Mỗi con người sinh ra là một cá thể khác biệt, có những nét tính cách khác nhau. Chúng ta phải hoàn thiện bản thân từng ngày để trở thành người có ích cho xã hội. Tuy nhiên có nhiều đức tính khiến cho bản thân mình trở nên đáng trách, một trong số đó chính là tính ích kỉ.

Vậy tính ích kỉ là gì? Ích kỷ có thể hiểu là chỉ sống cho bản thân mình, lo cho bản thân mình, còn người khác thì mặc kệ, không quan tâm. Những người sống ích kỷ thường chỉ quan tâm đến lợi ích của bản thân, thua thiệt như thế nào.

Biểu hiện của tính ích kỷ trong mỗi con người rất rõ nét. Họ sẽ luôn sống trong tư thế không chịu mở lòng, làm việc gì cũng phải tính toán hơn thua với người khác, nếu thấy lợi về mình thì mới làm còn ngược lại thì thôi. Ích kỉ là một lối sống tiêu cực, không chỉ bào mòn bản chất của chính mình mà còn ảnh hưởng đến xã hội.

Những người chỉ lo đến mình, khư khư giữ lấy lợi ích của riêng mình luôn phải sống trong cái vỏ bọc mà họ tạo ra, rất kín đáo. Chúng ta không thể chui vào đó được, vì hàng rào rất chắc chắn, họ sẽ ít mở lòng, ít hòa đồng và hơn hết là khi nào thấy có lợi ích thì mới làm.

Trong một lớp học, sự ích kỷ biểu hiện rất rõ nét. Khi mình học giỏi hơn bạn, nhưng bạn hỏi về bài toán thì lại bảo không biết, chưa làm được. Đây là một hành động không nên. Và chúng ta nên hạn chế, đừng để nó xảy ra trong cuộc sống của mình. Vì làm như thế chúng ta sẽ bị họ xa lánh, bị bạn bè nói này nói nọ. Bản thân bạn càng ngày càng có thêm thói quen xấu.

Lòng ích kỷ còn có biểu hiện khác, không kém phần sắc nét. Những người có sẵn tính ích kỷ trong người thường né tránh những việc khó khăn, thử thách. Họ sẽ đùn đẩy trách nhiệm cho người khác, vì ngại khó khăn gian khổ, chỉ muốn được hưởng thụ quyền lợi. Có thể họ làm được lần đầu tiên nhưng sẽ không có lần thứ 2 và thứ 3 vì mọi người đã biết tính cách của bạn xấu xa như thế nào.

Một người luôn mơ ước có cái này cái kia, thành ông này ông nọ nhưng lại ngại khó khăn, gian khổ, luôn toan tính để đạt được mọi việc bằng thủ đoạn thì chẳng mấy chốc lâu đài cát ấy sụp đổ.

Hậu quả của tính ích kỉ thật khó lường. Bị mọi người xa lánh, và chính bản thân mình cũng không bao giờ có thể phát triển được. Vì ích kỷ nên khi bạn gặp khó khăn thì chỉ một mình bạn vượt qua, không có bạn bè, không có ai bên cạnh. Bạn gieo nhân nào thì gặp quả đấy. Đó chính là luật nhân quả mà bạn phải biết để có thể hoàn thiện bản thân mình từng ngày.

Nếu xã hội có rất nhiều người như vậy thì chắc chắn rằng xã hội đó sẽ không bao giờ phát triển được.

Bởi vậy để có thể mang lại một xã hội tốt đẹp cũng như giúp bạn có thể hoàn thiện mình hơn thì hãy vứt bỏ tính ích kỉ, không ngừng rèn luyện bản thân bằng cách giúp đỡ mọi người, quan tâm đến mọi người. Như thế bạn đang tự xây dựng một con người tốt đẹp cho mình.

