Hôm nay, cô trò chúng ta sẽ cùng nhau “giải mã” một đoạn trích rất hay và ý nghĩa từ cuốn sách “Một đời như kẻ tìm đường” của tác giả Phan Văn Trường. Đây là một bài học sâu sắc về thái độ sống, về cách chúng ta tạo dựng vị thế và giá trị cho bản thân trong xã hội. Chúng ta hãy cùng nhau phân tích từng yêu cầu nhé!

***

Câu 1. Chỉ ra các luận điểm trong văn bản.

Trong văn bản này, tác giả đã trình bày hai luận điểm chính để trả lời cho câu hỏi lớn “VẬY BẠN HÃY GIỮ THÁI ĐỘ NÀO ĐỂ LUÔN TẠO CHO MÌNH THẾ THUẬN LỢI?”:

Luận điểm 1: Mỗi lúc, mỗi nơi, hãy tạo giá trị cho xã hội chung quanh, bất chấp giá trị đó to hay nhỏ. (Để xây dựng chỗ đứng và khẳng định vai trò lãnh đạo của bản thân).

Luận điểm 2: Làm thật tốt việc của mình, đừng can thiệp vào việc của người khác. (Để tránh những rắc rối không đáng có, tập trung phát triển bản thân và tránh “làm ơn mắc oán”).

***

Câu 2. Xác định thao tác lập luận chính được sử dụng khi tác giả nói về việc can thiệp vào chuyện người khác ở xã hội phương Tây và Việt Nam.

Khi tác giả nói về việc can thiệp vào chuyện người khác ở xã hội phương Tây và Việt Nam, thao tác lập luận chính được sử dụng là thao tác lập luận so sánh.

Giải thích: Tác giả đã đặt hai nền văn hóa, hai xã hội (phương Tây và Việt Nam) cạnh nhau để đối chiếu, làm nổi bật sự khác biệt trong cách ứng xử liên quan đến việc can thiệp vào chuyện riêng của người khác. Từ đó, tác giả đưa ra nhận định và khẳng định quan điểm của mình về tính đúng đắn của việc không can thiệp. Cụ thể, tác giả so sánh:

• Thái độ của người phương Tây: không ai mảy may có ý muốn can thiệp, ngay cả khi được yêu cầu khuyên nhủ cũng chỉ đưa ra lời khuyên chung chung.
• Thái độ của người Việt Nam: truyền thống can thiệp, thích tham gia mục “Tâm sự”, khuyên nhủ người khác, bạn trẻ tham khảo ý kiến khi đứng trước quyết định cá nhân.

***

Câu 3. Nhận xét hiệu quả của bằng chứng được sử dụng trong đoạn văn sau: “Ơ xã hội phương Tây, không ai mảy may có ý muốn can thiệp vào chuyện của người khác, kể cả giữa các thành viên trong cùng một gia đình………… Dưới môi mâu chia sẻ như vậy, lại cũng có rât đông người vào khuyên nhủ “khô chủ” phải làm thế nọ, thế kia, hoặc kế lề mình cũng tùng rơi vào hoàn cảnh tương tự.

Trong đoạn văn này, tác giả đã sử dụng các bằng chứng thực tế, cụ thể, mang tính quan sát xã hội để làm rõ và tăng tính thuyết phục cho luận điểm của mình. Hiệu quả của các bằng chứng này là:

• Tăng tính khách quan và thuyết phục: Bằng cách dẫn ra những ví dụ điển hình về văn hóa ứng xử ở phương Tây (“Làm gì thì có rủi ro đó!”) và những hiện tượng phổ biến ở Việt Nam (mục “Tâm sự” trên báo/diễn đàn, việc tham khảo ý kiến người thân khi quyết định chuyện tình cảm), tác giả đã chứng minh quan điểm của mình không phải là ý kiến chủ quan mà là dựa trên sự quan sát thực tế trong xã hội.
• Làm rõ sự đối lập và hậu quả: Các bằng chứng này giúp người đọc dễ dàng hình dung và nhận thấy sự khác biệt rõ rệt trong cách hành xử giữa hai nền văn hóa. Từ đó, tác giả ngầm chỉ ra những hệ lụy tiêu cực của việc can thiệp sâu vào chuyện người khác trong văn hóa Việt Nam (dễ gây “làm ơn mắc oán”, bị trách móc, oán giận).
• Gây ấn tượng, dễ liên hệ: Những ví dụ như mục “Tâm sự”, hay chuyện “cưới anh A, cô B” rất gần gũi với đời sống hàng ngày của nhiều người, đặc biệt là giới trẻ. Điều này khiến người đọc cảm thấy được nói đến, dễ dàng đồng cảm hoặc suy ngẫm về những tình huống tương tự mà mình từng chứng kiến hoặc trải qua.
• Hỗ trợ mạnh mẽ cho luận điểm: Các bằng chứng này minh họa sinh động cho ý kiến rằng việc can thiệp không cần thiết có thể làm mọi việc trở nên phức tạp hơn và gây ra những hậu quả không mong muốn.

***

Câu 4. Tác dụng của phép lặp cấu trúc được sử dụng trong những câu văn sau: “Ở nơi nào có trẻ em, nếu sáng tạo ra một trò chơi cho chúng thì bạn đã tạo ra một giá trị. Nếu tham gia chơi cùng, bạn đã tạo ra một trải nghiệm vô cùng quý báu cho chúng. Còn nếu bạn lôi cuốn được tất cả đám đông cùng chơi, bạn sẽ được xem là một thủ lĩnh.”

Phép lặp cấu trúc được sử dụng trong đoạn văn trên là: “Nếu [hành động], bạn đã/sẽ [kết quả/giá trị].” Cấu trúc này lặp đi lặp lại với ba cấp độ hành động và ba cấp độ kết quả tương ứng. Tác dụng của nó là:

• Nhấn mạnh, tăng cường ý nghĩa: Phép lặp giúp nhấn mạnh sự tiến triển của hành động tạo giá trị, từ việc tạo ra một giá trị đơn lẻ, đến tạo ra trải nghiệm quý báu, và cuối cùng là trở thành một thủ lĩnh. Điều này khẳng định rằng mọi nỗ lực, dù nhỏ bé ban đầu, đều có thể dẫn đến những thành quả lớn lao và sự công nhận xứng đáng.
• Tạo nhịp điệu, sự mạch lạc cho câu văn: Cấu trúc lặp khiến câu văn trở nên nhịp nhàng, dễ đọc, dễ tiếp thu và dễ ghi nhớ hơn. Nó tạo ra một sự logic chặt chẽ, dẫn dắt người đọc theo từng bước lập luận của tác giả.
• Khẳng định tính thuyết phục: Việc lặp lại cấu trúc giúp củng cố lập luận của tác giả về việc tạo giá trị. Nó cho thấy rằng bất kỳ hành động nào hướng đến việc tạo ra giá trị cho cộng đồng, dù ở mức độ nào, cũng đều được đền đáp bằng sự công nhận và vị thế.
• Gợi mở và truyền cảm hứng: Cách diễn đạt này khuyến khích người đọc, đặc biệt là người trẻ, nhận ra rằng việc tạo giá trị không phải lúc nào cũng cần những hành động to tát, mà có thể bắt đầu từ những điều nhỏ nhặt, gần gũi, và mọi nỗ lực đều có thể mang lại kết quả đáng quý.

***

Câu 5. Suy nghĩ của anh/chị về quan điểm của tác giả trong câu văn : “Người thức thời chớ bao giờ mất thời gian đề can thiệp vào những sự việc không mang lại ích lợi cho ai.” Lý giải.

Cô hoàn toàn đồng tình và ủng hộ mạnh mẽ quan điểm của tác giả trong câu văn: “Người thức thời chớ bao giờ mất thời gian để can thiệp vào những sự việc không mang lại ích lợi cho ai.” Đây là một triết lý sống rất thực tế, sâu sắc và cần thiết, đặc biệt trong xã hội hiện đại.

Lý giải:

• Giá trị của thời gian và năng lượng: Thời gian và năng lượng của mỗi người là hữu hạn. Người “thức thời” là người biết nhìn xa trông rộng, biết quý trọng nguồn lực của mình. Thay vì lãng phí chúng vào những chuyện “không mang lại ích lợi cho ai” – tức là những việc không đem lại giá trị cho bản thân, cho người khác, hay cho cộng đồng – họ sẽ tập trung vào những việc có ý nghĩa, có khả năng tạo ra giá trị thực sự.
• Tránh “làm ơn mắc oán” và rủi ro: Như tác giả đã phân tích trong văn bản, việc can thiệp vào chuyện người khác, nhất là khi không hiểu rõ ngọn ngành hoặc không được yêu cầu, rất dễ dẫn đến những hệ lụy tiêu cực. Ta có thể vô tình làm sự việc phức tạp hơn, bị hiểu lầm, thậm chí bị oán trách khi mọi thứ không như ý. Quan điểm này khuyến khích chúng ta suy nghĩ cẩn trọng trước khi hành động, đặt sự thận trọng lên trên cảm tính nhất thời.
• Tập trung vào phát triển bản thân: Khi không mất thời gian vào những chuyện bao đồng vô bổ, mỗi cá nhân sẽ có nhiều cơ hội và tâm sức hơn để tập trung vào công việc của mình, học hỏi, trau dồi kỹ năng, phát triển năng lực và thực hiện những mục tiêu cá nhân. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cho bản thân mà còn gián tiếp tạo ra giá trị cho xã hội thông qua sự đóng góp của một cá nhân tài năng và có trách nhiệm.
• Khuyến khích trách nhiệm cá nhân: Quan điểm này cũng ngụ ý rằng mỗi người nên tự chịu trách nhiệm về cuộc sống và các quyết định của mình. Việc “can thiệp” quá mức có thể vô tình tước đi cơ hội tự giải quyết vấn đề và học hỏi từ sai lầm của người khác.

