Chào các em học sinh yêu quý của cô! Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau chinh phục một phần quan trọng trong bài văn nghị luận xã hội, đó là mở bài và kết bài. Cô biết rằng đây là hai phần đôi khi khiến các em còn băn khoăn, nhưng với những gợi ý chi tiết và linh hoạt sau đây, các em sẽ tự tin hơn rất nhiều.

Chúng ta sẽ áp dụng cho hai dạng nghị luận xã hội phổ biến: Nghị luận về một tư tưởng, đạo lý và Nghị luận về một hiện tượng đời sống.

—

Mở Bài

Mở bài là cánh cửa đầu tiên dẫn người đọc vào bài viết của chúng ta. Một mở bài hay sẽ thu hút sự chú ý, giới thiệu rõ ràng vấn đề nghị luận và tạo ấn tượng tốt cho người đọc ngay từ đầu.

1. Mở Bài Cho Nghị Luận Về Tư Tưởng, Đạo Lý

Dạng bài này thường xoay quanh những vấn đề đạo đức, phẩm chất, lối sống, triết lý sống đẹp như lòng biết ơn, sự tha thứ, tình yêu thương, tinh thần trách nhiệm, sự kiên trì, ý chí vươn lên…

Cách 1: Đi thẳng vào vấn đề

Đây là cách đơn giản và hiệu quả, giới thiệu trực tiếp tư tưởng, đạo lý cần bàn luận.

Ví dụ:

Chủ đề: Lòng biết ơn

Cuộc sống là một chuỗi những ân tình, mỗi người chúng ta đều nhận được những điều tốt đẹp từ người khác. Vì vậy, lòng biết ơn là một phẩm chất cao đẹp, một lẽ sống cần thiết để xây dựng một xã hội văn minh và giàu lòng nhân ái.

Chủ đề: Sự tha thứ

Trong cuộc đời mỗi con người, không ai hoàn hảo và đôi khi chúng ta mắc sai lầm, làm tổn thương người khác. Tuy nhiên, sự tha thứ, dù khó khăn, lại mang đến sức mạnh hàn gắn, giải thoát và cho chúng ta cơ hội để hướng tới những điều tốt đẹp hơn.

Chủ đề: Tinh thần trách nhiệm

Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, tinh thần trách nhiệm luôn là yếu tố then chốt dẫn đến thành công và sự trưởng thành của mỗi cá nhân. Đó là lời cam kết, là sự chủ động đối mặt và giải quyết mọi vấn đề xảy ra trong cuộc sống.

Cách 2: Mở bài bằng một câu chuyện, dẫn chứng

Cách này tạo sự gần gũi, sinh động và giúp người đọc dễ dàng hình dung về tư tưởng, đạo lý cần bàn.

Ví dụ:

Chủ đề: Tình yêu thương

Trong câu chuyện cổ tích “Tích Chu”, bà mẹ vì thương con mà hóa thành quả thị để Tích Chu ăn vào mà sống lại. Từ câu chuyện đầy cảm động ấy, chúng ta thấy được sức mạnh vĩ đại của tình yêu thương – một thứ tình cảm thiêng liêng, là sợi dây kết nối, sưởi ấm tâm hồn con người.

Chủ đề: Sự kiên trì

Ngay cả những nhà bác học vĩ đại nhất, những người thành công nhất trong lịch sử cũng từng trải qua vô số thất bại trước khi chạm tới đỉnh vinh quang. Điều gì đã giúp họ đứng dậy sau mỗi lần vấp ngã? Đó chính là sự kiên trì – phẩm chất không thể thiếu trên con đường chinh phục ước mơ.

Cách 3: Đặt câu hỏi gợi mở

Cách này kích thích tư duy của người đọc, tạo sự tò mò và mong muốn tìm hiểu sâu hơn về vấn đề.

Ví dụ:

Chủ đề: Lòng vị tha

Cuộc sống có ý nghĩa gì nếu chúng ta chỉ biết sống cho bản thân? Lòng vị tha, hay sự sẻ chia, quan tâm đến người khác có phải là một trong những yếu tố làm nên giá trị của con người hay không? Câu hỏi này luôn thôi thúc chúng ta suy ngẫm về cách mình đối xử với cộng đồng.

Chủ đề: Sự khiêm tốn

Tại sao những người tài giỏi lại thường đi kèm với đức tính khiêm tốn? Liệu sự khoe khoang, tự cao có phải là con đường dẫn đến sự cô lập và thất bại? Chúng ta hãy cùng tìm hiểu về ý nghĩa sâu sắc của sự khiêm tốn trong cuộc sống.

Chỗ để thay thế: Các em có thể thay thế chủ đề tư tưởng, đạo lý bằng bất kỳ chủ đề nào được yêu cầu trong đề bài. Quan trọng là giới thiệu rõ ràng, ngắn gọn và thu hút.