Nhà văn Nga Maksim Gorky từng viết: “Nơi lạnh nhất không phải là Bắc Cực mà là nơi thiếu vắng tình thương.” Câu nói ấy gợi nhắc mỗi người về giá trị của sự yêu thương, đồng cảm trong cuộc sống. Con người không thể tồn tại một cách có ý nghĩa nếu chỉ biết đến bản thân mà thờ ơ trước niềm vui, nỗi buồn và những khó khăn của người khác. Thế nhưng, trong xã hội hiện đại, bên cạnh những con người giàu lòng nhân ái vẫn tồn tại một thói xấu đáng lo ngại- sự vô cảm. Đây không chỉ là một biểu hiện lệch lạc trong cách ứng xử mà còn là vấn đề cần được quan tâm bởi nó làm tổn thương con người và bào mòn những giá trị tốt đẹp của cộng đồng.

Trước hết, cần hiểu vô cảm là trạng thái con người thiếu hoặc mất đi sự quan tâm, đồng cảm trước những cảm xúc, hoàn cảnh và nỗi đau của người khác. Người vô cảm thường chỉ chú ý đến lợi ích, cảm xúc của bản thân, thờ ơ trước những điều xảy ra xung quanh. Vô cảm không đơn thuần là không giúp đỡ người khác trong một tình huống cụ thể mà còn có thể biểu hiện ở thái độ lạnh nhạt, thiếu trách nhiệm, nhìn thấy điều sai trái nhưng không quan tâm, chứng kiến người khác gặp khó khăn nhưng cho rằng đó không phải việc của mình. Trong xã hội hiện đại, khi nhịp sống ngày càng nhanh và con người có nhiều mối quan tâm riêng, sự vô cảm càng có nguy cơ trở thành một thói quen nguy hiểm.

Thực tế cho thấy, sự vô cảm đang xuất hiện dưới nhiều hình thức trong đời sống. Ta có thể bắt gặp hình ảnh một người gặp khó khăn nhưng những người xung quanh chỉ đứng nhìn, một học sinh bị bạn bè cô lập nhưng những người chứng kiến lại im lặng, một người già, trẻ nhỏ hay người khuyết tật cần sự giúp đỡ nhưng nhiều người lại tìm cách tránh né. Đáng chú ý, sự phát triển của mạng xã hội đôi khi khiến tình trạng ấy trở nên rõ rệt hơn. Không ít người sẵn sàng đứng ngoài một sự việc để quay phim, chụp ảnh, bình luận hoặc chia sẻ thay vì trực tiếp giúp đỡ khi người khác cần. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 1/6 dân số thế giới trải qua cảm giác cô đơn, trong đó thanh thiếu niên và người trẻ là nhóm có tỉ lệ cao nhất, khoảng 1/5. WHO cũng nhấn mạnh rằng sự kết nối xã hội có vai trò quan trọng đối với sức khỏe, việc học tập và sự phát triển của cộng đồng. Những con số ấy không trực tiếp đo lường “sự vô cảm”, nhưng là một lời cảnh báo rằng trong một thế giới có vô số phương tiện để kết nối, con người vẫn có thể cảm thấy thiếu sự quan tâm và gắn bó thực sự.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự vô cảm, trước hết là nguyên nhân chủ quan từ chính mỗi con người. Một bộ phận người trẻ có lối sống ích kỉ, chỉ quan tâm đến lợi ích và cảm xúc cá nhân. Họ ngại cho đi vì cho rằng giúp đỡ người khác là việc mất thời gian, công sức nhưng không đem lại lợi ích cho mình. Có người lại sợ bị liên lụy, sợ trách nhiệm nên chọn cách im lặng trước những vấn đề xung quanh. Bên cạnh đó, việc quá phụ thuộc vào thế giới trực tuyến cũng có thể làm giảm những tương tác trực tiếp. WHO cảnh báo rằng việc sử dụng phương tiện kỹ thuật số quá mức hoặc theo hướng tiêu cực có thể làm suy yếu sự kết nối xã hội, đặc biệt ở người trẻ. Khi con người quen với việc thể hiện cảm xúc bằng một lượt thích, một biểu tượng cảm xúc hay một bình luận ngắn, sự quan tâm chân thành ngoài đời thực đôi khi bị xem nhẹ.

