PHẦN I. ĐỌC HIỂU Đọc bài thơ sau và trả lời câu hỏi: KHÓC DƯƠNG KHUÊ…

Chào các em học sinh lớp 9 yêu quý! Hôm nay, thầy/cô sẽ đồng hành cùng các em để giải chi tiết phần Đọc hiểu của văn bản vô cùng xúc động và thấm đẫm tình người – bài thơ “Khóc Dương Khuê” của nhà thơ Nguyễn Khuyến. Chúng ta cùng bắt đầu nhé!

GỢI Ý TRẢ LỜI CÁC CÂU HỎI ĐỌC HIỂU

Câu 1. Thể thơ và đề tài của bài thơ:

• Thể thơ: Song thất lục bát (câu 7 chữ kết hợp với cặp câu lục bát). Thể thơ này có nhịp điệu uyển chuyển, giọng điệu tâm tình, rất phù hợp để bày tỏ nỗi niềm thương xót, hoài niệm sâu sắc.
• Đề tài: Tình bạn thắm thiết, tri âm tri kỷ giữa Nguyễn Khuyến và Dương Khuê.

Câu 2. Các biện pháp tu từ và tác dụng:

Trong bài thơ, tác giả đã sử dụng linh hoạt và thành công các biện pháp tu từ tiêu biểu sau:

• Điệp từ, điệp ngữ: Các từ ngữ như “thôi”, “có khi”, “không”… được lặp lại nhiều lần.
• Câu hỏi tu từ: “Làm sao bác vội về ngay?”, “Viết đưa ai, ai biết mà đưa?”…
• Biện pháp nói giảm nói tránh, ẩn dụ: “mải lên tiên” (chỉ cái chết).
• Tác dụng chung: Nhấn mạnh nỗi đau đớn đến tột cùng, sự ngỡ ngàng, hụt hẫng của nhà thơ khi người bạn tri kỷ đột ngột qua đời. Đồng thời, các biện pháp nghệ thuật này giúp khắc hoạ chân thực tình cảm gắn bó, keo sơn, niềm hoài niệm khôn nguôi về những kỷ niệm đẹp đẽ thuở sinh thời giữa hai ông.

Câu 3. Tác dụng của việc sử dụng điển tích “giường kia” và “đàn kia”:

• Điển tích:
  • “Giường kia” nhắc lại tích Trần Phồn và Từ Trĩ (dành riêng giường cho bạn, bạn mất thì treo giường lên).
  • “Đàn kia” nhắc lại tích Bá Nha và Chung Tử Kỳ (bạn mất, đập đàn/treo đàn vì không còn ai tri âm).
• Tác dụng: Việc vận dụng tinh tế hai điển tích trên kết hợp với các từ láy “hững hờ”, “ngẩn ngơ” đã diễn tả vô cùng sinh động sự trống vắng, cô đơn và nỗi đau đớn tột cùng của Nguyễn Khuyến khi vắng bóng người bạn hiền. Qua đó, nhà thơ khẳng định tình bạn tri âm, tri kỷ sâu sắc, thủy chung hiếm có giữa hai người; người bạn mất đi cũng đồng thời để lại sự hụt hẫng, vô nghĩa cho mọi sinh hoạt đời thường của người ở lại.

Câu 4. Tình bạn thắm thiết, thủy chung giữa hai người được thể hiện qua các khía cạnh:

• Gắn bó sâu sắc từ thuở trẻ đến khi tuổi già: Cùng nhau đăng khoa, đồng cam cộng khổ qua bao thăng trầm thời thế (hoạn nạn, buổi dương cửu), cùng chia sẻ những thú vui tao nhã (thưởng trà, ngâm thơ, nghe hát, uống rượu).
• Sự thấu hiểu và trân trọng lẫn nhau: Tình cảm vượt lên trên mọi danh lợi tầm thường, là tình tri kỷ khó tìm trong cuộc đời.
• Nỗi đau đớn, tiếc thương vô hạn khi bạn qua đời: Tin bạn mất khiến tác giả “chân tay rụng rời”, tuổi già “hạt lệ như sương”. Sự trống vắng, hụt hẫng bao trùm toàn bộ không gian sống (giường treo hững hờ, đàn ngẩn ngơ tiếng). Tình cảm ấy kéo dài mãi, biến thành nỗi nhớ thương sâu thẳm trong tâm hồn người ở lại.

Câu 5. Nhận thức về tình bạn, tình người trong cuộc sống:

Từ bài thơ “Khóc Dương Khuê”, mỗi chúng ta rút ra được những bài học sâu sắc cho bản thân:

• Trong cuộc đời, có được một người bạn chân thành, một người tri kỷ để cùng sẻ chia buồn vui, thấu hiểu tâm tư là điều vô cùng quý giá và đáng trân trọng.
• Tình bạn đẹp cần được xây dựng trên sự chân thành, lòng thủy chung, sự đồng cảm và sẵn sàng đồng hành cùng nhau qua mọi hoàn cảnh khó khăn, hoạn nạn của cuộc sống.
• Chúng ta cần biết trân trọng từng khoảnh khắc được ở bên những người thân yêu, bạn bè của mình hiện tại, để khi mai sau không phải hối tiếc vì bất cứ điều gì.

Hy vọng phần hướng dẫn chi tiết này sẽ giúp các em hiểu sâu hơn về giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ, từ đó làm phong phú thêm vốn văn học và bài học làm người của mình nhé. Chúc các em học tập thật tốt!