PHẦN I. ĐỌC – HIỂU (4,0 điểm) NỮ THẦN LÚA Nữ thần Lúa là một cô gái…
NỮ THẦN LÚA
Nữ thần Lúa là một cô gái xinh đẹp, dáng người ẻo lả và có tính hay hờn dỗi.
Nàng là con gái Ngọc Hoàng. Sau những trận lụt lội ghê gớm xảy ra, sinh linh cây cỏ đều bị diệt hết. Trời bèn cho những người còn sống sót sinh con đẻ cái trên mặt đất, sai nữ thần Lúa xuống trần gian, nuôi sống loài người. Nữ thần làm phép cho những hạt giống gieo xuống đất nảy mầm, mọc thành cây, kết bông mẩy hạt. Lúa chín tự về nhà không cần gặt và không phải phơi phóng gì cả. Cần ăn, cứ ngắt bông cho vào nồi là lúa sẽ thành cơm.
Một hôm, cô con gái nhà kia đang bận việc. Sân chưa quét dọn, cửa kho cũng chưa mở, lúa ở ngoài đã ùn ùn kéo về. Cô gái cuống quýt và đâm cáu. Sẵn tay đang cầm cái chổi, cô đập vào đầu bông lúa mà mắng:
– Người ta chưa dọn dẹp xong đã bò về. Gì mà hấp tấp thế?
Nữ thần Lúa đang dẫn các bông lúa vào sân, thấy sân, đường bẩn thỉu rác rưởi đã bực trong lòng, lại bị phang một cán chổi vào đầu, tức lắm. Cả đám lúa đều thốt lên:
– Muốn mệt thì ta cho mệt luôn. Từ nay có hái tre, liềm sắc cắt cổ ta, ta mới về.
Từ đó nữ thần Lúa dỗi, nhất định không cho lúa bò về nữa. Người trần gian phải xuống tận ruộng lấy từng bông. Thấy vất vả mệt nhọc quá, người ta mới chế ra liềm, hái để cắt lúa cho nhanh. Và lúa cũng không tự biến thành cơm nữa, mà phải phơi phóng xay giã cho ra gạo. Sự hờn dỗi của nữ thần Lúa còn đôi khi cay nghiệt hơn nữa. Nữ thần vẫn giận sự phũ phàng của con người, nên nhiều lần đã cấm không cho các bông lúa nảy nở. Có kết hạt cũng chỉ là lúa lép mà thôi. Vì thế sau này mỗi lần gặt xong là người trần gian phải làm lễ cúng hồn Lúa, cũng là cúng Thần Lúa. Có nơi không gọi như thế thì gọi là cúng Cơm Mới. Cúng hồn Lúa, Cơm Mới, do các gia đình tổ chức trong nhà mình. Các làng, các bản cũng phải mở những ngày hội chung để cúng Thần Lúa. Trong những ngày hội ấy, mở đầu cho các cuộc tế tự và trò vui, là một “tiết mục” hấp dẫn, gọi là: Rước bông lúa. Các trò Trám (Vĩnh Phú), trò Triềng (Thanh Hóa), trò thổi tù và Cây Hống (Nghệ Tĩnh), v.v… đều có rước bông lúa như vậy.
Câu 1: (1.0 điểm) Liệt kê một số từ ngữ, hình ảnh miêu tả vẻ ngoài, tính cách và công việc của Nữ thần Lúa.
Câu 2: (1.0 điểm) Xác định biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong câu văn sau và nêu tác dụng:
Cả đám lúa đều thốt lên:
– Muốn mệt thì ta cho mệt luôn. Từ nay măng hái tre, liềm sắc ra cắt, chở ta về.
Câu 3: (1.0 điểm) Đoạn văn “Người trần gian phải xuống tận ruộng lấy từng bông. Thấy vất vả mệt nhọc quá, người ta mới chế ra liềm, hái để cắt lúa cho nhanh. Và lúa cũng không tự biến thành cơm nữa, mà phải phơi phóng xay giã cho ra gạo” phản ánh quá trình làm công việc gì của người lao đô gj? Lễ cúng thần Lúa tại các gia đình phản ánh ước mơ gì của con người?
Câu 4: (1.0 điểm) Qua văn bản, anh/ chị ấn tượng về chi tiết kì ảo nào trong truyện? Nêu tác dụng của chi tiết kì ảo đó.