Bên cạnh nguyên nhân chủ quan, nguyên nhân khách quan cũng góp phần tạo nên sự vô cảm. Trước hết, nhịp sống hiện đại ngày càng nhanh khiến con người phải đối mặt với áp lực học tập, công việc, kinh tế và các mối quan hệ. Mỗi người dễ bị cuốn vào những vấn đề của riêng mình nên ít có thời gian quan tâm đến người khác. Gia đình – môi trường đầu tiên hình thành nhân cách – nếu quá chú trọng vật chất, thành tích mà thiếu giáo dục về tình yêu thương cũng có thể khiến trẻ em lớn lên với tâm lí chỉ biết đến bản thân. Nhà trường và xã hội đôi khi vẫn chú trọng kiến thức, thành tích hơn việc rèn luyện kĩ năng ứng xử và trách nhiệm cộng đồng. Đặc biệt, môi trường mạng với những tương tác nhanh, ngắn và thiếu chiều sâu cũng có thể khiến con người quen với việc đứng ngoài quan sát thay vì trực tiếp sẻ chia. WHO cũng chỉ ra rằng sự thiếu hụt không gian cộng đồng, nguồn lực xã hội và những tương tác tích cực có thể làm suy yếu sự gắn kết giữa con người với con người.

Sự vô cảm trước hết gây ra hậu quả đối với chính bản thân mỗi người. Khi quen sống thờ ơ, con người dần đánh mất khả năng đồng cảm, sẻ chia và yêu thương. Tâm hồn trở nên khô cứng, các mối quan hệ cũng ngày càng xa cách. Một người chỉ biết nhận mà không biết cho đi sẽ khó có được những tình bạn chân thành và sự tin tưởng từ người khác. WHO cho biết những người thiếu kết nối xã hội có nguy cơ gặp nhiều vấn đề về sức khỏe và chất lượng cuộc sống; những người cô đơn cũng có kết quả học tập kém hơn và gặp nhiều khó khăn hơn trong đời sống xã hội. Vì vậy, vô cảm tưởng như chỉ là một thái độ nhưng lâu dần có thể làm nghèo đi đời sống tinh thần của chính người mang nó.

Đối với gia đình, sự vô cảm làm cho các thành viên ngày càng xa nhau. Một gia đình có đầy đủ vật chất nhưng cha mẹ không lắng nghe con cái, con cái không quan tâm đến cha mẹ thì vẫn có thể tồn tại khoảng cách rất lớn. Khi mỗi người chỉ sống trong thế giới riêng, những lời hỏi han, sự sẻ chia và những bữa cơm gia đình cũng dần trở nên thiếu vắng. Gia đình vốn là nơi con người tìm thấy sự yêu thương và chỗ dựa tinh thần; nếu sự vô cảm len vào nơi ấy, mái ấm sẽ khó thực sự trở thành mái ấm.

Đối với xã hội, hậu quả còn nghiêm trọng hơn. Một cộng đồng mà con người chỉ biết sống cho mình sẽ thiếu lòng tin, thiếu tinh thần tương trợ và ngày càng trở nên lạnh lùng. Khi một người gặp khó khăn mà không ai sẵn sàng giúp đỡ, khi cái sai được chứng kiến nhưng tất cả đều im lặng, những hành vi tiêu cực có điều kiện tồn tại. Ngược lại, WHO cho rằng những mối quan hệ xã hội bền chặt giúp cộng đồng trở nên an toàn, lành mạnh và có khả năng chống chịu tốt hơn. Như vậy, chống lại sự vô cảm không chỉ là bảo vệ một cá nhân mà còn là bảo vệ nền tảng đạo đức của cả cộng đồng.

Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng: “Trong xã hội hiện đại, ai cũng có cuộc sống riêng, vì vậy không cần quan tâm đến chuyện của người khác; sống thờ ơ đôi khi còn giúp con người tránh được phiền phức.” Đây là một quan điểm chưa đúng. Đúng là mỗi người cần biết tôn trọng đời sống riêng tư và không can thiệp tùy tiện vào chuyện của người khác. Nhưng tôn trọng sự riêng tư hoàn toàn khác với vô cảm. Khi một người thực sự cần giúp đỡ, một lời hỏi han, một hành động hỗ trợ đúng lúc hay đơn giản là sự lên tiếng trước điều sai trái đều có thể tạo nên sự khác biệt. Con người sống trong cộng đồng nên không thể chỉ nhận sự giúp đỡ khi mình cần mà lại quay lưng với người khác khi họ gặp khó khăn. Thờ ơ không phải là mạnh mẽ; biết đồng cảm mới là biểu hiện của một con người có nhân cách.

Để đẩy lùi thói vô cảm, trước hết mỗi cá nhân cần tự thay đổi chính mình. Mỗi người phải biết quan sát, lắng nghe và đặt mình vào hoàn cảnh của người khác để thấu hiểu. Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ: biết hỏi han khi bạn bè buồn, giúp đỡ người gặp khó khăn, kính trọng người lớn tuổi, biết nói lời cảm ơn và xin lỗi, không đứng nhìn trước điều sai trái. Đặc biệt, cần sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm: thay vì chỉ bình luận hay chia sẻ những hoàn cảnh khó khăn, hãy lựa chọn những cách hỗ trợ phù hợp và an toàn. Khi mỗi người biết sống tử tế từ những điều nhỏ nhất, sự tử tế sẽ dần trở thành một thói quen.

Gia đình và nhà trường cũng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Cha mẹ không nên chỉ quan tâm đến điểm số mà cần dạy con cách yêu thương, chia sẻ và chịu trách nhiệm với cộng đồng. Một lời động viên, một hành động làm gương của cha mẹ có sức giáo dục lớn hơn rất nhiều lời giáo huấn. Nhà trường cần tăng cường các hoạt động trải nghiệm, hoạt động thiện nguyện, công tác tập thể và giáo dục kĩ năng ứng xử để học sinh có cơ hội thực hành lòng nhân ái. Khi học sinh được sống trong một môi trường biết lắng nghe và tôn trọng, các em sẽ dễ hình thành thói quen quan tâm đến người khác hơn. WHO cũng xác định các chiến lược cá nhân, quan hệ và cộng đồng là những hướng đi quan trọng để tăng cường kết nối xã hội.

Cộng đồng và Nhà nước cũng cần tạo dựng một môi trường sống giàu tính nhân văn. Các cơ quan truyền thông nên lan tỏa những câu chuyện đẹp, những tấm gương biết sống vì cộng đồng thay vì quá chú trọng vào những nội dung tiêu cực, gây sốc. Nhà nước và chính quyền địa phương cần xây dựng nhiều không gian sinh hoạt cộng đồng, sân chơi, thư viện và các hoạt động xã hội để con người có cơ hội gặp gỡ, kết nối và hỗ trợ nhau. WHO cũng đề xuất phát triển các chính sách và không gian cộng đồng nhằm tăng cường sự kết nối giữa con người. Khi gia đình, nhà trường, cộng đồng và Nhà nước cùng hành động, việc chống lại sự vô cảm sẽ không còn là trách nhiệm của riêng một cá nhân.

Nhìn chung, vô cảm là một thói xấu đáng phê phán và cần được loại bỏ trong xã hội hiện đại. Một xã hội văn minh không chỉ được đo bằng những tòa nhà cao tầng, những thành tựu khoa học hay tốc độ phát triển kinh tế mà còn được đo bằng cách con người đối xử với nhau. Bởi vậy, mỗi chúng ta cần học cách sống chậm lại một chút để lắng nghe, quan tâm và sẻ chia nhiều hơn. Là một học sinh, tôi hiểu rằng mình không cần làm những điều quá lớn lao để thể hiện lòng nhân ái, đôi khi chỉ một lời hỏi thăm, một bàn tay giúp đỡ hay một hành động bảo vệ người yếu thế cũng đủ làm cuộc sống trở nên ấm áp hơn. Khi mỗi người biết mở rộng trái tim, xã hội sẽ không còn là nơi con người chỉ sống cạnh nhau, mà sẽ thực sự là nơi con người sống vì nhau.