\(***\)
   Có người từng nói “Lời nói chẳng mất tiền mua, lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau.” Một lời nói đẹp có thể khiến người khác ấm lòng nhưng một lời nói thiếu suy nghĩ cũng đủ để làm tổn thương một tâm hồn. Đặc biệt trong môi trường học đường nơi mỗi học sinh không chỉ được học chữ mà còn được học cách làm người nhưng hiện tượng nói tục, chửi thề lại trở thành một vấn đề đáng suy ngẫm. Những lời nói tưởng như vô tình ấy nếu lặp lại quá nhiều sẽ dần làm phai nhạt sự trong sáng của ngôn ngữ và văn hóa ứng xử học đường. Vậy điều gì đã khiến những lời nói vốn xa lạ với sự thanh lịch ấy dần trở nên quen thuộc trong môi trường học đường? Và phía sau những câu nói tưởng chừng chỉ là “đùa vui” ấy liệu có phải đang ẩn chứa những hệ lụy đáng lo ngại đối với mỗi học sinh và cả văn hóa học đường không? Hãy cùng tôi tìm hiểu nhé!
   Như ta đã biết nói tục là việc sử dụng những từ ngữ thô tục, thiếu lịch sự mang tính xúc phạm hoặc không phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp. Nói tục trong trường học là khi học sinh sử dụng những lời lẽ ấy trong giao tiếp với bạn bè, thậm chí với thầy cô hoặc đăng tải trên mạng xã hội. Đáng nói, hiện tượng này không còn xuất hiện đơn lẻ mà đôi khi đã trở thành một thói quen trong lời ăn tiếng nói của một bộ phận học sinh. Có bạn nói tục khi vui, khi tức giận, khi trêu đùa có bạn thậm chí xem những từ ngữ thô tục như một cách nói chuyện “bình thường”, “cho vui” hay để chứng tỏ cá tính của bản thân.
   Ta có thể bắt gặp hiện tượng ấy ở nhiều nơi trong lớp học, ngoài sân trường, trên đường đi học hay phổ biến hơn cả là trong những cuộc trò chuyện trên mạng xã hội. Một câu nói bình thường đôi khi bị chen vào vài từ ngữ thiếu văn hóa hoặc một cuộc tranh luận giữa bạn bè có thể nhanh chóng biến thành những lời chửi mắng. Điều đáng lo ngại là nhiều học sinh không còn cảm thấy ngượng ngùng khi nói tục thậm chí còn cười đùa và coi đó là biểu hiện của sự thân thiết. Khi một điều vốn cần được hạn chế lại trở nên quen thuộc và cái đáng sợ không còn nằm ở một câu nói mà nằm ở sự thay đổi trong nhận thức.
   Vậy vì sao nói tục lại trở thành một hiện tượng đáng chú ý trong học đường? Trước hết, tâm lý bắt chước và ảnh hưởng từ môi trường xung quanh có tác động rất lớn. Học sinh dễ tiếp nhận cách nói chuyện của bạn bè, người thân, những người xung quanh hoặc nhân vật trên mạng xã hội. Một từ ngữ được nghe đi nghe lại có thể vô tình trở thành thói quen. Bên cạnh đó, tuổi học sinh là giai đoạn muốn khẳng định bản thân, muốn được hòa nhập với tập thể. Có người nói tục chỉ vì sợ mình trở nên lạc quẻ nếu không nói giống bạn bè. Cũng có người dùng lời lẽ thô tục như một cách thể hiện sự mạnh mẽ, hài hước hay ngầu mà chưa nhận thức được ranh giới giữa cá tính và thiếu văn hóa. Song, không thể không nhắc đến sự thiếu ý thức trong giao tiếp. Một số học sinh chưa hiểu rằng ngôn ngữ không chỉ để truyền đạt suy nghĩ mà còn phản ánh văn hóa và nhân cách của người nói. Khi nóng giận, thay vì bình tĩnh giải quyết vấn đề các bạn dễ buông ra những lời khó nghe. Khi đùa giỡn lại lấy những từ ngữ xúc phạm làm trò vui. Lâu dần, lời nói tục trở thành một phản xạ đến mức người nói đôi khi không còn nhận ra mình đang làm tổn thương người khác.