Phần II. Viết (6 điểm)
Lập dàn ý: Anh/chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 500 chữ) phân tích và làm rõ đặc điểm của nhân vật thần thoại trong văn bản “Nữ thần Lúa”.
Chào các em học sinh lớp 10 yêu quý! Hôm nay, thầy/cô sẽ hướng dẫn các em giải chi tiết phần Đọc – hiểu và lập dàn ý bài văn nghị luận xã hội/văn học dựa trên văn bản “Nữ thần Lúa”. Chúng ta cùng bắt đầu nhé!
PHẦN I. ĐỌC – HIỂU (4,0 điểm)
Câu 1 (1.0 điểm): Liệt kê một số từ ngữ, hình ảnh miêu tả vẻ ngoài, tính cách và công việc của Nữ thần Lúa.
Hướng dẫn giải: Dựa vào những dòng mở đầu của văn bản, chúng ta dễ dàng tìm thấy các từ ngữ và hình ảnh sau:
- Vẻ ngoài: Là một cô gái xinh đẹp, dáng người ẻo lả.
- Tính cách: Hay hờn dỗi, dễ tức giận khi con người cư xử vô lễ hoặc làm bẩn sân nhà.
- Công việc: Được Ngọc Hoàng sai xuống trần gian để nuôi sống loài người; làm phép cho hạt giống gieo xuống đất nảy mầm, mọc thành cây, kết bông mẩy hạt; dẫn các bông lúa về nhà cho con người.
Câu 2 (1.0 điểm): Xác định biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong câu văn sau và nêu tác dụng: Cả đám lúa đều thốt lên: “Muốn mệt thì ta cho mệt luôn. Từ nay hái tre, liềm sắc cắt cổ ta, ta mới về.”
Hướng dẫn giải:
- Biện pháp nghệ thuật chủ đạo: Nhân hóa (lúa được gán cho hình dáng, hành động, lời nói và cảm xúc như con người: biết thốt lên, biết hờn dỗi và ra điều kiện với con người).
- Tác dụng:
- Làm cho câu chuyện trở nên sinh động, hấp dẫn, giàu tính tạo hình và lôi cuốn người đọc.
- Giải thích một cách thú vị, mang tính thần thoại về nguồn gốc của sự vất vả trong lao động nông nghiệp (phải gặt, cắt, phơi phóng, xay giã lúa gạo).
- Thể hiện thái độ của nhân dân ta đối với hạt gạo: Hạt lúa là kết tinh của mồ hôi, công sức, cần phải trân trọng, không được phũ phàng hay vô ý thức trong lao động và sinh hoạt.
Câu 3 (1.0 điểm): Đoạn văn phản ánh quá trình làm công việc gì của người lao động? Lễ cúng thần Lúa tại các gia đình phản ánh ước mơ gì của con người?
Hướng dẫn giải:
- Quá trình lao động: Phản ánh quá trình lao động vất vả, cực nhọc của người nông dân để làm ra hạt gạo (từ việc xuống ruộng cắt lúa bằng liềm/hái đến công đoạn phơi phóng, xay giã).
- Ước mơ qua lễ cúng thần Lúa/Cơm Mới: Phản ánh ước mơ về một cuộc sống no đủ, mùa màng bội thu, cây trái tốt tươi; đồng thời thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, lòng biết ơn sâu sắc của con người đối với thần linh, trời đất và thành quả lao động.
Câu 4 (1.0 điểm): Qua văn bản, em ấn tượng về chi tiết kì ảo nào? Nêu tác dụng của chi tiết kì ảo đó.
Hướng dẫn giải:
- Chi tiết kì ảo tiêu biểu: Lúa chín tự về nhà không cần gặt, không cần phơi phóng; cứ ngắt bông cho vào nồi là tự thành cơm; hoặc chi tiết Nữ thần Lúa và đám lúa trò chuyện, hờn dỗi con người.
- Tác dụng:
- Mang lại màu sắc thần thoại, huyền ảo, kích thích trí tưởng tượng của người đọc.
- Giải thích nguyên nhân sâu xa của hiện tượng tự nhiên và đời sống (vì sao xưa kia lúa tự về mà nay phải gặt hái vất vả; vì sao có tục lệ cúng cơm mới).
- Gửi gắm triết lý nhân sinh sâu sắc của cha ông: Cuộc sống ấm no phải đánh đổi bằng sức lao động thực sự, sự vô ơn hay phũ phàng sẽ làm mất đi những điều tốt đẹp ban đầu.