Tuy nhiên, cần hiểu quan điểm này một cách linh hoạt. “Không mang lại ích lợi cho ai” không có nghĩa là chúng ta thờ ơ, vô cảm với mọi thứ xung quanh. Ngược lại, nó khuyến khích chúng ta suy nghĩ về mục đích và hiệu quả của sự can thiệp. Nếu sự can thiệp là cần thiết, được yêu cầu, và chắc chắn mang lại giá trị tích cực cho người khác mà không tạo ra rủi ro cho bản thân hoặc người được giúp đỡ, thì đó lại là một hành động đáng trân trọng. Vấn đề nằm ở sự “mất thời gian” vào những điều “không mang lại ích lợi”, tức là sự can thiệp thiếu cân nhắc, thiếu hiệu quả hoặc gây hại.

***

Câu 6: LẬP DÀN Ý CHI TIẾT(khoảng 200 chữ) trình bày suy nghĩ của anh/chị về giải pháp để người trẻ “tạo ra giá trị cho xã hội chung quanh”.

DÀN Ý CHI TIẾT

I. Mở bài:

Khẳng định khát vọng “tạo ra giá trị cho xã hội chung quanh” là một phẩm chất đáng quý và cần thiết ở người trẻ. Đây không chỉ là cách khẳng định bản thân mà còn là trách nhiệm của mỗi công dân. Việc tạo giá trị không nhất thiết phải là điều to tát, mà có thể bắt đầu từ những hành động nhỏ bé nhất.

II. Thân bài: Giải pháp để người trẻ “tạo ra giá trị cho xã hội chung quanh”:

1. Nâng cao ý thức trách nhiệm cộng đồng:

– Luôn ý thức hành động vì cái chung: nhặt rác, bảo vệ môi trường, thực hiện văn hóa giao thông, lên án cái xấu.

– Coi mỗi hành động nhỏ bé, tích cực là một viên gạch xây dựng cộng đồng văn minh hơn.

2. Phát triển năng lực bản thân một cách toàn diện:

– Tập trung học tập, rèn luyện kiến thức và kỹ năng chuyên môn vững vàng.

– Sử dụng kiến thức, sáng tạo của mình để giải quyết các vấn đề xã hội, phục vụ cộng đồng (ví dụ: phát triển ứng dụng hữu ích, nghiên cứu giải pháp môi trường…).

3. Chủ động tham gia các hoạt động xã hội, tình nguyện:

– Góp sức vào các dự án cộng đồng: chương trình thiện nguyện, bảo tồn văn hóa, giáo dục.

– Lan tỏa năng lượng tích cực, khuyến khích bạn bè, người thân cùng tham gia các hoạt động ý nghĩa.

4. Sáng tạo và đổi mới trong tư duy, hành động:

– Không ngại đưa ra những ý tưởng mới, giải pháp độc đáo cho các vấn đề cũ hoặc mới nảy sinh trong xã hội.

– Biến những sở thích, đam mê cá nhân (nghệ thuật, thể thao…) thành giá trị hữu ích cho cộng đồng.

5. Trở thành người truyền cảm hứng và lan tỏa giá trị:

– Học hỏi từ những tấm gương đi trước, những người đã và đang tạo ra giá trị cho xã hội.

– Bằng chính hành động và lối sống tích cực của mình, truyền động lực, khuyến khích bạn bè, thế hệ sau cùng chung tay xây dựng xã hội tốt đẹp hơn.

III. Kết bài:

Tạo giá trị là một hành trình liên tục, đòi hỏi sự kiên trì và tâm huyết. Mỗi người trẻ đều mang trong mình tiềm năng to lớn, hãy chủ động và tích cực hành động từ những điều nhỏ nhất để góp phần xây dựng một xã hội văn minh, tốt đẹp hơn, đồng thời khẳng định giá trị của chính mình.

***

Cô hy vọng bài giải này sẽ giúp các em hiểu rõ hơn về văn bản, đồng thời có thêm những suy nghĩ sâu sắc về cách sống và cách tạo dựng giá trị cho bản thân và cộng đồng. Chúc các em luôn học tốt và tìm thấy niềm vui trong việc cống hiến!