi đẹp hơn: Dù sống trong cảnh “ngọn đèn hạt đỗ”, túp lều rách nát, nhưng từ khi có nhau, cuộc sống của họ đã “nho nhỏ câu nói, tiếng cười”, có “cái vui ấm áp mới ghé thăm lều chị”. Tình cảm “chị quý bà như mẹ, bà thương chị như con” chính là thứ tài sản tinh thần quý giá nhất, giúp họ vượt qua những khó khăn vật chất. Điều này chứng tỏ, vật chất có thể thiếu thốn, nhưng tình cảm chân thành có thể lấp đầy những khoảng trống trong tâm hồn.
• Tình mẫu tử thiêng liêng vượt lên mọi cảnh ngộ: Ngay cả khi đối mặt với cái chết trong đêm đông tê cóng, bà cụ vẫn dành trọn tình thương cho người con nuôi. Lời trăn trối “Con ơi, mẹ thương con lắm! Cầu trời con sống sung sướng…” và hành động thầm lặng để lại những chiếc nhẫn vàng chóe đã chứng minh tình yêu thương vô bờ bến, sự hy sinh thầm lặng của người mẹ. Tình cảm ấy mạnh mẽ đến mức nó trở thành “cổ tích” giữa đời thường, một “kho báu” vô giá của tình người.
• Tình yêu thương mang lại ý nghĩa cho sự tồn tại: Giữa bộn bề nghèo khó, bất hạnh, chính tình yêu thương đã mang lại cho họ niềm an ủi, sự sẻ chia và ý nghĩa để tiếp tục sống, tiếp tục chiến đấu. Nó biến những mảnh đời bi kịch thành một câu chuyện cảm động về vẻ đẹp của lòng nhân ái, khẳng định rằng giá trị của con người không nằm ở vật chất mà ở trái tim biết yêu thương và sẻ chia.

***

Hy vọng những phân tích trên sẽ giúp các em hiểu sâu sắc hơn về tác phẩm và rèn luyện kỹ năng đọc hiểu của mình. Chúc các em học tốt!