PHẦN II. VIẾT (6,0 điểm) – LẬP DÀN Ý
Đề bài: Lập dàn ý phân tích và làm rõ đặc điểm của nhân vật thần thoại trong văn bản “Nữ thần Lúa”.
I. Mở bài:
- Giới thiệu khái quát về thể loại truyện thần thoại và văn bản “Nữ thần Lúa”.
- Dẫn dắt và giới thiệu nhân vật trung tâm: Nữ thần Lúa – nhân vật mang đậm dấu ấn của tư duy và trí tưởng tượng dân gian.
II. Thân bài: Phân tích đặc điểm nhân vật Nữ thần Lúa
- 1. Nguồn gốc và hình dáng của nhân vật:
- Nguồn gốc: Là con gái của Ngọc Hoàng, được phái xuống trần gian với sứ mệnh cao cả là nuôi sống loài người.
- Hình dáng: Là một cô gái xinh đẹp, dáng người ẻo lả.
- Nhận xét: Nguồn gốc linh thiêng gắn liền với thần quyền tối cao, giải thích sự tôn kính của con người đối với nông nghiệp.
- 2. Tính cách và phẩm chất của nhân vật:
- Mang tính cách gần gũi với con người: Yêu thương con người (sẵn sàng ban phát hạt giống, giúp lúa tự về nhà, tự biến thành cơm để con người đỡ vất vả).
- Có tính hay hờn dỗi, dễ giận dữ: Khi bị con người cư xử vô lễ (quét rác rưởi bẩn thỉu, phang cả cán chổi vào đầu), nàng đã nổi giận, quyết định thay đổi cách thức ban phát lúa gạo, bắt con người phải lao động cực nhọc mới có ăn.
- Nhận xét: Nhân vật không hoàn hảo, mang tính cách đa chiều, vừa có nét thiêng liêng vừa có hỉ nộ ái ố như phàm nhân.
- 3. Ý nghĩa của nhân vật Nữ thần Lúa trong việc thể hiện chủ đề tác phẩm:
- Giải thích nguồn gốc của cây lúa nước, quy trình lao động nông nghiệp vất vả (gặt, cắt, xay, giã) và phong tục tập quán (lễ cúng cơm mới, rước bông lúa).
- Truyền tải bài học đạo đức: Phải biết trân trọng thành quả lao động, tôn trọng thiên nhiên và những người tạo ra hạt gạo.
- 4. Đánh giá nghệ thuật xây dựng nhân vật thần thoại:
- Sử dụng thành công các yếu tố kỳ ảo, hoang đường.
- Nghệ thuật nhân hóa đặc sắc giúp nhân vật sinh động, có hồn.
- Cốt truyện ngắn gọn, kết hợp giải thích hiện tượng tự nhiên và văn hóa dân gian hấp dẫn.
III. Kết bài:
- Khẳng định lại giá trị của nhân vật Nữ thần Lúa trong việc góp phần làm nên sức hấp dẫn của truyện.
- Rút ra bài học cho bản thân: Biết ơn người nông dân, trân trọng từng hạt gạo và yêu quý di sản văn hóa dân gian truyền thống.
Chúc các em học tập thật tốt và đạt kết quả cao trong các bài kiểm tra văn học sắp tới nhé!
\(I,\) Đọc \(-\) Hiểu :
Câu \(1 :\)
Các từ ngữ , hình ảnh miêu tả Nữ Thần Lúa bao gồm:
\(**\) Vẻ ngoài : Là một cô gái xinh đẹp, dáng người ẻo lả.
\(**\) Tính cách : Hay hờn dỗi.
\(**\) Công việc : Được Ngọc Hoàng sai xuống trần gian để nuôi sống loài người; làm phép cho hạt giống nảy mầm, thành cây, kết bông.
Câu \(2 :\)
\(**\) Biện pháp nghệ thuật : Nhân hóa (đám lúa được miêu tả như con người: biết nói năng, biết hờn dỗi, trách móc và đưa ra yêu cầu).
\(→\) Tác dụng : Làm cho câu chuyện trở nên sinh động, hấp dẫn và gần gũi hơn với người đọc. Qua đó, giải thích nguyên nhân vì sao con người phải vất vả gặt lúa bằng liềm như hiện nay và thể hiện thái độ trân trọng thành quả lao động.
Câu \(3 :\)
\(**\) Đoạn văn phản ánh quá trình lao động sản xuất nông nghiệp (cụ thể là các khâu thu hoạch, tuốt lúa, phơi phóng, xay giã gạo) của người nông dân thời xưa.
\(**\) Lễ cúng thần Lúa (Cơm mới) phản ánh ước mơ ngàn đời của con người về một cuộc sống ấm no, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và thể hiện lòng biết ơn đối với thần linh, thiên nhiên đã ban tặng lương thực.
Câu \(4 :\)
\(**\) Chi tiết kì ảo tiêu biểu : Lúa chín tự về nhà không cần gặt; cần ăn chỉ việc ngắt bông bỏ vào nồi là thành cơm; lúa biết nói chuyện; lúa tự nảy nở hoặc chỉ cho lúa lép khi Nữ thần giận.
\(→\) Tác dụng : Là phương thức nghệ thuật đặc trưng của truyện thần thoại nhằm giải thích nguồn gốc các phong tục tập quán (cúng Thần Lúa, cơm mới, hội rước bông lúa) và nguồn gốc của các nông cụ (liềm, hái) trong thực tế lao động. Nó giúp câu chuyện mang đậm màu sắc kì diệu, kích thích trí tưởng tượng của người đọc.
\(II,\) Viết
Lập dàn ý :
\(1.\) Mở Bài :
\(**\) Giới thiệu văn bản “Nữ thần Lúa” – một truyện thần thoại giải thích hiện tượng tự nhiên và phong tục dân gian đặc sắc.
\(**\) Giới thiệu nhân vật Nữ thần Lúa và nêu khái quát các đặc điểm nổi bật của nhân vật này (ngoại hình, tính cách, quyền năng).
\(2.\) Thân Bài :
\(**\) Ngoại hình và nguồn gốc mang tính thần thoại :
\(+\) Là con gái Ngọc Hoàng, mang vẻ đẹp nữ tính (dáng người ẻo lả).
\(+\) Thể hiện trí tưởng tượng phong phú của nhân gian về các vị thần cai quản tự nhiên.
\(**\) Nữ thần mang quyền năng tối cao, gắn liền với đời sống con người :
\(+\) Có phép thuật nuôi sống loài người (làm lúa nảy mầm, kết bông).
\(+\) Sự sống và cái chết của cây lúa, sự no ấm của con người đều nằm trong tay nữ thần.
\(**\) Tính cách mang đậm dấu ấn con người (đặc trựng của nhân vật thần thoại) :
\(+\) Dễ hờn dỗi, nhạy cảm: Có tính hay hờn dỗi, dễ tức giận khi bị con người đối xử thiếu tôn trọng hoặc vô tình làm bẩn.
\(+\) Phản ứng linh hoạt, gần gũi: Biết trừng phạt con người bằng cách để lúa lép, không tự bò về nhà nữa.
\(**\) Ý nghĩa của nhân vật Nữ thần Lúa :
\(+\) Giải thích nguồn gốc của hạt lúa, các phong tục nông nghiệp (lễ cúng Cơm mới) và sự vất vả trong lao động.
\(+\) Gửi gắm bài học về việc con người phải biết trân trọng sức lao động, quý trọng hạt gạo và thiên nhiên.
\(3.\) Kết Bài :
\(**\) Khẳng định lại vẻ đẹp và nét đặc sắc của nhân vật Nữ thần Lúa.
\(**\) Nêu giá trị nhận thức và giáo dục của tác phẩm đối với bản thân (biết ơn thiên nhiên, trân trọng thành quả lao động).
\(** ** ** ** ** ** ** ** ** ** ** **\)
Ở phần \(II\)
\(-\) Những phần in đậm là những phần chính gốc và trọng tâm.
\(-\) Những phần có dấu ” \(+\) ” là những ví dụ về thông tin chính cần tìm hiểu và khai thác . (nếu tìm được 1 số vấn đề khác và đáp ứng với thông tin chính thì thêm vô ạ !)
\(——\)
(CH nglề) Hỏi tại sao tui bấm, làm nhanh thế !
\(-> (BM) : tại tui quá thông thạo các phím nên làm văn bản khá nhanh nha
Lần đầu tôi làm nếu có sự thiếu sót hay sai lệch mong ae chỉ điểm! =))
\)@⇄⇵ Verity ⇅⇆@`
Trợ Lý Xưởng In Thiên Nam
Add comment