Trong dòng chảy của văn học cách mạng Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975, đề tài quê hương, đất nước luôn là mạch nguồn cảm hứng lớn lao. Nếu như Tế Hanh tìm về miền ký ức qua hình ảnh con sông xanh biếc, Hoàng Cầm da diết với vùng đất Kinh Bắc cổ kính, thì nhà thơ – liệt sĩ Lê Anh Xuân lại gửi gắm tiếng lòng mình qua một hình tượng vô cùng độc đáo và bình dị: cơn mưa miền Nam. Bài thơ “Nhớ cơn mưa quê hương” chính là một khúc ca hoài niệm đầy xúc động, ghi lại hành trình từ nỗi nhớ thương một cơn mưa nhỏ của tuổi thơ đến sự trỗi dậy của tình yêu Tổ quốc, lý tưởng cách mạng cao đẹp.

    Bài thơ được viết khi tác giả đang sống và học tập tại miền Bắc, cách xa nửa chiều dài đất nước với mảnh đất Nam Bộ ruột thịt. Nỗi nhớ mở đầu bằng một tiếng gọi nghẹn ngào, phá tan cái tĩnh lặng của đêm đen:

   “Quê nội ơi! Mấy năm trời xa cách. Đêm nay, ta nằm nghe mưa rơi Nghe tiếng trời gầm xa lắc Cớ sao lòng thấy nhớ thương.”

   Cơn mưa đêm nơi đất Bắc với tiếng “trời gầm xa lắc” trở thành một tác nhân, một chiếc cầu nối vô hình dẫn lối cho tâm hồn thi sĩ ngược dòng thời gian về với mảnh đất chôn nhau cắt rốn. Trong hồi ức của nhà thơ, cơn mưa không lạnh lẽo, buồn bã mà mang một sinh mệnh, có linh hồn và biết vỗ về, giáo dưỡng:

“Ôi cơn mưa quê hương Đã ru hát hồn ta thuở bé, Đã thấm nặng lòng ta những tình yêu chớm hé.”

    Lê Anh Xuân đã khéo léo chọn lọc những hình ảnh đậm chất Nam Bộ để định vị nỗi nhớ. Tiếng mưa rơi “trên tàu chuối, bẹ dừa”, hình ảnh “mặt trời lên khi tạnh những cơn mưa” hiện lên thật sống động. Đó là những hình ảnh mộc mạc nhưng giàu sức gợi, mở ra một không gian xanh mướt, trù phú của vùng sông nước Cửu Long. Từ tình yêu cơn mưa, nhà thơ nâng lên thành tình yêu những gì thân thiết nhất xung quanh mình: “Như tre, dừa, như làng xóm quê hương / Như những con người – biết mấy yêu thương”.

    Theo dòng hoài niệm, cơn mưa đưa tác giả trở về với những ngày thơ ấu thần tiên. Đó là những buổi “dầm mưa ta tắm”, là trò chơi “lội tung tăng”, “lặn xuống nghe vang xa tiếng sấm”. Những trò chơi thuở nhỏ hiện lên vừa nghịch ngợm, vừa đáng yêu với những vật liệu cây nhà lá vườn: “Những tàu chuối bẹ dừa, những mảnh chòi nhỏ bé”, và cả “Mấy tấm mo cau là mấy chiếc thuyền”. Cơn mưa dẫu cuốn đi những chiếc thuyền mo cau, chảy xuống dòng sông quê nội, nhưng lại để lại trong tâm hồn con người những kỷ niệm không bao giờ phai nhạt.

    Điểm sáng nghệ thuật và triết lý sâu sắc nhất của bài thơ chính là sự vận động, dịch chuyển của cảm xúc. Lê Anh Xuân đã viết:

“Và ta lớn tình yêu hòa bể rộng. Cơn mưa nhỏ của quê hương ta đã sống. Nay vỗ lòng ta rung động cả trăm sông”

    Cụm từ “ta lớn tình yêu hòa bể rộng” đánh dấu bước trưởng thành trong nhận thức của một cái tôi chiến sĩ. Cơn mưa nhỏ của làng quê giờ đây không còn bó hẹp trong phạm vi cá nhân, mà nó đã hóa thân thành sức mạnh của “trăm sông”, hòa vào dòng chảy của lịch sử dân tộc. Nhà thơ có một liên tưởng vô cùng kỳ diệu: “Trang sử nhỏ nhà trường bỗng hóa mưa giông”. Âm thanh của mưa lúc này không còn là thanh âm tự nhiên nữa, mà gầm vang như tiếng của cha ông thuở trước dựng nước và giữ nước, nhắc nhở con cháu phải biết ngẩng cao đầu mà bước tiếp, viết tiếp bài ca bất khuất của dân tộc.

     Khác với những cơn mưa mang nỗi sầu vạn cổ trong thơ xưa, mưa của Lê Anh Xuân kết thúc trong ánh sáng rực rỡ và nhịp sống thanh bình của con người. Có bóng dáng các cô gái bên kia sông giặt áo, có tiếng “nhịp chày ba rộn rã”, có màu đất “tươi mởn” sau mưa. Bức tranh thiên nhiên và con người hòa quyện tạo nên sự sống tràn trề, gieo vào lòng người chiến sĩ niềm lạc quan, tin tưởng vào ngày mai chiến thắng.

    Để rồi ở phần kết của bài thơ, nỗi nhớ dồn nén bấy lâu bỗng bùng nổ thành khát vọng mãnh liệt qua điệp ngữ “Ta muốn” được lặp đi lặp lại:

“Ta muốn về quê nội. Ta muốn trở lại tuổi thơ Ta muốn nằm trên mảnh đất ông cha”

    Ba lần từ “Ta muốn” vang lên một cách dồn dập, tha thiết khẳng định cái đích đến duy nhất của tâm hồn tác giả: trở về. Đó không chỉ là khát vọng trở về với kỷ niệm, mà còn là khát vọng được đứng vào hàng ngũ chiến đấu, được dâng hiến và bảo vệ mảnh đất của ông cha.

   Bằng thể thơ tự do linh hoạt, ngôn ngữ mộc mạc, đậm đà bản sắc Nam Bộ cùng giọng điệu thiết tha, “Nhớ cơn mưa quê hương” đã vượt qua giới hạn của một bài thơ tả cảnh ngụ tình thông thường. Tác phẩm đã chạm tới chiều sâu của lòng yêu nước. Bài thơ sẽ còn rơi mãi trong tâm khảm của nhiều thế hệ người đọc, như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà sâu sắc về cội nguồn, và là điểm tựa tinh thần vững chãi giúp con người vượt qua mọi giông bão cuộc đời.

#dohoangminhthu5