2. Mở Bài Cho Nghị Luận Về Hiện Tượng Đời Sống

Dạng bài này đề cập đến các vấn đề đang diễn ra trong xã hội, có thể là tích cực hoặc tiêu cực, như hiện tượng mạng xã hội, ô nhiễm môi trường, bạo lực học đường, lối sống vô tâm, tinh thần tình nguyện…

Cách 1: Đi thẳng vào vấn đề và nêu bật tính thời sự

Giới thiệu hiện tượng và nhấn mạnh sự phổ biến, tác động của nó.

Ví dụ:

Hiện tượng: Mạng xã hội

Trong thời đại công nghệ số, mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của mỗi chúng ta. Nó mang đến những tiện ích tuyệt vời nhưng cũng tiềm ẩn không ít hệ lụy đáng lo ngại.

Hiện tượng: Lối sống vô tâm

Ngày nay, trước sự phát triển ồn ào của cuộc sống hiện đại, dường như đâu đó trong xã hội đang len lỏi một lối sống vô tâm, thờ ơ trước nỗi đau và khó khăn của người khác.

Hiện tượng: Ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường đang ngày càng trở thành một vấn đề nhức nhối, đe dọa nghiêm trọng đến sự sống còn của hành tinh và sức khỏe con người.

Cách 2: Dùng một tình huống, một câu chuyện thực tế hoặc một hình ảnh

Cách này giúp người đọc cảm nhận rõ nét hơn về hiện tượng.

Ví dụ:

Hiện tượng: Bạo lực học đường

Tôi vẫn còn nhớ như in hình ảnh một nữ sinh với ánh mắt hoảng sợ, bị bạn bè xúm lại trêu chọc, bắt nạt. Đó chỉ là một trong số vô vàn những vụ việc bạo lực học đường đáng báo động đang diễn ra trong môi trường học đường.

Hiện tượng: Tinh thần tình nguyện

Những chuyến xe thiện nguyện nghĩa tình, những bàn tay sẵn sàng giúp đỡ đồng bào gặp khó khăn sau thiên tai… Những hình ảnh đẹp đẽ ấy chính là minh chứng sống động cho tinh thần tình nguyện cao cả trong xã hội ta.

Cách 3: Đặt câu hỏi về nguyên nhân, hậu quả hoặc ý nghĩa

Tương tự như nghị luận về tư tưởng, đạo lý, cách này khơi gợi sự suy tư.

Ví dụ:

Hiện tượng: Nghiện game online

Tại sao ngày càng có nhiều bạn trẻ sa đà vào thế giới ảo, nghiện game online đến mức bỏ bê học tập, sức khỏe và các mối quan hệ xung quanh? Chúng ta cần nhìn nhận vấn đề này như thế nào?

Hiện tượng: Thờ ơ với những giá trị truyền thống

Trong guồng quay hối hả của cuộc sống hiện đại, liệu chúng ta có đang dần thờ ơ với những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc? Vấn đề này cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc.

Chỗ để thay thế: Các em có thể thay thế hiện tượng đời sống bằng bất kỳ hiện tượng nào được yêu cầu trong đề bài. Cần đảm bảo tính cập nhật và liên quan đến thực tế xã hội.

—

Kết Bài

Kết bài là lời chốt lại, khẳng định lại luận điểm chính, đưa ra bài học hoặc ý nghĩa sâu sắc, gợi mở.

1. Kết Bài Cho Nghị Luận Về Tư Tưởng, Đạo Lý

Cách 1: Khẳng định lại ý nghĩa của tư tưởng, đạo lý và lời khuyên

Nhấn mạnh lại tầm quan trọng và đưa ra lời khuyên, bài học cho mọi người.

Ví dụ:

Chủ đề: Lòng biết ơn

Tóm lại, lòng biết ơn không chỉ là một phẩm chất đạo đức mà còn là cội nguồn của hạnh phúc. Mỗi chúng ta hãy luôn khắc ghi, biết ơn những gì mình đang có và sẵn sàng lan tỏa lòng biết ơn đến mọi người xung quanh để cuộc sống thêm tươi đẹp.

Chủ đề: Sự tha thứ

Như vậy, sự tha thứ mang đến sức mạnh hàn gắn và giải thoát cho cả người tha thứ lẫn người được tha thứ. Hãy học cách mở lòng, tha thứ cho những lỗi lầm để tâm hồn thanh thản và xây dựng những mối quan hệ tốt đẹp.

Cách 2: Mở rộng vấn đề, gợi mở hướng suy nghĩ

Kết nối tư tưởng, đạo lý với những vấn đề rộng lớn hơn hoặc gợi mở cho tương lai.

Ví dụ:

Chủ đề: Tình yêu thương

Tình yêu thương chính là sức mạnh vô biên, là ngọn lửa sưởi ấm tâm hồn, là cầu nối yêu thương giữa con người với con người. Nếu mỗi người chúng ta đều biết yêu thương và sẻ chia, chắc chắn thế giới sẽ trở nên tốt đẹp hơn rất nhiều.

