Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích và giải đáp các câu hỏi trong phần Đọc hiểu của Ngữ liệu 1, trích từ tác phẩm “Trên sông truyền hịch” của nhà văn Hà Ân. Đoạn trích này tái hiện một khoảnh khắc lịch sử hào hùng, đầy xúc động về cuộc xuất quân của nhà Trần chống giặc Nguyên Mông.

Chúng ta cùng bắt đầu nhé!

C1: Nhân vật trong đoạn trích chủ yếu được khắc họa qua phương diện nào?

Trong đoạn trích này, các nhân vật chủ yếu được khắc họa qua các phương diện sau:

• Hành động và cử chỉ: Ví dụ: “Trần Quốc Tuấn ra lệnh”, “xuống bến thuyền”, “cầm lấy tay nhau và im lặng ngắm nhau”, “vái Nhân Tông mười hai vái”, “trao cán cờ tiết chế”, “để hai tay vào đuôi thuyền khẽ đẩy”, “lên mui thuyền”. Những hành động này thể hiện sự oai nghiêm, tình cảm gắn bó, sự dứt khoát và trách nhiệm của các vị tướng lĩnh.
• Lời nói (đối thoại): Dù không nhiều nhưng những lời nói như “Chú Chiêu Minh không chúc bác Hưng Đạo vài lời đi”, “Quốc công ra quân trận này chắc thắng, thần chỉ xin tặng Quốc công vật mọn này”, “Hịch đã viết xong. Phiền Thượng tướng quân sai truyền đi các lộ ngay đêm nay” đã thể hiện sự tôn trọng, tin tưởng lẫn nhau, và tinh thần quyết chiến.
• Tâm trạng và suy nghĩ nội tâm: Đặc biệt là ở cuối đoạn, “trong tâm hồn vị tướng già bỗng đinh ninh lời thề khải hoàn với kinh thành yêu dấu” cho thấy sự quyết tâm, nỗi lòng và tình yêu nước sâu sắc của Trần Quốc Tuấn.
• Quan hệ giữa các nhân vật: Mối quan hệ giữa Nhân Tông – Trần Quốc Tuấn, Trần Quốc Tuấn – Trần Quang Khải, Dã Tượng – Yết Kiêu được thể hiện rõ nét qua các cử chỉ, ánh mắt và lời nói, cho thấy sự đoàn kết, thấu hiểu và tin tưởng tuyệt đối.

C2: Vì sao tác giả miêu tả nhiều chi tiết về ánh mắt, cử chỉ im lặng của các nhân vật?

Tác giả miêu tả nhiều chi tiết về ánh mắt, cử chỉ im lặng của các nhân vật nhằm mục đích chính là để thể hiện sự thấu hiểu sâu sắc, tình cảm gắn bó, và ý chí đoàn kết mạnh mẽ giữa các tướng lĩnh, những con người cùng chung một mục tiêu thiêng liêng là bảo vệ đất nước. Trong những khoảnh khắc trọng đại, chia tay để ra trận, lời nói thường trở nên thừa thãi. Thay vào đó, ánh mắt và cử chỉ im lặng có sức mạnh truyền tải những điều sâu kín nhất: sự tin tưởng tuyệt đối, nỗi lòng lo toan, quyết tâm sắt đá, và cả tình cảm huynh đệ, đồng chí mà không ngôn từ nào có thể diễn tả hết. Nó cũng góp phần tạo nên một không khí trang trọng, thiêng liêng cho buổi xuất quân.

C3: Chi tiết “Tiếng hò náo nức lòng người xiết bao. Trần Quốc Tuấn lên mui thuyền. Sông bao la chan hòa ánh nắng. Thăng Long từ từ xa dần, và trong tâm hồn vị tướng già bỗng đinh ninh lời thề khải hoàn với kinh thành yêu dấu.” giúp em hiểu gì về nhân vật Trần Quốc Tuấn?

Chi tiết này giúp chúng ta hiểu về Trần Quốc Tuấn là một vị tướng tài ba, quyết đoán và mang nặng tình yêu nước, trách nhiệm với dân tộc.