   Và hậu quả của hiện tượng ấy để lại không hề nhỏ. Trước hết, nói tục làm tổn thương người nghe, đặc biệt khi những lời nói ấy mang tính xúc phạm, miệt thị hoặc hạ thấp người khác. Một câu chửi có thể chỉ mất vài giây để nói ra nhưng đôi khi để lại sự khó chịu, tổn thương rất lâu. Xa hơn, việc thường xuyên sử dụng ngôn ngữ thô tục còn làm suy giảm văn hóa giao tiếp học đường. Trường học vốn cần là nơi học sinh được rèn luyện cả tri thức lẫn nhân cách nếu những lời nói thiếu chuẩn mực trở nên phổ biến môi trường ấy sẽ dần mất đi sự lịch sự và tôn trọng vốn có.  Đáng lo hơn, ngôn ngữ có thể trở thành thói quen, còn thói quen lâu ngày có thể trở thành một phần của cách ứng xử. Một người quen giải quyết bất đồng bằng lời chửi rất dễ tiếp tục sử dụng cách ấy khi bước vào những môi trường rộng lớn hơn. Khi ấy, vấn đề không còn là một vài từ ngữ thô tục mà đã trở thành sự thiếu kiểm soát trong cảm xúc và hành vi. Đặc biệt, trong thời đại mạng xã hội, một lời nói thiếu suy nghĩ còn có thể được lan truyền rất nhanh, gây ra những xung đột và tổn thương lớn hơn nhiều so với phạm vi một lớp học.
   Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận vấn đề một cách công bằng. Không phải mọi lời nói mang tính khẩu ngữ giữa bạn bè đều đáng bị lên án như nhau. Trong giao tiếp thân mật, đôi khi học sinh sử dụng một vài cách nói vui để tạo sự gần gũi. Điều quan trọng là phải biết đâu là giới hạn của sự hài hước và đâu là lời nói xúc phạm. Không thể lấy lý do đùa thôi để biện minh cho việc làm tổn thương người khác. Tự do ngôn ngữ không đồng nghĩa với việc muốn nói gì cũng được và sự tự do đẹp nhất luôn đi cùng ý thức về cảm xúc và phẩm giá của người đối diện. Để hạn chế hiện tượng nói tục trong trường học, trước hết mỗi học sinh cần tự rèn luyện cách sử dụng ngôn ngữ của mình. Trước khi nói một điều gì, hãy tự hỏi lời nói ấy có cần thiết không, có làm tổn thương ai không, có phù hợp với hoàn cảnh không? Khi tức giận, thay vì lập tức buông lời khó nghe ta hãy học cách bình tĩnh và lựa chọn cách diễn đạt phù hợp. Gia đình cũng cần trở thành nơi xây dựng nền tảng giao tiếp văn minh cho trẻ cha mẹ không chỉ nhắc nhở mà còn cần làm gương trong cách ứng xử. Nhà trường nên tăng cường giáo dục văn hóa giao tiếp, tạo môi trường để học sinh hiểu rằng lịch sự không phải là sự gò bó mà là biểu hiện của sự tôn trọng người khác và tôn trọng chính mình.
   Có lẽ, sự xuống cấp của một môi trường đôi khi không bắt đầu từ những điều quá lớn lao, mà bắt đầu từ những âm thanh rất nhỏ nơi đầu môi. Một câu nói tục buông ra giữa sân trường tưởng chỉ tan vào tiếng cười rồi mất hút nhưng khi nó được lặp lại đủ nhiều, những âm thanh thô ráp ấy sẽ dần phủ bóng lên sự trong trẻo vốn có của tuổi học trò. Tiếng Việt đã đi qua bao thế hệ để trở thành tiếng nói của tâm hồn vậy nên thật đáng tiếc nếu những con chữ đẹp đẽ ấy lại được đặt cạnh sự xúc phạm và thiếu tôn trọng. Giữ gìn lời ăn tiếng nói trong học đường, sau cùng, không chỉ là sửa một thói quen giao tiếp mà là giữ lại cho tuổi trẻ một khoảng trời trong trẻo nơi con người biết dùng ngôn từ để sẻ chia, để nâng đỡ nhU chứ không biến lời nói thành những mũi gai làm đau nhau.