Hôm nay, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu và phân tích một khía cạnh quan trọng của tác phẩm văn học, đó là việc xác định nhân vật chính và nhân vật phụ trong truyện ngắn “Bánh chưng gấc” của nhà văn Cao Xuân Sơn. Việc này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về vai trò của từng nhân vật trong việc xây dựng cốt truyện, truyền tải thông điệp và thể hiện chủ đề của tác phẩm.

Các em hãy đọc kĩ lại câu chuyện và cùng cô tìm ra những nhân vật quan trọng nhé!

***

1. Nhân vật chính

Trong một tác phẩm, nhân vật chính là những người đóng vai trò trung tâm, có ảnh hưởng lớn đến cốt truyện, các sự kiện xoay quanh họ và thường là người mà tác giả muốn gửi gắm nhiều thông điệp nhất. Với truyện “Bánh chưng gấc”, chúng ta có thể thấy rõ hai đối tượng nhân vật sau đây giữ vai trò chính:

a. Bà nội

Bà nội được xem là nhân vật chính vì:

• Bà là người khởi xướng, là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến toàn bộ câu chuyện gói bánh chưng gấc. Mong muốn của bà (“mê nhất bánh chưng gấc, tiếc là ngoài chợ giờ không thấy bán”) đã thôi thúc cả gia đình cùng nhau thực hiện.
• Bà là trung tâm tình cảm và là điểm tựa cảm xúc của tác phẩm. Cảm xúc “rưng rưng xúc động” của bà ở cuối truyện, khi nhận ra giá trị của chiếc bánh không nằm ở hương vị mà ở “biết bao yêu thương của con cháu dành cho mình”, đã làm nổi bật chủ đề chính của câu chuyện là tình yêu thương gia đình, sự gắn kết giữa các thế hệ.
• Toàn bộ hành trình gói bánh của gia đình đều hướng đến mục đích làm vui lòng bà, vì vậy bà giữ vai trò then chốt về mặt ý nghĩa.

b. Hai anh em bé Trân

Hai anh em bé Trân cũng là nhân vật chính bởi vì:

• Họ là nhân vật trải nghiệm và hành động xuyên suốt câu chuyện. Từ việc “nhìn bố, dò hỏi” khi bà nội nhắc đến bánh, đến thái độ “thích lắm” khi bố gợi ý gói bánh, rồi “phụ mẹ rửa lá dong”, “lăng xăng lui tới hít hà” bên nồi bánh. Những hành động này thể hiện sự gắn bó, nhiệt huyết của thế hệ con cháu trong việc gìn giữ truyền thống.
• Họ đại diện cho “con cháu” trong cụm từ “biết bao yêu thương của con cháu dành cho mình” ở cuối truyện. Qua sự tham gia tích cực và niềm vui sướng của hai anh em, tình cảm gia đình, sự kế thừa và gìn giữ giá trị truyền thống được thể hiện một cách sinh động và chân thực.
• Câu chuyện được kể với nhiều chi tiết tập trung vào cảm nhận và hành động của hai anh em, cho thấy họ là lăng kính để người đọc cảm nhận không khí gia đình ấm cúng và ý nghĩa của việc làm bánh.

2. Nhân vật phụ

Nhân vật phụ là những người hỗ trợ cho nhân vật chính, giúp câu chuyện thêm sinh động, đầy đủ nhưng không phải là trọng tâm của cốt truyện hay chủ đề.

a. Bố

Bố là nhân vật phụ với vai trò quan trọng:

• Là người đưa ra quyết định và định hướng cho cả gia đình (“nhà mình phải tự gói thôi”).
• Là người khuyến khích các con tham gia vào công việc gia đình (“có các con giúp, mẹ sẽ vui hơn”).
• Thực hiện nghi lễ trang trọng “dâng một cặp lên bàn thờ gia tiên”, thể hiện sự tôn kính tổ tiên và gìn giữ nét đẹp văn hóa.
• Bố đóng vai trò kết nối, hỗ trợ nhưng không phải là người trực tiếp tham gia nhiều vào quá trình gói bánh như mẹ hay là trung tâm cảm xúc như bà nội và các con.

b. Mẹ

Mẹ cũng là nhân vật phụ, dù có nhiều hành động cụ thể:

• Là người trực tiếp thực hiện hầu hết các công đoạn khó khăn và quan trọng của việc làm bánh: “đi chợ sắm Tết”, “mua thêm mấy trái gấc chín”, “ngâm nếp”, “trộn đều với ‘thịt’ gấc”, “gói bánh”.
• Mẹ là người đảm nhiệm công việc bếp núc, là trụ cột thầm lặng tạo ra thành quả nhưng vai trò của mẹ chủ yếu là hành động, thực hiện. Câu chuyện không đi sâu vào suy nghĩ hay cảm xúc của mẹ mà tập trung vào kết quả của công việc và ý nghĩa của nó đối với bà nội và các con.
• Mẹ cũng tham gia vào nghi lễ “bóc một chiếc ra đĩa sứ trắng, đặt giữa mâm cỗ cúng giao thừa”.

c. Con Lu

Con Lu là một nhân vật phụ rất nhỏ:

• Chỉ xuất hiện thoáng qua với hành động “sốt ruột bám theo”.
• Vai trò của Con Lu là tạo thêm không khí sinh động, gần gũi, ấm cúng cho khung cảnh gia đình ngày Tết, không có ảnh hưởng đến cốt truyện hay chủ đề chính của truyện.

***

Tóm lại, việc xác định nhân vật chính và phụ giúp chúng ta thấy rõ rằng “Bánh chưng gấc” là một câu chuyện ấm áp về tình cảm gia đình, nơi mỗi thành viên, dù ở vai trò nào, cũng góp phần tạo nên một cái Tết ý nghĩa và tràn đầy yêu thương, đặc biệt là tình cảm của con cháu dành cho bà nội thông qua chiếc bánh chưng gấc truyền thống.

Cô mong rằng các em đã hiểu rõ hơn về cách phân tích nhân vật. Hẹn gặp lại các em trong các buổi học sau!