• “Tiếng hò náo nức lòng người xiết bao. Sông bao la chan hòa ánh nắng”: Cho thấy ông xuất quân trong không khí hào hùng, tràn đầy khí thế và niềm tin chiến thắng của toàn quân, toàn dân. Cảnh vật thiên nhiên tươi sáng cũng như tiếp thêm sức mạnh cho ông.
• “Thăng Long từ từ xa dần”: Gợi lên sự chia ly, rời xa kinh thành thân yêu, nơi cội nguồn của dân tộc, khiến ông càng thêm ý thức về trách nhiệm nặng nề đang gánh vác.
• “và trong tâm hồn vị tướng già bỗng đinh ninh lời thề khải hoàn với kinh thành yêu dấu”: Đây là chi tiết then chốt, bộc lộ rõ nhất tâm tư của ông. Nó cho thấy Trần Quốc Tuấn không chỉ là một vị tướng giỏi cầm quân mà còn là một người đầy lòng yêu nước, ý chí kiên cường và quyết tâm sắt đá. Ông ra đi với một lời thề son sắt sẽ trở về trong chiến thắng, bảo vệ vẹn toàn kinh thành và giang sơn Đại Việt. Chi tiết này cũng thể hiện sự hy sinh, dũng cảm và tinh thần trách nhiệm cao cả của một vị lãnh đạo tối cao trước vận mệnh đất nước.

C4: Nêu cảm hứng chủ đạo của đoạn trích.

Cảm hứng chủ đạo của đoạn trích là tinh thần yêu nước, ý chí quyết chiến quyết thắng và sức mạnh đoàn kết của dân tộc Việt Nam trong cuộc chiến chống ngoại xâm. Đoạn trích ca ngợi sự oai nghiêm, dũng cảm, sự thấu hiểu và tin tưởng lẫn nhau giữa các tướng lĩnh, đồng thời thể hiện niềm tin mãnh liệt vào chiến thắng và khát vọng giữ gìn độc lập, tự do cho Tổ quốc.

C5: Theo em, tinh thần đoàn kết trong đoạn trích có ý nghĩa như thế nào trong cuộc sống hôm nay?

Tinh thần đoàn kết trong đoạn trích, với hình ảnh các vị tướng lĩnh cùng nhau chia sẻ gánh nặng non sông, thấu hiểu nhau qua ánh mắt và cử chỉ, có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong cuộc sống hôm nay. Nó là bài học quý giá về sức mạnh tập thể, về sự đồng lòng để vượt qua mọi khó khăn, thử thách. Trong thời bình, tinh thần đoàn kết giúp chúng ta xây dựng một xã hội vững mạnh, gắn kết, cùng nhau phát triển kinh tế, văn hóa. Khi đối mặt với thiên tai, dịch bệnh hay những vấn đề xã hội phức tạp, tinh thần đoàn kết giúp chúng ta chung tay ứng phó, hỗ trợ lẫn nhau, tạo nên sức mạnh tổng hợp để giải quyết vấn đề hiệu quả nhất. Không chỉ trong phạm vi quốc gia, đoàn kết còn cần thiết trong gia đình, trường học, cộng đồng để cùng hướng tới những mục tiêu chung, tạo dựng một môi trường sống tốt đẹp hơn.

C6: Nếu em là một người lính trong buổi xuất quân ấy, em sẽ có cảm xúc như thế nào? Vì sao? (Viết đoạn văn khoảng 5-7 câu)

Nếu là một người lính trong buổi xuất quân hào hùng ấy, em sẽ cảm thấy vô cùng tự hào và xúc động. Chứng kiến các vị tướng lĩnh tài ba như Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải cùng Nhân Tông hoàng đế hiện diện, trao gửi niềm tin và ý chí, lòng em sẽ trào dâng một cảm giác thiêng liêng khó tả. Tiếng trống xuất quân dồn dập cùng lời hò vang dội sẽ tiếp thêm sức mạnh, xua tan mọi nỗi sợ hãi. Em sẽ mang trong mình một quyết tâm sắt đá, sẵn sàng hy sinh để bảo vệ quê hương, giang sơn gấm vóc. Ánh mắt kiên định của các vị tướng và tinh thần đoàn kết của toàn quân sẽ là động lực lớn lao để em vững bước ra trận, với niềm tin vững chắc vào một ngày khải hoàn trở về.

C13: Từ văn bản, em hãy viết một đoạn văn ngắn (3–5 câu) trình bày suy nghĩ của em về trách nhiệm của tuổi trẻ với đất nước hôm nay.

Đoạn trích về buổi xuất quân lịch sử nhắc nhở em về trách nhiệm lớn lao của tuổi trẻ đối với đất nước hôm nay. Thế hệ cha ông đã phải đổ xương máu để giữ gìn độc lập, tự do, vì vậy, chúng ta cần nỗ lực học tập, rèn luyện để xây dựng và phát triển đất nước giàu mạnh. Trách nhiệm đó không chỉ là giữ gìn hòa bình mà còn là phát huy bản sắc văn hóa, bảo vệ môi trường, và chủ động hội nhập quốc tế. Mỗi hành động nhỏ hôm nay của tuổi trẻ đều góp phần tạo nên một tương lai tươi sáng cho Tổ quốc, xứng đáng với sự hy sinh của các thế hệ đi trước.

—
Chúc các em học tốt và hiểu sâu hơn về lịch sử, về những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc!