Để cô giải thích rõ hơn vì sao điều này lại cực kỳ cần thiết nhé:

1. Vì sao phải nêu đặc sắc nghệ thuật?

• Bản chất của văn học là nghệ thuật: Một tác phẩm văn học không chỉ là kể chuyện hay miêu tả sự vật, mà là cách tác giả sáng tạo ra những điều đó. Văn học khác với một bản tin hay một báo cáo ở chỗ nó mang giá trị thẩm mỹ, được tạo nên từ tài năng sử dụng ngôn ngữ và các thủ pháp nghệ thuật của nhà văn.

• Nhân vật là “sản phẩm” của nghệ thuật: Nhân vật trong truyện ngắn không phải là người thật mà là một hình tượng nghệ thuật được nhà văn “nhào nặn” nên từ ngôn ngữ, chi tiết, hành động, nội tâm… Để hiểu sâu sắc về nhân vật, ta không thể bỏ qua cách tác giả đã xây dựng nên họ.

• Phân tích đặc sắc nghệ thuật giúp bài viết sâu sắc hơn: Một bài văn chỉ dừng lại ở việc kể lại hành động, tính cách của nhân vật thì chưa thực sự là phân tích. Phân tích phải chỉ ra được “vì sao” nhân vật lại như vậy, và “bằng cách nào” tác giả đã làm cho nhân vật hiện lên như thế. Điều này làm cho bài viết của em có chiều sâu, có sự cảm thụ tinh tế và đạt điểm cao hơn.

2. “Đặc sắc nghệ thuật” ở đây là gì và cần chú ý những khía cạnh nào khi phân tích nhân vật?

Khi phân tích nhân vật, em cần chú ý đến cách tác giả sử dụng các yếu tố sau để xây dựng nhân vật:

• Ngôn ngữ miêu tả: Tác giả dùng những từ ngữ, hình ảnh nào để miêu tả ngoại hình, cử chỉ, trang phục, lời nói của nhân vật? Ngôn ngữ đó gợi lên điều gì về tính cách, nội tâm, số phận của nhân vật?

• Hành động, lời nói: Mỗi hành động, mỗi lời nói của nhân vật đều có dụng ý nghệ thuật. Hãy phân tích những hành động, lời nói tiêu biểu để làm rõ phẩm chất, tính cách của nhân vật.

• Nội tâm nhân vật: Tác giả đi sâu vào nội tâm nhân vật bằng cách nào? (Ví dụ: độc thoại nội tâm, dòng ý thức, những suy nghĩ ngầm…). Điều đó giúp em hiểu gì về chiều sâu tâm hồn nhân vật?

• Biện pháp tu từ: Các biện pháp so sánh, ẩn dụ, nhân hóa, điệp ngữ… được sử dụng khi miêu tả nhân vật có tác dụng gì? Chúng làm nổi bật đặc điểm nào của nhân vật?

• Điểm nhìn trần thuật (góc nhìn của người kể chuyện): Nhân vật được kể lại dưới cái nhìn của ai? Người kể chuyện ngôi thứ nhất (xưng “tôi”) hay ngôi thứ ba (giấu mặt)? Góc nhìn đó có ảnh hưởng như thế nào đến cách ta cảm nhận về nhân vật?

• Bối cảnh, không gian, thời gian: Môi trường sống, hoàn cảnh lịch sử, không gian cụ thể (nhà cửa, làng quê, thành phố…) có tác động, chi phối đến nhân vật ra sao?

• Chi tiết nghệ thuật đắt giá: Những chi tiết nhỏ nhưng có sức gợi lớn, mang ý nghĩa biểu tượng, góp phần khắc họa sâu sắc nhân vật (ví dụ: cái bóng của Vũ Nương, chiếc vòng ngọc của Mị).

• Tương quan với các nhân vật khác: Nhân vật được làm nổi bật như thế nào qua mối quan hệ, đối thoại, xung đột với các nhân vật khác?

3. Làm thế nào để lồng ghép các đặc sắc nghệ thuật này vào bài viết một cách hiệu quả?

Điều quan trọng là em không được tách biệt phần “đặc sắc nghệ thuật” ra thành một đoạn riêng chỉ để “kể tên” các biện pháp nghệ thuật. Thay vào đó, hãy kết hợp chặt chẽ chúng vào phần phân tích của mình:

• Khi em phân tích một phẩm chất, một hành động, một diễn biến tâm lý của nhân vật, hãy chỉ ra cách tác giả đã dùng nghệ thuật để làm nổi bật điều đó.

• Sử dụng các cụm từ liên kết: “Tác giả đã khéo léo sử dụng…”, “Bằng biện pháp tu từ…”, “Điểm nhìn trần thuật đã giúp ta thấy rõ hơn…”, “Chi tiết X đã gợi lên…”, “Ngôn ngữ miêu tả tinh tế của nhà văn đã khắc họa…”

• Luôn gắn với mục đích: Khi chỉ ra một đặc sắc nghệ thuật, hãy luôn nói rõ mục đích của nó là gì? Nó giúp ta hiểu rõ hơn điều gì về nhân vật, về thông điệp tác giả muốn gửi gắm?

Ví dụ minh họa:

Khi phân tích nhân vật Vũ Nương trong “Chuyện người con gái Nam Xương” của Nguyễn Dữ, ngoài việc nêu bật những phẩm chất như hiếu thảo, thủy chung, nết na, em cần chỉ ra cách Nguyễn Dữ đã xây dựng nhân vật này:

• Miêu tả qua lời kể của Trương Sinh (ban đầu), sau đó là lời kể của Phan Lang, và cuối cùng là lời tự bạch của Vũ Nương ở thủy cung để làm nổi bật bi kịch oan khuất của nàng, khiến người đọc phải thấu hiểu và xót thương cho số phận bị động của người phụ nữ trong xã hội phong kiến.

• Sử dụng chi tiết “cái bóng” làm nút thắt quan trọng của câu chuyện. Chi tiết này vừa là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến bi kịch của Vũ Nương, vừa là biểu tượng cho tình yêu thương con vô bờ bến, đồng thời thể hiện sự ngây thơ đến đáng thương của nàng.

• Kết thúc câu chuyện bằng chi tiết Vũ Nương hiện về trong chốc lát, mang màu sắc kỳ ảo. Chi tiết này không chỉ thể hiện tấm lòng trắc ẩn của tác giả đối với số phận người phụ nữ mà còn là ước mơ về sự công bằng, về một thế giới nơi những oan khuất được giải tỏa, dù chỉ là trong cõi hư vô.

Tóm lại, việc phân tích đặc sắc nghệ thuật không chỉ giúp bài viết của em đạt điểm cao hơn mà còn thể hiện khả năng cảm thụ văn học sâu sắc của mình. Đó chính là chìa khóa để “mở khóa” những tầng ý nghĩa ẩn sâu trong tác phẩm.

Chúc các em học tốt và viết bài thật thành công!

Thân ái,

Cô giáo Ngữ Văn của các em.