Chào các em học sinh yêu quý của cô!

Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích một câu thơ rất hay và giàu hình ảnh để tìm hiểu về một biện pháp tu từ quen thuộc mà chúng ta đã học: hoán dụ.

Câu thơ mà chúng ta cần phân tích là:

Áo chàm đưa buổi phân li
Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.

Đầu tiên, cô trò mình sẽ đi vào phần xác định biện pháp tu từ hoán dụ trong câu thơ này.

Chúng ta hãy cùng nhìn kỹ vào câu thơ thứ nhất: Áo chàm đưa buổi phân li.

Các em thử suy nghĩ xem, trong câu này, “áo chàm” có ý nghĩa gì đặc biệt không?

“Áo chàm” ở đây không chỉ đơn thuần là một bộ quần áo màu chàm mà nó mang một ý nghĩa sâu sắc hơn.

Chúng ta biết rằng, “áo chàm” là trang phục truyền thống của người dân tộc Tày, Nùng, Thái… Nó gắn liền với hình ảnh con người, với cuộc sống, với những kỷ niệm.

Vậy, khi nói “áo chàm đưa buổi phân li”, tác giả không muốn nói đến chính chiếc áo, mà muốn nói đến con người mặc chiếc áo đó, đến tình cảm của những người con xa xứ, hay xa quê hương, xa gia đình trong hoàn cảnh chia ly.

Như vậy, ở đây, sự vật lấy ra để nói là “áo chàm” (một bộ phận, một đặc điểm), nhưng ý muốn nói lại là “con người”, là “tình cảm, nỗi niềm của con người” trong hoàn cảnh chia ly.

Đây chính là dấu hiệu rõ ràng của biện pháp tu từ hoán dụ.

Bây giờ, chúng ta sẽ chuyển sang phần cho biết biện pháp tu từ hoán dụ này thuộc kiểu hoán dụ nào.

Các em còn nhớ các kiểu hoán dụ mà chúng ta đã học không?

Có hai kiểu hoán dụ chính mà chúng ta thường gặp:

1. Lấy bộ phận thay cho toàn thể: Ví dụ: “Vì lợi ích mười phương” (ở đây “mười phương” chỉ tất cả mọi người).
2. Lấy cái cụ thể thay cho cái trừu tượng, hoặc ngược lại.
3. Lấy dấu hiệu của sự vật để chỉ sự vật.
4. Lấy vật chứa đựng để chỉ vật bị chứa đựng.

Quay trở lại câu thơ “Áo chàm đưa buổi phân li”.

Chúng ta đã xác định được “áo chàm” là một phần, một biểu tượng cho con người và tình cảm của họ.

Vì vậy, biện pháp hoán dụ ở đây thuộc kiểu: Lấy cái cụ thể (áo chàm) thay cho cái trừu tượng (con người, tình cảm, nỗi niềm). Hoặc có thể hiểu là lấy dấu hiệu của sự vật (trang phục đặc trưng) để chỉ sự vật và tình cảm của con người.

Trong trường hợp này, ta có thể xếp vào kiểu hoán dụ phổ biến là lấy dấu hiệu của sự vật để chỉ sự vật và tình cảm của con người.

Cô hy vọng qua phần phân tích này, các em đã hiểu rõ hơn về cách nhận diện và phân tích biện pháp tu từ hoán dụ. Các em hãy cố gắng tìm thêm những câu thơ, câu văn khác có sử dụng hoán dụ để luyện tập thêm nhé!

Chúc các em học tốt!