Chủ đề: Ý chí vươn lên

Ý chí vươn lên không chỉ giúp con người vượt qua nghịch cảnh mà còn là hành trang để chúng ta xây dựng một tương lai tươi sáng cho bản thân và đóng góp cho xã hội. Hãy nuôi dưỡng ý chí ấy trong tim mình để không ngừng tiến về phía trước.

Cách 3: Nêu bật vai trò và trách nhiệm của cá nhân

Nhấn mạnh vai trò của mỗi người trong việc thực hành tư tưởng, đạo lý đó.

Ví dụ:

Chủ đề: Tinh thần trách nhiệm

Tinh thần trách nhiệm là kim chỉ nam cho mọi hành động của chúng ta. Mỗi cá nhân cần nhận thức rõ trách nhiệm của mình đối với bản thân, gia đình và xã hội để đóng góp vào sự phát triển chung.

Chủ đề: Sự đoàn kết

Sự đoàn kết là sức mạnh tạo nên những thành công vĩ đại. Hãy biết đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân, cùng nhau chung sức đồng lòng để xây dựng một tập thể vững mạnh và một đất nước phồn vinh.

Chỗ để thay thế: Các em có thể thay thế tư tưởng, đạo lý bằng chủ đề đã bàn luận. Quan trọng là tóm lược ý chính, đưa ra bài học sâu sắc và có tính gợi mở.

2. Kết Bài Cho Nghị Luận Về Hiện Tượng Đời Sống

Cách 1: Tóm lược vấn đề và đưa ra bài học/giải pháp

Nhấn mạnh lại hiện tượng, nêu bật hậu quả (nếu là tiêu cực) hoặc ý nghĩa (nếu là tích cực) và đưa ra lời khuyên hoặc giải pháp.

Ví dụ:

Hiện tượng: Mạng xã hội

Tóm lại, mạng xã hội vừa là con dao hai lưỡi. Chúng ta cần biết sử dụng nó một cách thông minh, chắt lọc thông tin, tránh xa những nội dung tiêu cực để phát huy mặt tích cực và hạn chế tối đa những tác hại không đáng có.

Hiện tượng: Lối sống vô tâm

Lối sống vô tâm đang dần bào mòn những giá trị nhân văn tốt đẹp. Mỗi chúng ta cần thay đổi, quan tâm và sẻ chia nhiều hơn với mọi người xung quanh để cuộc sống thêm ý nghĩa và tình người thêm ấm áp.

Cách 2: Mở rộng vấn đề và đưa ra mong muốn, kỳ vọng

Liên hệ hiện tượng với những vấn đề lớn hơn hoặc bày tỏ mong muốn về một tương lai tốt đẹp hơn.

Ví dụ:

Hiện tượng: Ô nhiễm môi trường

Ô nhiễm môi trường là hồi chuông cảnh tỉnh cho toàn nhân loại. Chúng ta cần chung tay hành động ngay hôm nay để bảo vệ hành tinh xanh, vì một tương lai trong lành cho thế hệ mai sau.

Hiện tượng: Tinh thần tình nguyện

Tinh thần tình nguyện là những đóa hoa tô đẹp cho đời. Mong rằng ngày càng có nhiều người trẻ tham gia vào các hoạt động tình nguyện, lan tỏa yêu thương và đóng góp sức mình cho cộng đồng.

Cách 3: Nêu bật trách nhiệm của cá nhân và cộng đồng

Khẳng định vai trò của mỗi người và toàn xã hội trong việc ứng xử với hiện tượng.

Ví dụ:

Hiện tượng: Bạo lực học đường

Bạo lực học đường là vấn đề nhức nhối cần sự chung tay của cả gia đình, nhà trường và xã hội. Mỗi chúng ta cần lên án mạnh mẽ hành vi này và xây dựng môi trường học đường an toàn, lành mạnh.

Hiện tượng: Giả dối trong thi cử

Gian lận trong thi cử là hành vi đáng lên án, hủy hoại tương lai của chính bản thân và ảnh hưởng xấu đến xã hội. Mỗi học sinh cần nâng cao ý thức tự giác, coi trọng sự trung thực để xứng đáng với những gì mình đạt được.

Chỗ để thay thế: Các em có thể thay thế hiện tượng đời sống bằng chủ đề đã bàn luận. Quan trọng là tóm lược vấn đề, đưa ra bài học hoặc giải pháp thiết thực, có tính hướng thiện và gợi mở.

—

Các em thân mến,

Cô hy vọng với những gợi ý chi tiết và các ví dụ minh họa này, các em đã hình dung rõ hơn về cách viết mở bài và kết bài cho bài văn nghị luận xã hội. Hãy nhớ rằng, đây chỉ là những khung sườn, các em hoàn toàn có thể biến tấu, sáng tạo thêm dựa trên ý tưởng và văn phong của mình. Điều quan trọng nhất là các em hiểu rõ vấn đề, có lập luận chặt chẽ và diễn đạt mạch lạc.

Chúc các em học tốt và luôn có những bài văn thật hay!